Keçe üretiminde temel hammadde olarak kullanılan, lif inceliği ve kıvrımlılığı keçeleşme davranışını etkileyen koyun yünü.
Mehmet Girgiç
Araştırma Raporu
BELGE KÜNYESİ VE ATIF
Özkan, İ. F., Ilıcak Aydınalp, Ş. G., & Savaş, S.. (2026). Mehmet Girgiç: Araştırma raporu [AES-AR-U-000004]. AES Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi. https://altinelsanatlari.org/master/mehmet-girgic/arastirma-raporu/
Bu belge, AES profilinin yayımlanmış/taslak anlık görüntüsünden üretilen türetilmiş akademik çıktıdır. Atıf yapılırken yukarıdaki belge kodu ve kalıcı çıktı URL’si kullanılmalıdır.
İÇİNDEKİLER
- 01Araştırma Özeti ve Veri Kapsamı
- 02Biyografi
- 03Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
- 04Ustalık Alanları
- 05Teknik Repertuar
- 06Malzemeler ve Araçlar
- 07Üslup ve Estetik Dil
- 08Eserler / AES Korpusu
- 09Motif Repertuarı
- 10Sergiler
- 11Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
- 12Gelenek Aktarımı
- 13Atölyeler ve Öğretim
- 14Coğrafi Ağ
- 15Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
- 16Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
- 17Miras ve Etki
- 18Kronoloji
- 19Araştırma Boşlukları
- 20Araştırma Bulguları
- 21Araştırma Boşlukları
- 22Kaynakça
ARAŞTIRMA ÖZETİ VE VERİ KAPSAMI
1953 Konya doğumlu keçe ustası Mehmet Girgiç; Keçe ve Dokumasız Tekstil Sanatları ana, geleneksel doğal boyamacılık ikincil ustalık alanıyla belgelenmiştir. Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne 02.0007 numarasıyla 2008’de seçilmiş, 2010 TBMM Üstün Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür.
Rapor; profilin kanonik metin bölümleri, yapılandırılmış medya kayıtları, korpus gözlemleri, kaynak-kanıt-bulgu zinciri ve ilişkisel AES verilerinden otomatik olarak derlenmektedir. Otomatik derleme, kaynakların eleştirel değerlendirilmesinin veya editöryal/akademik hakemliğin yerine geçmez; raporun kapsamı profil verisinin doluluk düzeyiyle sınırlıdır.
Biyografi
Mehmet Girgiç, 1953 yılında Konya’da doğmuş ve keçeciliği aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılan bir meslek ortamında öğrenmiş bir keçe ustasıdır. Resmî kayıtta temel öğreticisi dedesi Ahmet Girgiç olarak belirtilmektedir; akademik araştırmalar, babası Mustafa Girgiç ile amcası Hasan Girgiç’in de mesleki aktarımda rol oynadığını göstermektedir. İlkokul sonrasında aile mesleğini sürdürmesi, ustalığının örgün sanat eğitiminden çok atölye pratiği, aile içi gözlem ve usta-çırak ilişkisi içinde geliştiğini ortaya koymaktadır.
Girgiç, Türkiye’de Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi çerçevesinde yürütülen Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’nin ilk seçimi içinde 02.0007 envanter numarasıyla 2008 yılında kayda alınmıştır. Bu statü doğrudan UNESCO merkezinin kişisel ödülü olarak değil, UNESCO SOKÜM yaklaşımı altında Türkiye’nin ulusal sistemi kapsamında değerlendirilmelidir. Ustanın kamusal tanınırlığı, 2010 yılında TBMM Üstün Hizmet Ödülü’ne layık görülmesiyle ayrıca güçlenmiştir. Yaşam ve üretim çizgisi Konya merkezli olmakla birlikte İstanbul’daki atölye faaliyetleri, yurt dışı atölyeleri ve uluslararası koleksiyon kayıtlarıyla genişleyen bir dolaşım ağına sahiptir.
Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
Mehmet Girgiç’in mesleki eğitimi, keçeciliğin geleneksel aktarım yapısına uygun biçimde aile içi usta-çırak zinciri içinde gerçekleşmiştir. Resmî profil sanatı dedesi Ahmet Girgiç’ten öğrendiğini belirtirken, akademik literatür bu zincire babası Mustafa Girgiç ile amcası Hasan Girgiç’i de eklemektedir. Bu çoklu aile aktarımı, teknik bilginin tek bir öğreticiye indirgenemeyeceğini; malzeme seçimi, ritim, işbölümü, kalite kontrolü ve ürün repertuvarı gibi atölye bilgisinin günlük üretim içinde katmanlı biçimde öğrenildiğini düşündürmektedir.
Geleneksel keçecilikte yamaklık-çıraklık-kalfalık-ustalık sıralamasının iş basamaklarıyla birlikte ilerlediği; yün ditme, yün atma, kalıba yün yayma, ayakla tepme ve hamamda pişirme gibi görevlerin sırayla öğrenildiği akademik çalışmalarda açıklanmaktadır. Girgiç’in 2022 tarihli kişisel görüşmesi, günümüzde dışarıdan çırak istihdamının azalması ve ekonomik koşullar nedeniyle aile içi çalışma modelinin önem kazandığını göstermektedir. Bu aktarım çizgisi oğlu Salih Girgiç’in güncel atölye pratiğinde, ayrıca Ferya Gül Alioğlu, Yaşar Cengiz Çınar ve uluslararası öğrenciler gibi farklı öğrenen ağlarında izlenebilmektedir.
Ustalık Alanları
Mehmet Girgiç’in ana ustalık alanı AES Craft Taxonomy v1.3 içinde **AES-ELS-000002 — Keçe ve Dokumasız Tekstil Sanatları** olarak sınıflandırılmaktadır. Resmî envanter onu doğrudan ‘Keçe Ustası’ olarak kaydetmekte; teknik araştırmalar da üretiminin temelini koyun/kuzu yününün dokuma olmaksızın nem, sabun, basınç, hareket ve ısıyla keçeleştirilmesine dayandırmaktadır. Yer yaygısı, kepenek, sikke, arakiye, şal, çanta ve çeşitli başlık/formlar bu ana alanın ürün repertuvarı içindedir.
İkincil ustalık alanı olarak **AES-ELS-000006 — Lif, İplik, İpek ve Geleneksel Boyacılık Ustalıkları** belirlenmiştir. Bu sınıflandırma yalnız genel keçe pratiğinden türetilmemiş; Mehmet Girgiç’in doğal boyar maddelerin hazırlanması, yünün mordanlanması ve renklendirilmesi konusundaki deneyiminin hakemli bir araştırmada doğrudan kayıt altına alınmasına dayandırılmıştır. Keçe başlık üretimi geleneksel giyim ve başlık ustalıklarıyla temas kurmakla birlikte, mevcut kanıtlar bunu bağımsız üçüncü bir ustalık alanı olarak değil, keçeciliğin ürün repertuvarı ve ilişkili zanaat sınırı olarak değerlendirmeyi daha temkinli kılmaktadır.
Teknik Repertuar
Girgiç’in teknik repertuvarı hammaddenin hazırlanmasından bitim işlemine kadar birbirine bağlı aşamalardan oluşmaktadır. Keçe için Mayıs-Haziran aylarında ilk kırkımı yapılan merinos veya yerli kuzu yünü tercih edilmekte; yün pıtrak, ot, pislik ve kaba liflerden temizlenip yıkanmaktadır. Tarihsel uygulamada hallaçla kabartılan yün, güncel atölye pratiğinde tarama makineleriyle açılabilmektedir. Motif veya nakış düzeni özel hasır üzerine önceden döşenmekte, ana yün tabakası sepki/çubuk yardımıyla eşit biçimde yayılmaktadır.
