AES EĞİTİM SERİSİ
Kuyumculuk ve İnce Metal Ustalıkları
Eğitim Sunumu
BELGE KODUAES-ES-ELS-000022AES-ELS-000022 · 2026
02
Bu Sunumda
Ders akışının temel başlıkları.
03
Araştırma Kapsamı
AES profilinin yapılandırılmış veri kapsamı.
YÖNTEM NOTU
Sunum; kanonik profil metinleri, kaynak-kanıt-bulgu zinciri, medya ve korpus kayıtlarından otomatik olarak derlenmektedir. İçerik kapsamı profil verisinin doluluk düzeyiyle sınırlıdır.
04
El Sanatını Tanıyalım
Tanım, kapsam ve temel görsel.
KISA TANIM
Kuyumculuk ve ince metal ustalıklarında altın, gümüş ve bakır esaslı alaşımlar levha, tel, şerit, granül ve küçük hacimli parçalar hâlinde işlenmektedir. Metal kesilmekte, tavlanmakta, dövülmekte, haddelenmekte, çekilmekte, kıvrılmakta, örülmekte ve lehimlenmektedir. Yüzük, küpe, bilezik, kolye, gerdanlık, broş, kemer tokası, saç ve baş süsleri, göğüs takıları, muskalıklar ve küçük kişisel eşyalar bu üretim alanının başlıca nesneleridir. Takının mekanik yapısı ile bezemesi aynı üretim zinciri içinde kurulabilmektedir. Telkâri ve filigranda ince teller…
05
Tarihsel Gelişim
Profildeki tarihsel çerçevenin öğretim odaklı özeti.
Değerli ve yarı değerli metallerin takı ve küçük ölçekli kişisel eşyada kullanılması, Orta Asya, Anadolu, Kafkasya ve Volga-Ural sahasında arkeolojik dönemlerden günümüze uzanan bir üretim geleneği oluşturmuştur. Altın ve gümüş; kolay şekillendirilebilmeleri, yüzey işlemlerine uygunlukları ve ekonomik değerleri nedeniyle kuyumculuğun temel metalleri arasında yer almıştır. Arkeolojik altın-gümüş buluntularında alaşım oranları, tel, levha, granülasyon, filigran ve taş yerleştirme gibi tekniklerin erken dönemlerde bilindiği anlaşılmaktadır. Anadolu’da saray, kent ve çarşı atölyelerinde gelişen kuyumculuk; Osmanlı döneminde uzmanlaşmış esnaf örgütleri, saray sanatkârları ve yerel atölyeler üzerinden sürdürülmüştür. Telkâri, savat, kazaziye, mıhlama, kalem işi ve mineleme farklı bölgelerde özgün ürün gruplarıyla devam etmiştir. Beypazarı ve Mardin telkârisi, Van savatı, Trabzon kazaziyesi ve hasır işi ile…
06
Nerelerde Üretiliyor?
Coğrafi dağılım ve öne çıkan üretim merkezleri.
1Aksay Kazak Özerk İlçesi
2Altay Cumhuriyeti
3Azerbaycan
4Barköl Kazak Özerk İlçesi
5Başkurdistan
6Bayan-Ölgii
07
Alt Dallar
Taksonomik kapsam ve üretim gelenekleri.
Kuyumculuk ve ince metal ustalıkları, metal gövdenin kurulma biçimi, telin işlenme yöntemi, yüzey bezemesi, taş yerleştirme sistemi ve renkli yüzey uygulamalarına göre uzmanlaşmaktadır. Levha, Tel, Biçimlendirme ve Lehim Ustalıkları Yüzük, küpe, bilezik, toka, kolye ucu ve küçük kutu gibi ürünlerin taşıyıcı gövdeleri levha veya telden oluşturulmaktadır. Metal haddelenmekte veya tel çekme plakasından geçirilmekte, tavlanmakta, kesilmekte ve mandrel ya da kalıp üzerinde biçimlendirilmektedir. Parçalar lehimle birleştirilmekte, bağlantılar eğe ve zımparayla temizlenmektedir. Bu alan, diğer ince metal tekniklerinin uygulanacağı yapısal gövdeyi oluşturmaktadır. Telkâri ve Filigran Ustalıkları Çok ince altın veya gümüş teller kıvrılarak ritmik boşluklar ve küçük hücreler meydana getirmektedir. Kafes telkâride…
08
Malzemeler
Görsel kart sistemi.
Kakma ve yüzey bezeme repertuvarında metalik renk ve parlaklık sağlayan değerli metal.
