Kesme Taş malzemesi.
Dursun Köroğlu
Araştırma Raporu
BELGE KÜNYESİ VE ATIF
Özkan, İ. F., Ilıcak Aydınalp, Ş. G., & Savaş, S.. (2026). Dursun Köroğlu: Araştırma raporu [AES-AR-U-000017]. AES Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi. https://altinelsanatlari.org/master/dursun-koroglu/arastirma-raporu/
Bu belge, AES profilinin yayımlanmış/taslak anlık görüntüsünden üretilen türetilmiş akademik çıktıdır. Atıf yapılırken yukarıdaki belge kodu ve kalıcı çıktı URL’si kullanılmalıdır.
İÇİNDEKİLER
- 01Araştırma Özeti ve Veri Kapsamı
- 02Biyografi
- 03Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
- 04Ustalık Alanları
- 05Teknik Repertuar
- 06Malzemeler ve Araçlar
- 07Üslup ve Estetik Dil
- 08Eserler / AES Korpusu
- 09Motif Repertuarı
- 10Sergiler
- 11Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
- 12Gelenek Aktarımı
- 13Atölyeler ve Öğretim
- 14Coğrafi Ağ
- 15Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
- 16Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
- 17Miras ve Etki
- 18Kronoloji
- 19Araştırma Boşlukları
- 20Araştırma Bulguları
- 21Araştırma Boşlukları
- 22Kaynakça
ARAŞTIRMA ÖZETİ VE VERİ KAPSAMI
Dursun Köroğlu (1956, Sivas/Gürün), doğal taş işlemeciliğini babasından öğrenen; mermer, oniks, alabaştır, granit ve kayrak üzerinde çalışan; Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi, Kolezyum, Zeus Sunağı ve Apollon Tapınağı gibi tarihî yapıların ölçekli taş modellerini üreten; 2024 yılında 02.0085 numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alınan taş ustasıdır.
Rapor; profilin kanonik metin bölümleri, yapılandırılmış medya kayıtları, korpus gözlemleri, kaynak-kanıt-bulgu zinciri ve ilişkisel AES verilerinden otomatik olarak derlenmektedir. Otomatik derleme, kaynakların eleştirel değerlendirilmesinin veya editöryal/akademik hakemliğin yerine geçmez; raporun kapsamı profil verisinin doluluk düzeyiyle sınırlıdır.
Biyografi
Dursun Köroğlu, 1956 yılında Sivas’ın Gürün ilçesinde doğmuştur. Doğal taş işlemeciliğiyle çocukluk döneminde tanışmış; 13 yaşında Ankara’da babasının yanında çalışmaya başlayarak taş yontma ve taş eşya üretiminin temel becerilerini usta-çırak düzeni içinde öğrenmiştir. Uzun yıllar babasının yanında çırak ve kalfa olarak çalışması, doğal taşın yapısal özelliklerini malzeme üzerinden tanımasını ve üretim disiplinini uygulama yoluyla geliştirmesini sağlamıştır.
Babasıyla ürettikleri taş eşyaları satmak üzere İzmir’e gelmesi, Köroğlu’nun mesleki yöneliminde belirleyici olmuştur. Selçuk ve çevresindeki antik kentlerle kurduğu temas, geleneksel taş işleme bilgisini arkeoloji ve mimari rekonstrüksiyonla birleştirmesine zemin hazırlamıştır. 1981 yılında Selçuk’ta mermer atölyesi açmış; 2000’li yıllardan itibaren günlük kullanım eşyalarının yanı sıra tarihî yapıların ölçekli doğal taş modellerine yoğunlaşmıştır.
2024 yılında Geleneksel Taş İşlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı alanında 02.0085 numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alınmıştır. Günümüzde İzmir’in Bergama ilçesindeki atölyesinde üretimini sürdürmekte ve taş işleme bilgisini çıraklara aktarmaktadır.
Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
Dursun Köroğlu’nun taş işçiliği eğitimi doğrudan aile içi usta-çırak aktarımına dayanmaktadır. 13 yaşında babasının yanında çalışmaya başlamış; doğal taşın seçimi, kaba biçimlendirme, yontma, yüzey düzeltme ve obje üretimi gibi aşamaları uzun süreli uygulama içinde öğrenmiştir. Çıraklık döneminin ardından kalfa olarak çalışması, üretim sürecinin tamamında bağımsız karar verebilme becerisini geliştirmiştir.
Bu geleneksel eğitim, taşın yalnız sertlik ve kırılma özelliklerini değil; damar, renk, yoğunluk ve işlenebilirlik farklarını doğrudan malzeme üzerinden tanımaya dayanmaktadır. Mermer, oniks, alabaştır, granit ve kayrak gibi farklı taş türlerinin her biri farklı kesme, yontma ve yüzey bitirme davranışı göstermektedir. Köroğlu’nun uzun süreli atölye deneyimi, bu farklılıkları üretim kararlarına dönüştüren malzeme bilgisini oluşturmuştur.
Selçuk çevresindeki arkeolojik alanlarla kurduğu ilişki, ustalığın ikinci öğrenme katmanını oluşturmuştur. Arkeologlarla birlikte çalışması, tarihsel kaynak, arkeolojik bulgu ve ölçü verilerini üç boyutlu taş modellere aktarmasını sağlamış; geleneksel yontu bilgisini araştırmaya dayalı mimari modelleme pratiğiyle birleştirmiştir.