Az miktarda sabun içeren su, ibrik ve süpürge aracılığıyla yüzeye dengeli biçimde dağıtılmakta; hasır dürülüp bağlandıktan sonra tepme süreci başlamaktadır. İlk tepmenin ardından kapaklama/kenar katlama yapılarak ikinci tepme evresine geçilmektedir. Pişirme aşaması hamamda veya makinede sıcak su ve sabunla yürütülmekte ve liflerin tam sıkılaşmasını sağlamaktadır. Son aşamada keçenin rulo halinde dinlendirilmesi, açılması, düzeltilmesi ve kurutulması söz konusudur. Çağdaş atölye gözlemleri, Girgiç’in mekanik ilk sertleştirmeyi kullanabilmesine rağmen bitim kalitesini elle çalışma ile sürdürdüğünü göstermektedir. Uluslararası workshoplarda ‘Osman/Osmalı’ adıyla aktarılan renkli kontur ve katmanlama yaklaşımı da teknik repertuvarın dolaşıma giren bir parçasıdır.
Malzemeler ve Araçlar
Mehmet Girgiç’in kaynak–kanıt zinciriyle doğrulanan çekirdek malzeme repertuvarında ilk kırkım merinos/yerli kuzu yünü, su, zeytinyağlı sabun, doğal boyarmaddeler, kökboya, Reseda, nar kabuğu, sumak, ceviz, mazı, cehri/Rhamnus, koşnil, indigo ile şap ve demir mordanları bulunmaktadır. Kaynak-temelli araç repertuvarında Kalıp / Hasır Örtü, Çubuk / Sepki, ibrik, süpürge, makas, hallaç, yün tarama makinesi, Tepme (Dövme) ve Pişirme Makinesi, boya kazanı ve ahşap başlık kalıbı yer almaktadır.
14 Eylül 2026 profil kürasyonunda repertuvar, malzemelerde İpek Kumaş ve Lifler, Keten Lifi, Pamuk Lifi, Bambu Lifi ve Doğal Kök Boyalar; araçlarda Ön Keçe (Prefelt) Makası, Kalıpleş / Kalıpgeç, Sicim / Halat, Buhar Kazanı, Ocak, Kuru Keçe İğneleri, Ütü ve Cendere / Pres ile genişletilmiştir. Bu ek girdiler curatorial_confirmation provenance ile açıkça ayrıştırılmış; kişi-özel bağımsız eser/saha kaynağı ve sayfa/figür düzeyi doğrulaması araştırma katmanında açık tutulmuştur. Mevcut Hasır, Sepki ve tepme/pişirme makinesi kayıtları duplicate concept yaratılmadan daha açıklayıcı adlarla güncellenmiştir.
Bölgesel keçe uygulamalarında tek başına veya yünle karıştırılarak değerlendirilebilen ince hayvansal lif.
Keçe yüzeylerde bölgesel ve ürün-bağımlı olarak kullanılabilen hayvansal lif; yüzey dokusu ve yumuşaklık üzerinde etkili olabilir.
İnce ve yumuşak yüzey etkileri için belirli keçe uygulamalarında karışım veya yardımcı lif olarak kullanılabilen hayvansal lif.
Islak keçeleştirmede lifleri nemlendiren ve mekanik hareketle birlikte keçeleşme sürecini destekleyen işlem girdisi.
Islak keçeleştirmede lif hareketini kolaylaştıran ve mekanik kenetlenmeyi destekleyen sabunlu ya da hafif alkali işlem yardımcısı.
Keçe liflerinin renklendirilmesinde kullanılan bitkisel ve diğer doğal boyarmadde repertuvarını temsil eden kontrollü malzeme kavramı.
Yün liflerini gevşetmek, kabartmak ve serime hazırlamak için kullanılan geleneksel lif açma aracı.