Sedef ve ahşapla birlikte metalik renk ve parlaklık sağlayan değerli metal.
Bakır malzemesi.
Pirinç malzemesi.
Akik / Karnelyan malzemesi.
Firuze malzemesi.
09
Malzemeler
Malzemeler · devam
Mercan malzemesi.
İnci malzemesi.
Kalsedon malzemesi.
Renkli Cam malzemesi.
Mine malzemesi.
Boraks / Akışkanlaştırıcı malzemesi.
10
Araç ve Gereçler
Üretim sürecindeki işlevleriyle temel araçlar.
Kuyumcu Testere Yayı aracı.
Kakma sonrası yüzey tesviyesinde kullanılan el aleti.
Pense / Kargaburun aracı.
Kuyumcu Çekici aracı.
Küçük Örs / Çelik Blok aracı.
Mandrel / Şiş aracı.
11
Araç ve Gereçler
Araç ve gereçler · devam
Tel Çekme Plakası aracı.
Hadde aracı.
Pota aracı.
Şalümo / Kuyumcu Ocağı aracı.
Çelik Kalem / Graver aracı.
Mıhlama Kalemi / İtici aracı.
12
Araç ve Gereçler
Araç ve gereçler · devam
Cımbız aracı.
Polisaj Keçesi aracı.
13
Nasıl Üretilir?
Üretim aşamalarını izleyen süreç şeması.
14
Teknikler
Başlıca tekniklerin karşılaştırmalı özeti.
Kesme, tavlama, dövme, çekme, bükme, lehimleme ve tesviye kuyumculuğun temel biçimlendirme işlemleridir. Tavlama, soğuk şekillendirme sırasında sertleşen metalin yeniden sünek hâle getirilmesini sağlamaktadır. Lehimleme, farklı parçaların ana metalden daha düşük ergime sıcaklığına sahip bir alaşımla birleştirilmesine dayanmaktadır. Telkâri ince tellerin kıvrılması, yerleştirilmesi ve lehimlenmesiyle oluşturulmaktadır. Kazaziye ve hasır işinde tel örgü yapısına dönüştürülmektedir. Granülasyonda küçük kürecikler yüzeye bağlanmakta, savatta oyulan kanallar koyu renkli bir dolgu alaşımıyla doldurulmaktadır. Kalem işi, kabartma ve ajurda metal yüzey kesilmekte, itilmekte veya boşaltılmaktadır. Mıhlama, taşın metal bir yuva içinde mekanik olarak sabitlenmesini sağlamaktadır. Mineleme, cam esaslı renkli katmanın metal üzerinde fırınlanmasıyla yapılmaktadır. Yaldızlama ve altın kaplama, gümüş veya başka metal yüzeylerde renk ve değer vurgusu oluşturmak için kullanılmaktadır. Tekniklerin bir…
15
Neler Üretilir?
Ürün ve nesne türleri ile kullanım işlevleri.
Parmak ve el takıları yüzük, alyans, bilezik ve pazubentleri kapsamaktadır. Yüzüklerde taşlı veya taşsız gövde, oyma ve granülasyon uygulanabilmektedir. Bileziklerde dövülmüş levha, tel örgü, hasır, menteşeli plaka, savat ve taş yerleştirme sistemleri kullanılmaktadır. Pazubentler üst kolda taşınmakta ve geniş metal yüzeyleri nedeniyle kabartma, savat veya taşlı kompozisyonlara uygun olmaktadır. Kulak takıları küçük halkalardan uzun sarkıtlı telkâri küpelere kadar değişmektedir. Boyun ve göğüs takılarında zincir, kolye ucu, gerdanlık, göğüslük, öñirzhiek, gulyaka ve tumar gibi tek parçalı veya çok modüllü sistemler bulunmaktadır. Bu ürünlerde bağlantı halkaları ve sarkıtların hareketi, ana gövde kadar işlevsel bir parçadır. Baş ve saç takıları alınlık, başlık plakası, saç örgüsüne bağlanan sarkıtlar ve şolpı benzeri metal elemanlardan oluşmaktadır.…
16
Motifler ve Bezeme
AES Motif sistemiyle ilişkili örnekler.
17
Motifler ve Bezeme
Motif repertuvarı · devam
18
Motifler ve Bezeme
Motif repertuvarı · devam
19
Motifler ve Bezeme
Motif repertuvarı · devam
20
Motifler ve Bezeme
Motif repertuvarı · devam
21
Ustalar
İlgili usta profilleri ve aktarım ağı.
22
Geleneğin Aktarımı
Eğitim, usta-çırak aktarımı ve kültürel süreklilik.