Ustalık Alanları
Dursun Köroğlu’nun ana ustalık alanı Taş, Mermer ve Mineral Ustalıklarıdır. Üretim; doğal taşın kesilmesi, yontulması, oyulması, kabartılması, yüzeyinin düzeltilmesi ve gerektiğinde farklı parçaların bir araya getirilmesi yoluyla günlük kullanım eşyası, dekoratif obje ve mimari model oluşturulmasına dayanmaktadır.
Uzmanlık alanı Doğal Taş Mimari Model ve Heykelsi Obje Ustalığıdır. Bu uzmanlıkta arkeolojik ve mimari yapıların ölçüleri belirlenmekte, uygun ölçek seçilmekte ve yapı elemanları doğal taş üzerinde tek tek biçimlendirilerek üç boyutlu modele dönüştürülmektedir. Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi, Kolezyum, Zeus Sunağı ve Apollon Tapınağı bu yaklaşımın belirgin örnekleridir.
Köroğlu aynı zamanda taş işleme sanatını resim ve mozaik uygulamalarıyla birleştirmektedir. Bu yaklaşım, taşın yalnız yapı veya obje malzemesi olarak değil, yüzey, renk ve kompozisyon üreten çok yönlü bir sanat ortamı olarak kullanılmasını sağlamaktadır.
Teknik Repertuar
Taş Kesme ve Blok Hazırlama: Doğal taş, eserin ölçüsüne ve biçimine göre blok veya plaka hâlinde hazırlanmakta; fazla kütle ilk aşamada kontrollü biçimde uzaklaştırılmaktadır.
Elle Yontma ve Oyma: Keski, yontu kalemi ve çekiç yardımıyla taş yüzeyinden küçük parçalar koparılarak biçim oluşturulmaktadır. İnce detaylarda daha küçük uçlu kalemler kullanılmakta; mimari sütun, başlık, cephe ve figür ayrıntıları aşamalı olarak belirginleştirilmektedir.
Ölçeklendirme ve Mimari Modelleme: Tarihî yapının ölçüleri, çizimleri ve arkeolojik verileri belirli bir ölçeğe dönüştürülmektedir. Artemis Tapınağı ve Halikarnas Mozolesi gibi modellerde 1/100 ve 1/40 ölçekler kullanılmış; mimari parçalar doğal taş üzerinde gerçeğe uygun oranlarla yeniden kurulmuştur.
Arkeolojik Rekonstrüksiyon: Köroğlu’nun mimari modelleri yalnız görsel benzerliğe değil, arkeolojik bulgular ve tarihsel kaynaklara dayanmaktadır. Arkeologlarla yürütülen çalışma, eksik veya günümüze ulaşmamış yapıların tarihsel veriler doğrultusunda üç boyutlu olarak yorumlanmasını sağlamaktadır.
Yüzey Bitirme: Taşlama, zımparalama ve perdah işlemleri kaba yontu sonrasında yüzeyin düzeltilmesini, keskin kenarların kontrol edilmesini ve taşın doğal renk ve dokusunun ortaya çıkarılmasını sağlamaktadır. Delme ve ince aşındırma işlemleri küçük mimari detaylar ve birleştirme noktalarında kullanılmaktadır.
Mozaik ve Resimsel Uygulama: Farklı renk ve dokudaki doğal taşların bir araya getirilmesi veya taş yüzeyin resimsel kompozisyonun parçası hâline getirilmesi, Köroğlu’nun geleneksel taş işçiliğini farklı sanat disiplinleriyle birleştiren yönünü oluşturmaktadır.
Malzemeler ve Araçlar
Dursun Köroğlu’nun malzeme repertuvarı doğal taş çeşitliliğine dayanmaktadır. Mermer, özellikle tarihî mimari modeller ve heykelsi çalışmalar için temel malzemedir. Homojen yapısı, ince ayrıntıların yontulmasına ve perdahlı yüzey elde edilmesine olanak vermektedir. Oniks ve alabaştır, yarı saydam veya ince damarlı yapıları nedeniyle dekoratif eşyalarda ve küçük ölçekli objelerde güçlü görsel etki oluşturmaktadır.
Granit daha yüksek sertliği nedeniyle dayanıklı ve yoğun yüzeyler için kullanılmakta; kayrak taşı tabakalı yapısıyla farklı yüzey etkilerine olanak vermektedir. Traverten ise Çanakkale’yi Avucunda Hisset eserinde olduğu gibi büyük kütleli heykelsi kompozisyonlarda kullanılabilmektedir. Taşın damar, gözenek, renk ve sertlik özellikleri eser tasarımını doğrudan etkileyen malzeme parametreleridir.
Taş işçiliğinin temel el araçları keski, yontu kalemi, murç ve çekiçtir. Kaba formdan ince detaya ilerleyen süreçte farklı ağız ve uç biçimlerine sahip kalemler kullanılmaktadır. Oyma tabancası ve kompresör, yoğun taş kütlesinin daha hızlı ve kontrollü biçimde alınmasını sağlamaktadır. Spiral/el taşlama, jet taşlama ve zımpara makineleri kesme, kaba düzeltme ve yüzey bitirme aşamalarında kullanılmaktadır.
Matkap; delik, bağlantı ve bazı ince detay işlemlerinde görev yapmaktadır. Ölçü ve işaretleme araçları özellikle ölçekli mimari modellerde oranların, eksenlerin ve yapı elemanlarının doğru aktarılması için önemlidir. Taş tozu ve parçacık oluşumu nedeniyle koruyucu gözlük, maske ve eldiven üretim güvenliğinin temel donanımları arasındadır.