Üslup ve Estetik Dil
Girgiç’in üretim çizgisi geleneksel Konya keçeciliğinin malzeme ve süreç bilgisini korurken renk, motif, biçim ve ölçü düzeylerinde deneysel açılımlara izin veren bir yaklaşım göstermektedir. Doğal boya araştırmaları, yalnız tarihsel reçetelerin sürdürülmesini değil, yünün renk repertuvarının bilinçli biçimde genişletilmesini de ortaya koymaktadır. Keçe yer yaygısı gibi geleneksel nesnelerde simetrik yerleşim, bordür, köşe motifleri ve güçlü renk alanları korunurken; İstanbul’daki atölye üretiminde soyut ve Osmanlı referanslı çerçeveli işler, üç boyutlu keçe formlar ve çağdaş tasarım uygulamaları görülmektedir.
Bu nedenle Girgiç’in estetik dili ‘geleneksel’ ve ‘çağdaş’ olarak birbirinden kopuk iki evre yerine, aynı teknik çekirdeğin farklı kullanım, ölçek ve görsel düzenlerde yeniden kurulması olarak değerlendirilmektedir. Stil yorumu, yalnız görsel benzerlik üzerinden sembolik anlam atfetmeden; kaynaklarda doğrudan belgelenen renk, motif, form ve ürün çeşitliliğine dayanılarak sınırlandırılmıştır.
Eserler / AES Korpusu
Mehmet Girgiç’in eserleri, geleneksel Konya keçeciliğinin yer yaygısı ve giyim nesnelerinden çağdaş duvar panoları ile üç boyutlu tasarım formlarına uzanan geniş bir üretim alanı göstermektedir. British Museum’da As2001,07.11 envanter numarasıyla korunan yaklaşık 2001 tarihli keçe yer yaygısı, ustanın belgelenmiş çalışmalarının en ayrıntılı örneklerinden biridir. Konya’da koyun ve kuzu yününden üretilen, bitkisel boyalarla renklendirilen 324 × 148 cm ölçülerindeki yaygıda kırmızı zemin üzerinde simetrik bir düzen kurulmuş; köşelerde servi motifleri, sarı çiçekli daireler, büyük kırmızı dairesel öğeler ve turkuaz zemin üzerinde elmas biçimli bir bordür kullanılmıştır.
Girgiç’in geleneksel ürün repertuvarında yer yaygısı, çoban kepeneği, Mevlevî sikkesi, arakiye, şal, çanta ve çeşitli başlık türleri bulunmaktadır. Bu nesnelerde keçe, gündelik kullanım, giyim ve törensel bağlamlara göre farklı kalınlık, biçim ve yüzey düzenleriyle işlenmektedir.
Ustanın üretimi yalnızca geleneksel formlarla sınırlı değildir. Atölye kayıtlarında soyut veya Osmanlı referanslı duvar panoları, keçe amfora gibi üç boyutlu biçimler ve çağdaş tasarım nesneleri de yer almaktadır. Bu çalışmalar, Girgiç’in keçeyi hem geleneksel bir kullanım malzemesi hem de bağımsız bir plastik yüzey ve hacim oluşturma aracı olarak değerlendirdiğini göstermektedir.
Motif Repertuarı
Mehmet Girgiç’in motif kullanımı, keçenin yüzeyde renk ve lif katmanlarıyla biçimlendirilmesine dayanmaktadır. Zikzak ve kazayağı gibi tekrar eden geometrik düzenler, geleneksel keçe repertuarında ritim ve bordür oluşturan başlıca öğelerdir. British Museum’daki As2001,07.11 numaralı yer yaygısında ise köşelere yerleştirilen serviler, sarı çiçekli daireler, büyük kırmızı dairesel öğeler ve turkuaz zemin üzerindeki elmas biçimli bordür, Girgiç’in bitkisel ve geometrik öğeleri simetrik bir yüzey düzeni içinde birlikte kullandığını göstermektedir.
Ustanın daha geniş repertuarında üçgen, kare, eşkenar dörtgen, çok kollu yıldız, spiral, S ve C kıvrımları gibi geometrik ve kıvrımlı biçimler; kıvrık dal, bahar dalı, nar, lale, gül, rûmî ve hatâyî gibi bitkisel öğelerle birlikte görülmektedir. Çintemani ve ala boncuk gibi geleneksel bezeme öğeleri de keçe yüzeyinde renk lekeleri, tekrar ve merkez-çevre ilişkileri kurmak için kullanılmaktadır.