Kuyumculuk bilgisi tarihsel olarak atölye içinde usta-çırak ilişkisi, aile üretimi ve uzmanlaşmış iş bölümüyle aktarılmıştır. İnce tel çekme, lehim sıcaklığını kontrol etme, taş yuvası açma ve yüzey bezeme gibi işlemler uzun süreli uygulama gerektirmektedir. Bazı üretim geleneklerinde tek usta çok sayıda işlemi yürütürken büyük kent atölyelerinde sadekârlık, mıhlama, kalemkârlık ve cila gibi işler uzmanlaşabilmektedir. Somut olmayan kültürel miras envanterleri, müzeler, üniversiteler, meslek yüksekokulları ve yerel eğitim programları geleneksel tekniklerin belgelenmesine katkı sağlamaktadır. Mardin telkârisi ve bölgesel gümüş işçiliği resmî kültür kayıtlarında yer almakta; üniversitelerde kuyumculuk, takı tasarımı ve metal teknikleri uygulamalı eğitimle sürdürülmektedir. Koruma çalışmalarında yalnız bitmiş takının saklanması yeterli değildir. Alaşım hazırlama, tel çekme, lehimleme, taş yerleştirme, savat, mine, granülasyon ve örgü süreçlerinin ölçü,…
23
AES Korpusundan Örnekler
Belgelenmiş üretim ve kullanım örnekleri.
Telkâri ve filigran kuyumculuğunu temsil eden sarkıt küpe örneği.
Kazaziye ve örme ince metal ustalıklarını temsil eden kolye örneği.
Filigran yüzey düzenine sahip bilezik örneği.
Savat tekniğiyle bezeli gümüş bilezik örneği.
Yüzük yapımında filigran ve ince metal yüzey düzenini temsil eden örnek.
Taş yerleştirme ve filigran birleşimini temsil eden kolye ucu örneği.
24
AES Korpusundan Örnekler
Belgelenmiş örnekler · devam
Mine ve yüzey bezeme uygulamalarını temsil eden broş örneği.
Saç takısı ve sarkıtlı gövde düzenini temsil eden gümüş şolpı örneği.
Muskalık ve taşınabilir koruyucu takı üretimini temsil eden tumar örneği.
İnce metal tel işçiliğine dayalı küpe üretimini temsil eden örnek.
25
Günümüzde
Güncel üretim, dönüşüm ve kullanım bağlamları.
Güncel kuyumculukta geleneksel el teknikleri lazer kaynak, hassas döküm, CAD modelleme, mikro motor ve modern taş kesimi gibi teknolojilerle birlikte kullanılabilmektedir. Kalem işi ve mine gibi yöntemler dijital modelleme veya çağdaş tasarım süreçleriyle yeniden yorumlanırken el uygulaması ürünün yüzey karakterini belirlemeye devam etmektedir. Telkâri, kazaziye, granülasyon ve mine çağdaş takı tasarımında geleneksel formun kopyalanmasıyla sınırlı kalmadan yeni ölçek, malzeme ve kompozisyonlarla uygulanmaktadır. Bölgesel üretim merkezlerinde turistik talep, kişiselleştirilmiş sipariş ve çevrim içi satış küçük atölyelerin ürün çeşitliliğini değiştirmektedir. Çağdaş uygulamada teknik doğruluk ile geleneksel adlandırmanın korunması birbirinden ayrılmaktadır. Endüstriyel tel, hazır bulgu veya yeni lehimlerin kullanılması mümkündür; ürünün hangi aşamasının geleneksel el tekniğiyle üretildiğinin açık biçimde belgelenmesi gerekmektedir. Kuyumculuk ürünleri…
26
Bölgesel Üsluplar
Bölgesel varyantlar, üsluplar ve yerel gelenekler.
Anadolu’da Mardin ve Beypazarı telkârisi ortak ince tel mantığına dayanmakla birlikte kompozisyon, ürün türü ve atölye aktarımı bakımından yerel özellikler göstermektedir. Trabzon’da kazaziye ve hasır işi örgü teknikleri üzerinden ayrı bir kimlik kazanmıştır. Van savatında koyu dolgunun gümüş yüzeyde oluşturduğu güçlü karşıtlık belirgindir. İstanbul kuyumculuğu, Kapalıçarşı ve çevresindeki atölyelerde çok sayıda tekniğin aynı üretim ekosisteminde yürütülmesiyle karakter kazanmıştır. Kazak takıları çoğunlukla iri gümüş formlar, çok parçalı göğüs ve saç süsleri, taş kakma ve yüzey bezemeleriyle ayrışmaktadır. Kırgız repertuvarında gümüş, tel uygulaması, dövme, filigran ve taş yerleştirme birlikte görülmektedir. Özbek kent kuyumculuğunda gümüş ile birlikte altın ve renkli taşların daha yoğun kullanıldığı örnekler bulunmaktadır. Türkmen takıları
27
Bölgesel Üsluplar
Bölgesel Üsluplar · devam
büyük ölçekli gümüş gövdeler, altın/yaldız vurguları, akik ve geometrik düzenleriyle belirginleşmektedir. Tatar kuyumculuğunda Kazan çevresinde gelişen telkâri, niello/savat ve taş kakmalı gümüş örnekler özgün bir Volga-Ural üslubu oluşturmuştur.