Mermer malzemesi.
Kireçtaşı malzemesi.
Tüf / Volkanik Taş malzemesi.
Kumtaşı malzemesi.
Alçı / Jips malzemesi.
Kılların gevşetilmesi ve deri hazırlığında kullanılan alkali malzeme.
Kil malzemesi.
Üslup ve Estetik Dil
Dursun Köroğlu’nun estetik dili, doğal taşın fiziksel karakteri ile arkeolojik ve tarihsel anlatıyı bir araya getirmektedir. Mermer ve diğer taş türleri, yalnız biçimlendirilen bir hammadde değil; tarihsel yapının ölçek, kütle ve yüzey karakterini yeniden kuran anlatım aracına dönüşmektedir.
Mimari modellerde oran, tekrar ve ayrıntı belirgindir. Sütun dizileri, merdivenler, cepheler, alınlıklar ve heykelsi detaylar küçük ölçekte yeniden üretilirken, taşın doğal damar ve renk yapısı eserin malzeme kimliğini korumaktadır. Bu nedenle model hem tarihsel bir yapının temsilidir hem de bağımsız bir doğal taş eseri niteliği taşımaktadır.
Çanakkale’yi Avucunda Hisset gibi heykelsi çalışmalarda ise mimari doğruluktan anlatısal sembolizme geçilmektedir. Gelibolu Yarımadası’nın el biçimiyle ilişkilendirilmesi, savaş sahneleri, asker figürleri, bayrak silüeti ve anma öğeleri aynı taş kütlesi üzerinde birleştirilerek tarihsel hafıza dokunsal ve üç boyutlu bir kompozisyona dönüştürülmektedir.
Eserler / AES Korpusu
Dursun Köroğlu’nun eser korpusu, günlük kullanım taş eşyalarından ölçekli arkeolojik modellere ve büyük heykelsi kompozisyonlara uzanmaktadır. 2000’li yıllardan sonra üretiminin önemli bölümü tarihî yapıların doğal taşla yeniden modellenmesine yönelmiştir.
Artemis Tapınağı modeli yaklaşık iki buçuk yıllık çalışma sonunda 1/100 ölçekte gerçekleştirilmiştir. Halikarnas Mozolesi, yapının mimari ve heykelsi ayrıntılarını doğal taş üzerinde yeniden kuran 1/40 ölçekli bir çalışmadır. Zeus Sunağı, Kolezyum ve Apollon Tapınağı modelleri de antik mimarlık ile taş işçiliğini buluşturan eser grubunun parçalarıdır.
Çanakkale’yi Avucunda Hisset, 2015 yılında Çanakkale Zaferi’nin yüzüncü yılı için traverten mermer bloktan üretilmiştir. Yaklaşık 265 kilogram ağırlığındaki eser, sağ ele benzeyen Gelibolu Yarımadası biçimini temel almakta; Anzak Koyu, Kanlıdere, Türk bayrağı silüeti, Seyit Onbaşı, askerler, anneler, ayak izleri ve şehitlik taşları gibi anlatı öğelerini aynı kütle üzerinde bir araya getirmektedir.
Günlük kullanım eşyaları, dekoratif doğal taş objeler ve taş mozaik çalışmaları ise Köroğlu’nun ustalığının yalnız anıtsal model üretimine değil, taşın farklı ölçek ve işlevlerde değerlendirilmesine dayandığını göstermektedir.
Motif Repertuarı
Dursun Köroğlu’nun motif repertuarı, yalnız tekil bezeme unsurlarından değil; taşın üzerinde kurulan mimari, figüratif ve sembolik anlatım düzeninden oluşmaktadır. Özellikle Çanakkale’yi Avucunda Hisset eserinde insan figürü, ay-yıldız, bayrak ve iz gibi anlatı yüklü motifler öne çıkarken; tarihî yapı modellerinde sütun, alınlık, merdiven, cephe ritmi ve bezeme bantları taşın kompozisyon dilini belirleyen ana görsel unsurlara dönüşmektedir. Bu nedenle Köroğlu’nun motif kullanımı, bir yandan doğrudan simgesel öğelere, diğer yandan taş yüzey üzerinde yeniden kurulan tarihî bezeme sistemlerine dayanmaktadır.
Geometrik repertuar, ustanın tarihî yapı ve taş yüzey düzenlemelerinde kullanılabilecek temel biçimsel iskeleti oluşturmaktadır. Daire, halka, oval, üçgen, kare, dikdörtgen, eşkenar dörtgen, altıgen, sekizgen ve çokgen gibi temel biçimler; baklava ve dama düzenleri; rozet/gülbezek, kollu yıldız varyantları ve çarkıfelek türü radyal kuruluşlar; spiral, C kıvrımı, S kıvrımı, karşılıklı kıvrım, burma ve saç örgüsü biçimleri; ayrıca zikzak, şevron, testere dişi, şerit, haç/çarpı ve Y motifi gibi doğrusal-örüntüsel yapılar, taş işçiliğinin bordür, dolgu, çerçeve ve yüzey örgütleme repertuarını genişletmektedir. Bu motifler, özellikle mimari modelleme ve dekoratif taş yüzeylerde oran, ritim, tekrar ve görsel süreklilik kuran temel düzenleme araçlarıdır.