Kuş, at ve insan figürü gibi figüratif öğeler ise Girgiç’in repertuarının yalnızca soyut ve geometrik biçimlerle sınırlı olmadığını göstermektedir. Bu motifler, özellikle duvar panosu ve çağdaş atölye üretimlerinde keçenin resimsel anlatı kurabilen bir yüzey olarak kullanılmasına olanak vermektedir. Girgiç’in motif repertuarı bu nedenle, geleneksel Konya keçeciliğinin geometrik düzenlerini bitkisel ve figüratif öğelerle genişleten bir uygulama alanı olarak okunmalıdır.
Sergiler
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmî profili Mehmet Girgiç’in yurt içinde ve yurt dışında çok sayıda sergi gerçekleştirdiğini belirtmektedir. Bununla birlikte açık erişimli kaynaklarda sergilerin tamamını tarih, kent, kurum, katalog ve sergilenen eser listesiyle bir araya getiren eksiksiz bir kronoloji bulunmamaktadır. Bu nedenle profil, genel ulusal/uluslararası sergi etkinliğini doğrulanmış bir biyografik olgu olarak kaydederken tek tek sergileri kaynak bulunmadan üretmemektedir.
Ustanın uluslararası görünürlüğü yalnız sergi anlatısına dayanmaz; eğitim workshopları, British Museum koleksiyon kaydı, tasarım işbirlikleri ve farklı ülkelerdeki keçe topluluklarıyla temaslar da dolaşımın belgelenebilir parçalarıdır. Gelecek araştırmada dönem katalogları, galeriler ve kültür kurumları arşivleri üzerinden sergi kronolojisinin nesne listeleriyle tamamlanması öncelikli boşluk olarak korunmaktadır.
Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
Mehmet Girgiç, 02.0007 envanter numarasıyla Türkiye’de Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne 2008 yılında seçilmiştir. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu, sistemin Türkiye’de ilk kez 2008’de seçilip ilan edildiğini ve Girgiç’in ilk grup içinde yer aldığını kaydetmektedir. İkincil akademik ve basın kaynaklarında 2009, 2010 veya 2012 gibi farklı tarihler görülebilse de AES kanonik kaydında resmî envanter yılı olan 2008 esas alınmıştır.
Girgiç ayrıca 2010 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi Üstün Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür. TBMM’nin resmî listesinde ‘Konya Mehmet Girgiç — Keçe Ustası’ biçiminde yer alması, bu kaydı ikincil aktarımlardan bağımsız olarak doğrulamaktadır. ANELSANDER’ın UNESCO akreditasyon belgesinde de Girgiç, Yaşayan İnsan Hazinesi ve keçe ustası/felt artist olarak kültürel temsil rolüyle kaydedilmiştir.
Gelenek Aktarımı
Girgiç’in ustalığının belirleyici boyutlarından biri mesleki aktarım kapasitesidir. Resmî profil, çok sayıda öğrenci ve çırak yetiştirdiğini belirtmektedir. 2024 tarihli usta-çırak araştırması, güncel ekonomik koşullarda geleneksel atölyelerde aile içi çalışma modelinin önem kazandığını Girgiç’in 2022 görüşmesi üzerinden göstermektedir. Oğlu Salih Girgiç’in keçe üretimi, akademik araştırma ve doğal boyamacılık çalışmalarında görünür olması bu aktarımın aile içindeki güncel devamlılığına işaret etmektedir; UNESCO’nun 2026’da değerlendirilmekte olan çok uluslu geleneksel keçe dosyasındaki 2024 tarihli fotoğraf da baba-oğulu atölyede birlikte çalışırken belgelemektedir.