28
Kurumlar, Eğitim ve Koruma
Kurumsal yapılar, eğitim ortamları ve koruma pratikleri.
Kuyumculuk bilgisi tarihsel olarak atölye içinde usta-çırak ilişkisi, aile üretimi ve uzmanlaşmış iş bölümüyle aktarılmıştır. İnce tel çekme, lehim sıcaklığını kontrol etme, taş yuvası açma ve yüzey bezeme gibi işlemler uzun süreli uygulama gerektirmektedir. Bazı üretim geleneklerinde tek usta çok sayıda işlemi yürütürken büyük kent atölyelerinde sadekârlık, mıhlama, kalemkârlık ve cila gibi işler uzmanlaşabilmektedir. Somut olmayan kültürel miras envanterleri, müzeler, üniversiteler, meslek yüksekokulları ve yerel eğitim programları geleneksel tekniklerin belgelenmesine katkı sağlamaktadır. Mardin telkârisi ve bölgesel gümüş işçiliği resmî kültür kayıtlarında yer almakta; üniversitelerde kuyumculuk, takı tasarımı ve metal teknikleri uygulamalı eğitimle sürdürülmektedir. Koruma çalışmalarında yalnız bitmiş takının saklanması yeterli değildir. Alaşım hazırlama, tel çekme,
29
Kurumlar, Eğitim ve Koruma
Kurumlar, Eğitim ve Koruma · devam
lehimleme, taş yerleştirme, savat, mine, granülasyon ve örgü süreçlerinin ölçü, araç ve ısı bilgisiyle birlikte belgelenmesi gerekmektedir.
30
Koruma ve Sürdürülebilirlik
Kültürel süreklilik, koruma sorunları ve sürdürülebilirlik.
Geleneksel kuyumculuğun sürdürülebilirliği teknik bilginin üretim içinde uygulanmaya devam etmesine bağlıdır. Telkâri telinin hazırlanması, savat alaşımının uygulanması, kazaziye örgüsünün gerginliği, granülasyonun ısı kontrolü ve mıhlamada taş-metal uyumu yalnız metinsel tanımla bütünüyle aktarılamamaktadır. Süreçlerin video, makro fotoğraf, ölçü ve malzeme bilgisiyle belgelenmesi gerekmektedir. Savat gibi belirli tekniklerde özgün hammaddenin hazırlanmasının zorlaşması veya yerine benzer görünümlü modern malzemelerin kullanılması teknik özgünlüğü etkileyebilmektedir. Seri üretim ve döküm takıların yaygınlaşması el telkârisi, el kazaziyesi ve yoğun kalem işi gibi zaman alan uygulamaların ekonomik sürdürülebilirliğini zorlaştırabilmektedir. Koruma yaklaşımında yaşayan ustaların, atölye araçlarının, terminolojinin ve bölgesel ürün tiplerinin birlikte kaydedilmesi; eğitimde geleneksel süreçlerin çağdaş tasarım ve güvenli çalışma standartlarıyla ilişkilendirilmesi önem
31
Koruma ve Sürdürülebilirlik
Koruma ve Sürdürülebilirlik · devam
taşımaktadır.
32
Uluslararası Dolaşım
Kültürlerarası etkileşim ve uluslararası dolaşım.