Motif Repertuarı · devam
Bitkisel repertuvar içinde lale, gül, palmet, akantus, hançer yaprağı, saz yaprağı, çınar yaprağı, bahar dalı, asma dalı ve servi gibi motifler, Anadolu ve Akdeniz taş bezeme geleneğiyle güçlü bağ kuran öğelerdir. Bu repertuvar, tarihî yapıları yeniden üretirken görülen bezeme hafızasını desteklemekte; taşın sert yapısı üzerinde organik kıvrım, yaprak hareketi ve simetrik kompozisyon etkisi yaratmaktadır. Özellikle palmet ve akantus, klasik ve anıtsal mimari süsleme geleneğiyle; servi, asma ve çiçekli dal motifleri ise anıtsal çevre, bahçe ve yüzey tezyinatı çağrışımlarıyla uyum göstermektedir.
Hayvansal ve mitolojik repertuvar ise kuş, kartal, çift başlı kartal, tavus kuşu, aslan ve yılan gibi figürlerle; ejder, grifon, hüma, sfenks ve simurg/anka gibi mitolojik varlıkları içermektedir. Bu motifler özellikle tarihî ve anıtsal taş işçiliğinde koruyuculuk, kudret, egemenlik, hafıza ve kutsiyet gibi anlam alanlarıyla ilişkilidir. Köroğlu’nun tarihî yapılara ve kültürel mirasa yönelen üretim mantığı düşünüldüğünde, bu repertuvar yalnız dekoratif çeşitlilik sağlamamakta; aynı zamanda geçmiş uygarlıkların görsel simge dağarcığını taş üzerinde yeniden kurmaya elverişli bir motif alanı sunmaktadır.
Sergiler
Dursun Köroğlu’nun eserleri müze, sanat merkezi, üniversite ve kent belleği kurumlarında sergilenmektedir. Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi ve diğer mimari modeller; Arkas Sanat Merkezi, Efes Müzesi ve Adnan Menderes Üniversitesi gibi kurumlarda izleyiciyle buluşmuştur. Bergama Belediyesi de sanatçının doğal taş çalışmalarının sergilendiği kurumlar arasında yer almaktadır.
Efes Selçuk Kent Belleği Merkezi’nde sergilenen Çanakkale’yi Avucunda Hisset, sergileme ile fiziksel deneyimi birleştiren özel bir çalışma olarak öne çıkmaktadır. Eserin altındaki boşluğa izleyicinin sağ elini yerleştirmesi, Gelibolu Yarımadası’nın el biçimiyle kurduğu benzerliği dokunsal bir deneyime dönüştürmektedir.
Köroğlu’nun sergi pratiği, doğal taş ustalığını yalnız dekoratif obje düzeyinde değil, arkeoloji, tarih, anma kültürü ve mimari miras bağlamlarında kamusal izleyiciye taşıyan bir yapı göstermektedir.
Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
Dursun Köroğlu’nun en önemli kurumsal tanınması, 2024 yılında Geleneksel Taş İşlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı alanında 02.0085 envanter numarasıyla Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alınmasıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî envanter kaydı, ustanın doğal taş işçiliğini babasından devralması, çok sayıda doğal taş türünde üretim yapması, kültürel mirasa ait mimari eserlerin gerçeğe uygun ölçekli modellerini oluşturması ve Bergama’daki atölyesinde çırak yetiştirerek geleneği sürdürmesi üzerinden şekillenmektedir.
27 Kasım 2024’te Beştepe Millet ve Kongre Merkezi’nde düzenlenen Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülleri ve Yaşayan İnsan Hazineleri Ödül Töreni, bu statünün kamusal olarak takdim edildiği temel kurumsal olaydır. TRT Haber ve Anadolu Ajansı tören kayıtlarında Köroğlu, Türkiye’nin farklı geleneksel sanat alanlarından seçilen Yaşayan İnsan Hazineleri arasında Geleneksel Taş İşlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı temsilcisi olarak yer almaktadır.
İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tören kaydı, Dursun Köroğlu’nu İzmir’den Yaşayan İnsan Hazinesi kabul edilen ustalar arasında ayrıca belgelemektedir. Bu yerel kurumsal kayıt, Selçuk ve Bergama çevresinde şekillenen taş işçiliği pratiğinin ulusal miras sistemiyle bağını güçlendirmektedir. Envanter kaydı ile ödül töreni birlikte değerlendirildiğinde tanınma, yalnız bireysel sanat üretimine değil; geleneksel becerinin sürekliliği, kültürel mirasın yorumlanması ve çırak yetiştirme yoluyla aktarımına dayanmaktadır.
Köroğlu’nun Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi, Zeus Sunağı, Kolezyum ve Apollon Tapınağı gibi tarihsel yapı modelleri, bu kurumsal tanınmanın üretim boyutunu somutlaştırmaktadır. Doğal taş ustalığının arkeolojik araştırma, ölçeklendirme ve müze-sergi dolaşımıyla birleşmesi, Yaşayan İnsan Hazinesi statüsünü teknik ustalık ile kültürel aktarımın ortak sonucu hâline getirmektedir.
Gelenek Aktarımı
Dursun Köroğlu’nun gelenek aktarımı, babasından öğrendiği doğal taş işçiliğini kendi atölyesinde yeni kuşaklara aktarmasıyla sürmektedir. Bergama’daki atölyesinde yetiştirdiği çıraklar, taşın seçimi ve kaba hazırlığından yontma, oyma, ölçülendirme ve yüzey bitirmeye kadar üretimin temel aşamalarını uygulama içinde öğrenmektedir.