Aktarım ağı aileyle sınırlı değildir. Ferya Gül Alioğlu, 2007’de Mehmet Girgiç rehberliğinde geleneksel keçe çalışmaya başladığını belirtmektedir. Keçe ustası Yaşar Cengiz Çınar, Konya’daki ustasının Mehmet Girgiç olduğunu ve yaklaşık 2,5–3 yıl hafta sonları ustaların yanına gittiğini aktarmaktadır. Jo Hesse ise Girgiç’i mentor olarak arayıp keçe sanatını öğrenmek için Türkiye’ye birden fazla çalışma ziyareti yapan uluslararası öğrenen örneklerinden biridir. Bu kişilerin merkezi AES-U stable ID’leri doğrulanmadığı için ilişkiler sentetik person ID üretmeden claim/evidence katmanında tutulmuştur.
Aile aktarımına ilişkin doğrudan röportaj kaydı bu ağı daha da görünür kılmaktadır. Girgiç 2017’de sanatını önce çocuklarına, ardından torunlarına öğrettiğini, 12 torunu bulunduğunu ve atölyeye gelebilen torunların üretime katıldığını belirtmiştir. 2021 tarihli kayıt Salih Girgiç’i aile geleneğinin dördüncü kuşak temsilcisi olarak tanımlamaktadır. Bu nedenle stable AES-U kimliği bulunmayan adlandırılmış öğrenenler ve aile üyeleri person-relation hedefi yapılmadan `taughtTo` claim/evidence modeliyle korunmuştur; tam öğrenci/çırak listesi ise açık bir araştırma boşluğu olarak sürmektedir.
Atölyeler ve Öğretim
Mehmet Girgiç’in öğretim etkinliği Konya’daki aile atölyesinden İstanbul ve uluslararası workshop ağlarına uzanmaktadır. International Feltmakers Association kaydı, 13–19 Ağustos 2006’da Konya’da Girgiç’in yürüttüğü residential workshopu belgelemektedir. 2009 tarihli katılımcı günlüğü, üç günlük keçe halı workshopunda ‘Osman method’ olarak adlandırılan yöntemin kontur ipleri/şeritleri, renkli alan doldurma, ön-keçe, zeytinyağlı sabunlu su, hasır üzerinde rulo ve tepme üzerinden öğretildiğini göstermektedir.
Ikonium Studio’nun Sultanahmet’teki arşivi, Mehmet Girgiç ve Theresa May-O’Brien tarafından düzenli atölyeler yürütüldüğünü; geleneksel ve çağdaş keçe üretiminin doğal boya hazırlama ve el boyama uygulamalarıyla birlikte sunulduğunu göstermektedir. 25–26 Ekim 2018’de Bakü’de, Azerbaycan Halı Müzesi bağlamındaki uluslararası sempozyum programında Girgiç ve May-O’Brien ‘Osmali Technique’ workshopunu yürütmüştür. Bu kayıtlar, usta-çırak aktarımının yalnız yerel atölye içinde değil, kısa süreli uluslararası eğitim formatlarında da sürdüğünü göstermektedir.
Bakü’deki 2018 etkinliği ayrıca Azerbaycanca bir kaynakla bağımsız olarak doğrulanmıştır. Report.az kaydı, Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi ve Azərbaycan Xalça Muzeyi bağlamında 25–26 Ekim 2018 tarihlerinde Mehmet ve Teresa Girgiç tarafından “Osmanlı” Türk keçe tekniği üzerine ustalık sınıfı yürütüldüğünü bildirmektedir. Böylece aynı etkinlik İngilizce program kaydı ile Azerbaycanca yerel/kültürel haber kaydı üzerinden çok dilli olarak çapraz doğrulanmıştır.
Coğrafi Ağ
Mehmet Girgiç’in üretim coğrafyasının çekirdeği Konya’dır. Doğumu, aile içi yetişme süreci, geleneksel atölye pratiği, 2006 residential workshop ve 2022 kişisel görüşmesi bu kentte belgelenmiştir. Konya’nın tarihsel keçecilik altyapısı, hamamda pişirme geleneği, keçeciler çarşısı ve yün üretimine dayalı yerel ekonomik bağlamla birlikte ustanın teknik belleğinin ana mekânsal zeminini oluşturur.