Kuyumculuk teknikleri Orta Asya, İran, Kafkasya, Anadolu ve Doğu Akdeniz arasında uzun süreli ticaret ve usta hareketliliğiyle dolaşıma girmiştir. Filigran/telkâri, granülasyon, niello/savat, mine ve taş kakma farklı bölgelerde ortak teknik ilkelere sahip olmakla birlikte yerel ürün tipleri ve motiflerle farklılaşmıştır. Özbek kent merkezleri Hindistan, İran, Kafkasya ve Rusya ile ilişkili zanaat dolaşımından etkilenmiştir. Kazak ve Kırgız repertuvarları komşu Özbek ve Tacik kent kuyumculuğuyla etkileşim göstermiştir. Türkmen gümüş takıları İran ve Afganistan sınır bölgeleriyle ortak malzeme ve biçim dolaşımına sahiptir. Günümüzde müze koleksiyonları, sergiler, akademik yayınlar, turizm ve çevrim içi satış ağları bölgesel kuyumculuğun uluslararası görünürlüğünü artırmaktadır. Nesnelerin kökeni ve üretim bağlamı değerlendirilirken koleksiyon tarihi ile
33
Uluslararası Dolaşım
Uluslararası Dolaşım · devam
modern ticari adlandırmaların ayrı tutulması gerekmektedir.
34
İlişkili El Sanatları
Teknik, malzeme ve tarihsel bağlar üzerinden ilişkisel ağ.
Kuyumculuk, taş işleme, tekstil, deri ve metal işçiliğiyle doğrudan ilişkilidir. Değerli ve yarı değerli taşların kesilmesi, delinmesi ve parlatılması taş/lapideri bilgisini gerektirmektedir. Kemer, başlık, giysi ve saç takıları tekstil ve giyim sistemlerine metal bağlantılar sağlamaktadır. Deri kemerler üzerine yerleştirilen toka ve plakalar metal ile deri işçiliğini bir araya getirmektedir. Bakır ve pirinç levha işleme teknikleri küçük ince metal nesnelerde kuyumculukla kesişebilmekle birlikte büyük kap-kacak üretimi AES-ELS-000021 içinde değerlendirilmektedir. Büyük döküm ve mimari metal elemanlar AES-ELS-000023 kapsamındadır. Mühürcülükte metal yüzük veya taşıyıcı gövde kuyumculukla ilişkili olsa da yazı ve işaret kazımanın ana kimliği AES-ELS-000024 içinde ele alınmaktadır. Takıların üzerindeki motifler dokuma, işleme, ahşap ve başka sanatlarda
35
İlişkili El Sanatları
İlişkili El Sanatları · devam
görülen ortak repertuvarlarla ilişki kurabilmektedir. Bu ilişkiler yalnız nesne düzeyinde doğrulanmış canonical motif ID’leri üzerinden kurulmaktadır.
36
Terminoloji ve Adlandırmalar
Alan terminolojisi ve adlandırma çeşitliliği.
Kuyumcu, değerli metal ve taşlarla takı veya küçük ince metal eşya üreten zanaatkâr için kullanılan genel addır. Zerger ve zargar adları Orta Asya, Kafkasya ve İran etkili terminolojide aynı meslek alanının yerel karşılıkları arasında bulunmaktadır. Sadekâr metal gövdeyi hazırlayan, mıhlayıcı taşı yerleştiren, kalemkâr metal yüzeyi kazıyan uzmanlaşmış iş kollarını ifade edebilmektedir. Telkâri ve filigran, ince metal tellerin kıvrılarak lehimli açık iş veya astarlı bezeme oluşturmasını tanımlamaktadır. Kazaziye, çok ince telin bir çekirdek üzerinde sarılıp örülmesine dayanmaktadır. Hasır, ince tellerin ilmeklerle geniş ve esnek bir metal yüzeye dönüştürülmesidir. Güverse veya granülasyon, küçük metal küreciklerin yüzeye bağlanmasıdır. Savat veya niello, kazınmış metal alanların koyu renkli metal sülfür
37
Terminoloji ve Adlandırmalar
Terminoloji ve Adlandırmalar · devam
karışımıyla doldurulduğu yüzey tekniğidir. Mıhlama, taşın metal yuva içinde mekanik olarak sabitlenmesidir. Kalem işi ve gravür, kesici çelik kalemlerle metal yüzeyde çizgi ve doku oluşturulmasını; ajur ise desen aralarının kesilerek boşaltılmasını ifade etmektedir. Mine terminolojisinde cloisonné tel veya şeritle kurulmuş hücreleri, champlevé oyulmuş metal yuvaları, basse-taille alçak rölyefli zemini, plique-à-jour ise arkası açık geçirgen mine hücrelerini tanımlamaktadır. Bölgesel ürün adları olan tumar, şolpı, gulyaka ve öñirzhiek belirli kullanım biçimleri ve yerel takı sistemleriyle ilişkilidir.
38
Araştırma Bulguları
Kaynak ve kanıt zincirine bağlı bulgular.