Aktarım yalnız el becerisine dayanmamaktadır. Mimari model üretiminde tarihsel kaynakların okunması, arkeolojik verinin ölçeğe dönüştürülmesi ve taş malzemenin bu bilgiye göre işlenmesi de eğitim sürecinin önemli bir bileşenidir. Böylece geleneksel usta-çırak ilişkisi, araştırma ve kültürel miras bilgisini içeren çağdaş bir atölye pedagojisiyle genişlemektedir.
Atölyeler ve Öğretim
Dursun Köroğlu’nun atölyesi, doğal taş işçiliğinin üretim ve öğretim süreçlerinin birlikte yürütüldüğü bir çalışma ortamıdır. Çıraklar, malzemenin fiziksel özelliklerini doğrudan taş üzerinde deneyimleyerek öğrenmekte; yontma sırasında darbe şiddeti, keski açısı, taşın kırılma yönü ve yüzey kontrolü gibi beceriler tekrar yoluyla geliştirilmektedir.
Mimari model üretimi atölye eğitimine teknik çizim ve ölçek bilgisi eklemektedir. Tarihî bir yapının ölçülerinin küçültülmesi, parçaların sırasının belirlenmesi, sütun ve cephe elemanlarının tekrarlı biçimde işlenmesi; el becerisi ile planlama disiplinini birleştirmektedir.
Köroğlu’nun gençlere yönelik yaklaşımı, kültürel mirası yalnız seyredilecek bir nesne olarak değil, üretim yoluyla anlaşılacak bir bilgi alanı olarak ele almaktadır. Çanakkale’yi Avucunda Hisset gibi eserlerin öğrencilerle buluşturulması, taş sanatını tarih eğitimi ve kültürel hafıza ile ilişkilendiren kamusal bir aktarım biçimi oluşturmaktadır.
Coğrafi Ağ
Dursun Köroğlu’nun mesleki coğrafyası Sivas, Ankara ve İzmir arasında gelişmiştir. Sivas/Gürün doğumlu olan sanatçı, 13 yaşında Ankara’da babasının yanında taş işçiliğine başlamıştır. İzmir’e gelişi, Selçuk ve Bergama çevresindeki yoğun arkeolojik mirasla karşılaşmasını sağlamış; üretimin tematik yönünü tarihî mimari modellere doğru genişletmiştir.
1981’de Selçuk’ta açtığı mermer atölyesi, Artemis Tapınağı ve Efes çevresindeki antik mirasla doğrudan ilişki kurduğu üretim merkezidir. Güncel çalışmalarını Bergama’daki atölyesinde sürdürmesi, Zeus Sunağı ve bölgenin antik kültürüyle ilişkili yeni bir coğrafi katman oluşturmaktadır.
Halikarnas Mozolesi çalışması Bodrum’u, Kolezyum modeli Roma’yı, Çanakkale’yi Avucunda Hisset ise Gelibolu Yarımadası’nı üretim coğrafyasının simgesel parçalarına dönüştürmektedir. Böylece atölye İzmir’de konumlanırken eser repertuvarı daha geniş Akdeniz ve Anadolu tarih coğrafyasına açılmaktadır.
Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
Dursun Köroğlu’nun uluslararası etki alanı, doğal taşla yeniden kurduğu Antik Akdeniz ve Dünya Harikaları temalı mimari modellerin yabancı medya ve İngilizce yayın dolaşımına girmesiyle oluşmaktadır. Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi ve Zeus Sunağı gibi yapılar yalnız Türkiye’deki arkeolojik mirasa ait modeller değil; dünya kültür tarihi içinde geniş tanınırlığa sahip anıtların doğal taş üzerinden yeniden yorumlarıdır. Bu durum, Köroğlu’nun yerel usta bilgisini ulusötesi bir kültürel miras anlatısına bağlamaktadır.
TRT Haber’de aktarıldığı üzere İngiltere’den bir belgesel ekibi Köroğlu’nun çalışmalarını görüntülemek üzere Türkiye’ye gelmiş ve üretimi İngiltere’de haber konusu olmuştur. Bu kayıt, sanatçının atölye pratiğinin doğrudan yabancı medya ilgisine konu olduğunu göstermektedir. Daily Sabah’ın İngilizce yayını da Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi ve Zeus Sunağı çalışmalarını uluslararası okuyucuya “mermerden minyatür dünya harikaları” çerçevesinde sunarak bu görünürlüğü dijital basında genişletmiştir.
Uluslararası niteliği güçlendiren ikinci unsur, modellerin belge-temelli rekonstrüksiyon yöntemidir. Köroğlu, Artemis ve Halikarnas çalışmalarında kazı heyeti başkanları, arkeologlar ve günümüze ulaşan tarihî parçaları referans alarak ölçek ve ayrıntıları belirlemiştir. Böylece eserler yalnız zanaatkâr yorumları olarak değil, arkeolojik bilgi ile el işçiliğini buluşturan yeniden kurma çalışmaları hâline gelmiştir. Bu yöntem, farklı ülkelerdeki müze, arkeoloji ve kültürel miras izleyicilerinin okuyabileceği ortak bir görsel dil oluşturmaktadır.