Kuyumculuk ve ince metal ustalıklarında altın, gümüş ve bakır esaslı alaşımlar; levha, tel ve küçük hacimli parçalar hâlinde kesilmekte, dövülmekte, çekilmekte, kıvrılmakta, örülmekte, lehimlenmekte ve yüzey işlemleriyle tamamlanmaktadır.
Değerli ve yarı değerli metallerin takı ve küçük ölçekli kişisel eşyada kullanılması, Orta Asya, Anadolu, Kafkasya ve Volga-Ural sahasında arkeolojik dönemlerden günümüze uzanan bir üretim geleneği oluşturmuştur.
Türkiye’de kuyumculuk ve ince metal işçiliği İstanbul, Mardin, Midyat çevresi, Beypazarı, Trabzon, Van ve Gaziantep gibi merkezlerde farklı teknik uzmanlıklarla sürdürülmektedir.
Kuyumculuk ve ince metal ustalıkları, ürün gövdesini oluşturan temel biçimlendirme yöntemi ile yüzey ve bağlantı tekniğine göre altı ana uzmanlık kümesinde değerlendirilmektedir.
Altın ve gümüş kuyumculuğun temel metalleridir.
Kuyumcu tezgâhı küçük ölçekli işlerin kontrollü biçimde tutulmasına ve talaşın toplanmasına uygun olarak düzenlenmektedir.
39
Araştırma Bulguları
Araştırma bulguları · devam
Kesme, tavlama, dövme, çekme, bükme, lehimleme ve tesviye kuyumculuğun temel biçimlendirme işlemleridir.
Üretim, tasarımın ürün türüne ve kullanım biçimine göre belirlenmesiyle başlamaktadır.
Parmak, el ve kol takıları arasında yüzük, alyans, bilezik, pazubent ve farklı halka biçimleri bulunmaktadır.
El sanatından örnekler arasında Mardin veya Beypazarı telkâri küpesi, Trabzon kazaziye kolyesi, Trabzon hasır bileziği, Van savatlı gümüş bileziği, güverse bezemeli yüzük, taş mıhlamalı gümüş kolye ucu, mineli broş, Kazak…
Kuyumculukta motif, ürünün biçimi ve kullanılan teknikle birlikte oluşturulmaktadır.
Anadolu’da Mardin ve Beypazarı telkârisi ortak ince tel mantığına dayanmakla birlikte kompozisyon, ürün türü ve atölye aktarımı bakımından yerel özellikler göstermektedir.
40
Araştırma Bulguları
Araştırma bulguları · devam
Kuyumculuk bilgisi tarihsel olarak atölye içinde usta-çırak ilişkisi, aile üretimi ve uzmanlaşmış iş bölümüyle aktarılmıştır.
Kuyumculuk ürünleri estetik kullanımın yanında ekonomik değer taşıyan taşınabilir varlıklar olarak da kullanılmaktadır.
Geleneksel kuyumculuğun sürdürülebilirliği teknik bilginin üretim içinde uygulanmaya devam etmesine bağlıdır.
Güncel kuyumculukta geleneksel el teknikleri lazer kaynak, hassas döküm, CAD modelleme, mikro motor ve modern taş kesimi gibi teknolojilerle birlikte kullanılabilmektedir.
Kuyumculuk teknikleri Orta Asya, İran, Kafkasya, Anadolu ve Doğu Akdeniz arasında uzun süreli ticaret ve usta hareketliliğiyle dolaşıma girmiştir.
Kuyumculuk nesnelerinin belgelenmesinde ürün adı, yerel ad, üretim yeri, metal türü ve ayarı, yaklaşık tarih, ölçü, teknik, taş veya ek malzeme, bağlantı biçimi ve motif bilgisi ayrı alanlarda kaydedilmelidir.
41
Araştırma Bulguları
Araştırma bulguları · devam
Kuyumculuk, taş işleme, tekstil, deri ve metal işçiliğiyle doğrudan ilişkilidir.
“Kuyumcu” değerli metal ve taşlarla çalışan zanaatkâr için genel addır.
Kuyumculuk ve ince metal ustalıklarının araştırılmasında hakemli makaleler, müze katalogları, saha araştırmaları, resmî somut olmayan kültürel miras kayıtları, tezler ve teknik yayınlar birlikte kullanılmaktadır.
42
Neler Öğrendik?
Ders sonu öğrenme özeti.
- Malzeme ve araçları tanıyabilirim.
- Başlıca teknikleri ayırt edebilirim.
- Üretim sürecinin temel aşamalarını sıralayabilirim.
- Ürün ve motif örneklerini sınıflandırabilirim.
- Geleneğin aktarım biçimlerini açıklayabilirim.