Köroğlu’nun Dünyanın Yedi Harikası’nı doğal taşla tamamlama hedefi de uluslararası etki ağının kavramsal omurgasını oluşturmaktadır. Selçuk Ticaret Odası ve 2015 basın kayıtlarında bu hedef açık biçimde ifade edilmiş; Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi ve Zeus Sunağı bu uzun dönemli projenin ilk güçlü aşamalarını oluşturmuştur. Bu üretim hattı, Türkiye’deki taş işçiliğini küresel ölçekte tanınan tarihsel anıtlar üzerinden görünür kılan özgün bir kültürel temsil biçimi yaratmaktadır.
Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
Dursun Köroğlu’nun kamusal görünürlüğü, televizyon haberciliği, video söyleşi, haber ajansı profilleri, yerel basın ve kültür envanterlerinin birlikte oluşturduğu çok katmanlı bir medya arşivine dayanmaktadır. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin İzmir Art platformunda yayımlanan video söyleşi, taş işçiliğinin tarihsel bağlamını, temel tekniklerini ve Köroğlu’nun doğal taş üretimini doğrudan kültür-sanat anlatısı içinde sunmaktadır. Visit İzmir kaydı ise ustayı Selçuk’taki yaşayan taş işçiliği pratiğinin güncel temsil noktalarından biri olarak kent kültürü envanterine bağlamaktadır.
TRT Haber’in 2021 tarihli profili, Artemis Tapınağı ve Halikarnas Mozolesi modellerini geniş izleyici kitlesine taşımış; Köroğlu’nun yaklaşık yarım yüzyıllık mermer pratiğini ve İngiltere’den gelen belgesel ekibiyle oluşan uluslararası medya temasını kayda geçirmiştir. Anadolu Ajansı’nın 2024 tarihli geniş röportajı, 13 yaşında babasının yanında başlayan çıraklık sürecinden 1981 Selçuk atölyesine, arkeologlarla yürütülen rekonstrüksiyon çalışmalarından eserlerin Arkas Sanat Merkezi, Efes Müzesi ve Adnan Menderes Üniversitesi gibi kurumlarda sergilenmesine kadar üretim yaşamını ayrıntılı biçimde belgelemektedir.
2014 ve 2015 tarihli yerel basın kayıtları, Köroğlu’nun üretim dilindeki dönüşümü kronolojik olarak görünür kılmaktadır. Mozaik çalışmalarından taş parçacıklarıyla resim üretimine, oradan arkeolojik araştırmaya dayalı mimari modellere yönelmesi bu yayınlarda ayrıntılı biçimde izlenebilmektedir. Selçuk Ticaret Odasının kurumsal yayını da Artemis Tapınağı modelinin kazı heyeti başkanları, arkeologlar ve mevcut tarihî parçalar üzerinden geliştirilmesini belgeleyerek sözlü anlatıyı kurumsal kayıtla desteklemektedir.
2025 tarihli DHA fotoğraf ve video haberleri, Çanakkale’yi Avucunda Hisset eserini yalnız bir taş heykel olarak değil, izleyicinin elini eserin altına yerleştirmesiyle tamamlanan dokunsal bir hafıza deneyimi olarak sunmaktadır. Köroğlu’nun gençlerin eseri görmesi, Çanakkale’yi hissetmesi ve tarihsel belleği doğrudan deneyimlemesi yönündeki vurgusu, medya görünürlüğünün eğitim ve kültürel aktarım boyutunu da güçlendirmektedir.
Miras ve Etki
Dursun Köroğlu’nun taş ustalığı, geleneksel doğal taş işçiliğini kültürel mirasın üç boyutlu yeniden yorumlanmasıyla birleştirmektedir. Babasından devraldığı zanaat bilgisi, Selçuk ve Bergama’daki arkeolojik çevreyle karşılaşmasının ardından tarihî yapıların ölçekli modellerine yönelmiş; geleneksel yontu tekniği arkeolojik araştırmayla birlikte kullanılmaya başlanmıştır.
Artemis Tapınağı ve Halikarnas Mozolesi gibi günümüze sınırlı kalıntılarla ulaşmış yapıların doğal taşla yeniden kurulması, tarihsel mimarinin fiziksel olarak algılanmasına olanak vermektedir. Bu modeller, zanaat ürünü olmanın yanı sıra mimarlık, arkeoloji ve müze eğitimi açısından yorumlayıcı nesneler niteliği taşımaktadır.
Atölyesinde çırak yetiştirmesi, üretim bilgisinin yeni kuşaklara aktarılmasını sağlamaktadır. Yaşayan İnsan Hazinesi statüsü de bu üretim ve aktarım bütünlüğünü kurumsal kültürel miras çerçevesinde görünür kılmaktadır.
Kronoloji
1956 — Sivas/Gürün’de doğdu. Yaklaşık 1970 — 13 yaşında Ankara’da babasının yanında doğal taş işlemeciliğine başladı; çırak ve kalfa olarak çalıştı. 1981 — İzmir/Selçuk’ta mermer atölyesi açtı.
2000’li yıllar — Arkeoloji ve sanatsal model çalışmalarına yoğunlaştı. 2008 sonrası — Artemis Tapınağı üzerinde çalışmaya başladı; ardından Zeus Sunağı, Halikarnas Mozolesi, Kolezyum ve Apollon Tapınağı modellerini üretti. Artemis modeli yaklaşık 2,5 yıl, Halikarnas modeli yaklaşık 3 yıl, Kolezyum modeli yaklaşık 1,5 yıl süren yoğun üretim süreçleriyle tamamlandı.
2015 — Çanakkale Zaferi’nin 100. yılı için traverten mermer bloktan Çanakkale’yi Avucunda Hisset eserini üretti. 2024 — Geleneksel Taş İşlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı alanında 02.0085 numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alındı. Günümüzde — Bergama’daki atölyesinde üretim ve çırak yetiştirme faaliyetlerini sürdürmektedir.
Araştırma Boşlukları
Dursun Köroğlu’nun mimari model üretimi, doğal taş işçiliğinin arkeolojik rekonstrüksiyonla birleştiği özgün bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Eserlerin modelleme sürecinde kullanılan plan, çizim, ölçek tablosu, taş seçimi ve parça üretim sırasının sistematik olarak belgelenmesi, bu yöntemin teknik bilgisini daha açık biçimde ortaya koyacaktır.
Artemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi, Kolezyum, Zeus Sunağı ve Apollon Tapınağı modellerinin boyut, ağırlık, kullanılan taş türü, üretim tarihi ve sergileme geçmişiyle birlikte eser bazlı kataloglanması; 3B dijital sergi ve karşılaştırmalı mimari inceleme için güçlü bir veri tabanı sağlayacaktır.
Atölyede yetişen çırakların üretim süreçleri ve kendi bağımsız çalışmalarına geçişleri de geleneğin sürdürülebilirliği açısından önem taşımaktadır. Usta-çırak zincirinin isim, dönem ve teknik uzmanlık düzeyinde belgelenmesi, Dursun Köroğlu’nun aktarım etkisini daha görünür hâle getirecektir.
ARAŞTIRMA BULGULARI
1956
factual · high · reviewedSivas / Gürün
factual · high · reviewed02.0085 — Geleneksel Taş İşlemeciliği ve Taş Model Eşya Yapımcılığı — 2024
factual · high · reviewedBabası
factual · high · reviewed13 yaşında Ankara’da babasının yanında
factual · high · reviewedBabasının yanında uzun yıllar çırak ve kalfa olarak çalıştı
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Ana ustalık alanı: Taş, Mermer ve Mineral Ustalıkları (AES-ELS-000028)
synthesis · high · reviewedUzmanlık: Doğal Taş Mimari Model ve Heykelsi Obje Ustalığı
synthesis · high · reviewedTaş Kesme ve Blok Hazırlama
contextual · medium · reviewedElle Yontma
contextual · medium · reviewedOyma ve Kabartma
contextual · medium · reviewedİnce Detay Yontma
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Ölçeklendirme ve Mimari Modelleme
factual · high · reviewedArkeolojik Rekonstrüksiyon Odaklı Modelleme
factual · high · reviewedTaş Mozaik Uygulaması
factual · high · reviewedTaş Üzerine Resimsel Kompozisyon
factual · high · reviewedTaşlama ve Yüzey Düzeltme
contextual · medium · reviewedZımparalama ve Perdah
contextual · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Delme
contextual · medium · reviewedMermer
factual · high · reviewedOniks
factual · high · reviewedAlabaştır
factual · high · reviewedGranit
factual · high · reviewedKayrak Taşı
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Traverten
factual · high · reviewedAşındırıcı / Zımpara Malzemesi
contextual · medium · reviewedParlatma / Polisaj Malzemesi
contextual · medium · reviewedKeski / Yontu Kalemi
contextual · medium · reviewedÇekiç / Tokmak
contextual · medium · reviewedMurç / Noktalama Kalemi
contextual · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Oyma Tabancası / Hava Tabancası
contextual · medium · reviewedKompresör
contextual · medium · reviewedSpiral / El Taşlama Makinesi
contextual · medium · reviewedZımpara Makinesi
contextual · medium · reviewedMatkap
contextual · medium · reviewedJet Taşlama El Aleti
contextual · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Ölçü ve İşaretleme Araçları
contextual · medium · reviewedKoruyucu Gözlük, Maske ve Eldiven
contextual · medium · reviewedArtemis Tapınağı Modeli
factual · high · reviewedHalikarnas Mozolesi Modeli
factual · high · reviewedKolezyum Modeli
factual · high · reviewedZeus Sunağı Modeli
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Apollon Tapınağı Modeli
factual · high · reviewedÇanakkale’yi Avucunda Hisset
factual · high · reviewedGünlük Kullanım Taş Eşyası
factual · high · reviewedDekoratif Doğal Taş Obje
factual · high · reviewedTaş Mozaik Kompozisyon
factual · high · reviewedİnsan Figürü
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Ay-Yıldız
factual · high · reviewedBayrak
factual · high · reviewedİz
factual · high · reviewedArkas Sanat Merkezi
factual · high · reviewedEfes Müzesi
factual · high · reviewedAdnan Menderes Üniversitesi
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Bergama Belediyesi
factual · high · reviewedEfes Selçuk Kent Belleği Merkezi
factual · high · reviewed2024 Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri — 02.0085
factual · high · reviewedBergama Atölyesi Çırakları
factual · high · reviewedBergama’daki atölyesinde çırak yetiştirerek geleneği aktarmaktadır
factual · high · reviewedBergama, İzmir
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Selçuk, İzmir