43
Kendini Değerlendir
Kısa değerlendirme soruları.
- Bu el sanatının temel malzemeleri ve araçları nelerdir?
- Üretim sürecinin başlıca aşamalarını sıralayınız.
- Başlıca tekniklerden ikisini karşılaştırınız.
- Bir belgelenmiş örneği malzeme, teknik ve işlev açısından çözümleyiniz.
- Geleneğin aktarımını etkileyen güncel koşulları tartışınız.
44
Kaynaklar ve AES Profili
Akademik kaynaklar ve çevrimiçi profil.
- Akyüz, İ. (2024). Ankara-Beypazarı ve Mardin telkari gümüş takıların incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
- Ayzhy, Z. E., & Nan-Khoo, Y. N. (2021). Scythian motifs and imagery in traditional and contemporary jewelry art in Tuva. The New Research of Tuva, 1, 73–90.
- Begiç, H. N., & Önal Çapık, H. (2019). Trabzon’da Geleneksel Kazaziye Sanatı. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 5(8), 175-190.
- Bravina, R. I., & Ivanova-Unarova, Z. I. (2020). The Glow of Silver: The Traditional Ornaments of the Yakuts. From the Origins to the Present. Traditional Culture, 21(2), 51–62.
- China Intangible Cultural Heritage Network. Kazakh embroidery — distribution includes Mori and Aksay Kazakh communities.
- China Intangible Cultural Heritage Network. Salar costume.
- China Intangible Cultural Heritage Network. Yugur costume.
- Çoban, E. (2026). Antik Dönem Takılarında Kalsedon Mineralinin Kullanım Eğilimi ve Güncel Dönem Kullanım Devamlılığı. Kent Akademisi, 19(3).
45
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- Coşkun, M., & Büyükyazıcı, M. (2024). Kuyumculukta Mine Sanatının Gelişimi ve Modern Yönelimler. Otuzyedi Sanat ve Tasarım Dergisi, 3(2).
- Diba, L. S. (Ed.). (2011). Turkmen Jewelry: Silver Ornaments from the Marshall and Marilyn R. Wolf Collection. Metropolitan Museum of Art.
- Dinç, A., & Çakır, R. (2010). Türkmenlerde Kuyumculuk Sanatının ve Takıların Tarihî Gelişimi ve Türkmen Kadını. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10(1).
- Donina, L. N., & Suslova, S. V. (2019). The Golden Horde Traditions in the Kazan Tatars’ Jewelry Art: On the Example of Almond-Shaped Filigree Earrings. Golden Horde Review, 7(3), 461-484.
- East Kazakhstan Regional Museum. Field expedition to Bayan-Ölgii: Kazakh zergers and silver jewelry.
- Economic Cooperation Organization Cultural Institute. Traditional Arts and Crafts of Uzbekistan. (2021).
- Günbay, N., & Yetim, F. (2019). Ankara Etnografya Müzesinde Bulunan Kemer Tokaları. Akademik Sanat, 4(7).
- Hejzlarová, T., et al. (2020). Turkmen Jewellery. Annals of the Náprstek Museum.
46
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- Historical Ethnology. About two Central Asian pendants and Tatar jewelry connections.
- Ibragimov, A. I. (2025). Stilevaia evoliutsiia iuvelirnogo iskusstva Kazakhstana: traditsii i sovremennost. Abai KazNPU.
- İyioğlu, M. T., & Büyükyazıcı, M. (2026). Geleneksel Kuyumculuk Tekniklerinden Kalem İşi Tekniğinin 3 Boyutlu Modelleme ve Uygulaması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 90, 258-274.
- Kamiloğlu, İ., & Bursalı, Ş. N. (2024). Metropolitan Müzesi’nde Türkiye’ye Atfedilen Madeni Eserlerin Süsleme Özellikleri. In Geleneksel Türk Sanatlarında Güncel Çalışmalar.
- Kazak Kültüründeki Figür ve Motiflerin Modern Takı Tasarımına Uygulanması. (2025). LOKUM Sanat ve Tasarım Dergisi.
- Kenyon College Art History Study Collection. Lozenge-shaped Turkmen pectoral ornament.
- Kenyon College Art History Study Collection. Tumar (amulet holder).
- Kizilsu Kyrgyz Autonomous Prefecture Government. Traditional craft cooperative and silver jewelry production.
47
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- Kılıç, S. (2016). Eski Türklerde Kuyumculuk Geleneği ve Metal Süsleme Teknikleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 58, 23-55.