factual · high · reviewedEser ve üretim süreci İngiltere kaynaklı belgesel/haber çalışmalarına konu oldu
factual · high · reviewedYurt içi ve yurt dışı televizyon kanallarında belgesel ve haberlerle yer aldı
factual · high · reviewedArkeolojik mirası doğal taşla ölçekli modeller hâlinde yeniden üreterek taş ustalığı ile kültürel miras yorumunu birleştirmektedir
synthesis · high · reviewed1956 Sivas/Gürün doğum; 1970 civarı baba yanında mesleğe giriş; 1981 Selçuk mermer atölyesi; 2000 sonrası sanatsal ve arkeolojik modellere yoğunlaşma; 2008 sonrası Artemis, Zeus, Halikarnas, Kolezyum ve Apollon modelleri; 2015 Çanakkale’yi Avucunda Hisset; 2024 YİH
synthesis · high · reviewedGeometrik, bitkisel, hayvansal ve mitolojik taş bezeme repertuvarı
synthesis · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
27 Kasım 2024 — Beştepe Millet ve Kongre Merkezi'nde Yaşayan İnsan Hazineleri Ödül Töreni; Dursun Köroğlu ödül sahipleri arasında yer aldı
factual · high · reviewedİzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Dursun Köroğlu'nu İzmir'den Yaşayan İnsan Hazinesi olarak kabul edilen ustalar arasında kaydetti
factual · high · reviewedİzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Art kültür-sanat sohbetlerinde Dursun Köroğlu'nun doğal taş işçiliği video söyleşisi yayımlandı
factual · high · reviewedTRT Haber, Artemis Tapınağı ve Halikarnas Mozolesi modelleri ile İngiltere'den gelen belgesel ekibini konu alan televizyon haberi yayımladı
factual · high · reviewedAnadolu Ajansı 2024 tarihli geniş profilde Köroğlu'nun usta-çırak geçmişi, arkeologlarla çalışma yöntemi, eser süreleri ve sergileme ağını belgeledi
factual · high · reviewedDHA 2025 fotoğraf ve video haberleri, Çanakkale'yi Avucunda Hisset eserinin fiziksel kurgusunu, simgesel ayrıntılarını ve gençlere aktarım amacını belgeledi
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2014-2015 yerel basın kayıtları Köroğlu'nun mozaikten taş resmine, ardından arkeolojik mimari modellere yönelen üretim dönüşümünü ayrıntılandırdı
factual · medium · reviewedİngiltere'den gelen belgesel ekibi Köroğlu'nun doğal taşla dünya harikalarını modelleme pratiğini görüntüledi; çalışma İngiltere'de haber oldu
factual · high · reviewedKöroğlu'nun Artemis, Halikarnas ve Zeus Sunağı çalışmaları İngilizce basında 'miniature world wonders from marble' çerçevesinde yayımlandı
factual · medium · reviewedArtemis Tapınağı, Halikarnas Mozolesi ve Zeus Sunağı modelleri üzerinden Köroğlu'nun üretimi dünya kültür mirası ve Antik Akdeniz mimarisi bağlamında dolaşıma girdi
synthesis · high · reviewedArtemis ve Halikarnas modellerinde kazı heyeti başkanları, arkeologlar ve mevcut tarihî parçalar referans alınarak belge-temelli rekonstrüksiyon yapıldı
factual · high · reviewedVisit İzmir kültür envanterinde Dursun Köroğlu Selçuk'taki taş işçiliği noktası olarak kayıtlıdır
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BOŞLUKLARI
KAYNAKÇA
- Alpdündar, S. N. (2025, 1 Nisan). Çanakkale'yi avuçlarında hissediyorlar. Demirören Haber Ajansı.
- Bozoğlu, F. (2014, 18 Kasım). Bodrum Mozolesi yeniden yapılıyor. Bodrum Gündem.
- Daily Sabah. (2015, 16 January). Stone artist creates miniature world wonders from marble.
- Demirören Haber Ajansı. (2025, 1 Nisan). Çanakkale'yi avuçlarında hissediyorlar [Video].
- Ensonhaber. (2015, 12 Ocak). Doğaltaş sanatçısı Dursun Köroğlu mermere hayat veriyor.
- İzmir Art. (2022, 30 Mayıs). İzmir’in Renkleri | Doğaltaş İşleme Sanatçısı Dursun Köroğlu.
- Karakaya, Y. (2014, 13 Kasım). Faydasız baş mezara yaraşır. Yeni Asır.
- Özdemir, F. (2024, 4 Aralık). 'Yaşayan İnsan Hazinesi' taş işlemecisi, dünya harikalarını mermere işliyor. Anadolu Ajansı.
KAYNAKÇA · devam
- Selçuk Ticaret Odası. (2015). Selçuklu Doğaltaş Sanatçısı Dursun Köroğlu Dünyanın Yedi Harikasını Mermerde Canlandırıyor.
- Sökmen, S. (2015). Ahlat’ta Geleneksel Taş İşçiliği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 99–119.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2024). Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülleri ve Yaşayan İnsan Hazineleri Ödül Töreni Gerçekleşti.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2024/2026). Dursun Köroğlu.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2026). Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2011). Taş Oyma.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Ahşap, Taş Oyma.
- T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Mermer Oyma-Kabartma.
KAYNAKÇA · devam
- TRT Haber. (2021, 23 Ocak). Yarım asırdır mermere hayat veriyor.
- TRT Haber. (2024, 27 Kasım). Yaşayan İnsan Hazineleri Ödülleri sahiplerini buldu.
- Visit İzmir. (t.y.). Taş İşlemeciliği - D. Köroğlu.
- Yeni Asır. (2015, 13 Ocak). Dünya Harikalarını Mermere İşliyor.