- Komar, I. V. (2025). Decorative and Applied Arts of the Crimean Tatars: A Study of Jewelry Techniques and Their Semiotic Meaning Based on the Jewelry Collection of the Crimean Ethnographic Museum. Abyss, 4(34), 224–235.
- Kudaibergenova, D. A. (2023). Jewelry collection of I. V. Savitsky State Museum of Arts of the Republic of Karakalpakstan. Historical Ethnology, 8(2), 234–244.
- Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi. Azərbaycanın arxeoloji qızıl və gümüş əşyaları.
- Özaltaş Serçek, G., & Akyüz, İ. (2021). Telkari Sanatı'nın Kültürel Miras ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi. International Journal of Mardin Studies, 2(2).
- Özdemir, M. F. (2023). Geleneksel Yüzey Süsleme Yöntemi Olarak Mine Sanatı ve Çağdaş Takı Örnekleri. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi.
- Özdemir, M. F. (2024). Kuyumculukta Geleneksel Yüzey Süsleme Yöntemi Olarak Granülasyon Tekniği ve Yeni Uygulamalar. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 12(36).
- Public cultural information on Salar communities in Qinghai Xunhua and Gansu Jishishan and traditional women's earrings, bracelets and rings.
48
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- Rakhmatullina, Z. Y., & Khusainova, G. R. (2022). The national jewelry of Bashkir women: tradition and modernity. Conservation Science in Cultural Heritage, 22(1), 115–128.
- Russian Ethnographic Museum. Braid ornament, Southern Altai / Telengit.
- Russian Ethnographic Museum. Female belt, Karachay.
- Russian Ethnographic Museum. Shülkeme neck/chest ornament, Chuvash.
- Russian Ethnographic Museum. Temple ring, Khakas.
- Russian Ethnographic Museum. Woman's belt, Kabardian / Circassian.
- Sattarova, L. I. (Ed.). (2023). Tatar Jewellery Art. National Museum of the Republic of Tatarstan.
- Şekerci, H. (2014). Kuyumculukta Savat Tekniği ve Savatlı Takı Uygulamaları. Vocational Education, 9(4).
49
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- Şekerci, H. (2025). Türkiye’de Kuyumculuk Kapsamında İstanbul Gümüş Eşya İşleme Sanatı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 84.
- Shaygozova, Zh. N., & Kulsarieva, S. P. (2026). Living Heritage / Tiri Mura.
- Suslova, S. V. (2021). Folk costume traditions in the modern culture of the Volga-Ural Tatars. Historical Ethnology.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Gümüş İşlemeciliği - Gaziantep.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Gümüş İşlemeciliği / Telkari Sanatı - Ankara.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Savat Gümüş İşlemeciliği - Van.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Telkari / Gümüş İşlemeciliği - Mardin.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Trabzon İşi Takı Sanatı.
50
Kaynaklar ve AES Profili
Kaynakça · devam
- The Cyprus Institute. History and Culture of Cypriot Dress: Techniques — Silver and gold-work.
- Tokhtabaeva, Sh. (2011). Iuvelirnoe iskusstvo kazakhov [Jewelry Art of the Kazakhs]. Almatykitap.
- Uçkun, R. (2010). Gagauz Halk Kültüründe Geleneksel Kadın ve Erkek Giyimi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10(2).
- UNESCO. (1996). Jewellery. In History of Civilizations of Central Asia, Vol. VI.
- Xinjiang Uygur Autonomous Region Department of Culture and Tourism. Third regional intangible cultural heritage list: Uyghur gold and silver jewelry making; Kazakh silver jewelry making.
- Zanaattan Kimliğe: Türk Kültüründe Kuyumculuk ve Mücevherin Sosyal ve Sanatsal Rolü. (2026). Kültürel Miras Araştırmaları.
51
Atıf ve Belge Bilgisi
Bu sunuma APA 7 biçiminde atıf.
APA 7 · ÖNERİLEN ATIF
Özkan, İ. F., Ilıcak Aydınalp, Ş. G., & Savaş, S.. (2026). Kuyumculuk ve İnce Metal Ustalıkları: Eğitim sunumu [AES-ES-ELS-000022]. AES Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi. https://altinelsanatlari.org/craft/kuyumculuk-ve-ince-metal-ustaliklari/egitim-sunumu/
- Yazarlar
- Özkan, İ. F., Ilıcak Aydınalp, Ş. G., & Savaş, S.
- Belge kodu
- AES-ES-ELS-000022
- Kalıcı URL
- https://altinelsanatlari.org/craft/kuyumculuk-ve-ince-metal-ustaliklari/egitim-sunumu/