İstanbul, özellikle Sultanahmet’teki Ikonium Studio aracılığıyla üretim, sergileme, satış ve uluslararası workshop temaslarının ikinci önemli düğümüdür. Londra, British Museum’daki yaklaşık 2001 tarihli keçe yaygı sayesinde koleksiyon coğrafyasına; Bakü ise 2018 ‘Osmali Technique’ workshopu sayesinde öğretim coğrafyasına dâhil olmaktadır. Coğrafi profil, doğrulanmış kurumsal ve nesne kayıtları üzerinden kurulmuş; yalnız genel ‘yurt dışı’ ifadelerinden kesin kentler türetilmemiştir.
Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
Girgiç’in uluslararası etkisi koleksiyon, eğitim ve tasarım dolaşımı üzerinden izlenmektedir. British Museum’da Mehmet Girgiç yapımı ve Konya kökenli bir keçe yaygının bulunması, ustanın eserinin kurumsal uluslararası koleksiyonda doğrulanabilen en güçlü örneklerinden biridir. 2006 Konya residential workshop kaydı, 2009’daki uluslararası keçe halı workshopu, İstanbul’daki Ikonium Studio programları ve 2018 Bakü ‘Osmali Technique’ workshopu mesleki bilginin farklı ülkelerden katılımcılara aktarılmasını belgelemektedir.
Cornucopia’nın Ikonium Studio kaydı, Girgiç’in Mevlevî sikkelerinin İstanbul’daki derviş icracıları için üretildiğini ve bir derviş tekkesine gönderilmek üzere İtalya’ya da ulaştığını bildirmektedir. Jo Hesse örneği, uluslararası öğrenenlerin Girgiç’i doğrudan mentor olarak aradığını göstermektedir. Bu nedenle uluslararası etki, yalnız sergi sayısı üzerinden değil, eser koleksiyonu, workshop öğretimi, ürün dolaşımı ve öğrencilik/mentorluk ilişkileri üzerinden çok katmanlı biçimde değerlendirilmiştir.
Almanca kurumsal kayıtlar Girgiç’in uluslararası tasarım ağının 1990’ların sonuna uzandığını göstermektedir. HFBK Hamburg’un 2004 tarihli bülteni, 1998’de Konya’da Mehmet Girgiç/Ikonium atölyesiyle yürütülen “Kaitag Feltcollection” transnasyonel projesini kaydetmektedir. Girgiç’in 2017 TRT röportajında İngiltere’deki davetlerin ardından Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Hollanda’ya uzanan dolaşımı anlatması, uluslararası etkinin tekil bir sergi veya workshop değil, uzun süreli öğretim ve tasarım değişimi ağı olduğunu göstermektedir.
Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
Mehmet Girgiç profili, resmî kayıtların yanı sıra sözlü tarih ve atölye görüşmelerine dayanan güçlü bir birincil/yarı-birincil veri katmanına sahiptir. Melek Gökay’ın 2009 tarihli çalışması, lise öğrencilerinin Girgiç’i atölyesinde ziyaret ederek kendisi ve ürünleri üzerine sorular yönelttiği sözlü sanat tarihi modelini belgelemektedir. 2024’te yayımlanan usta-çırak makalesinin teknik bulguları ise 14 Eylül 2022’de Konya’da Mehmet Girgiç ile yapılan kişisel görüşmeyi doğrudan veri kaynağı olarak kullanmaktadır.
Doğal boyamacılık konusundaki 2018 hakemli araştırma da Girgiç’in Konya keçeciliğinde bitkisel boyar madde kullanımı konusundaki tecrübelerini kayıt altına almıştır. Buna kurumsal fotoğraf, atölye arşivi ve müze nesne kayıtları eklendiğinde profil, biyografik anlatının ötesinde üretim bilgisinin farklı medya türleri üzerinden çapraz doğrulanabildiği bir araştırma korpusuna dönüşmektedir. Açık erişimde bulunan video ve belgesellerin hak/metadata durumunun sistematik envanteri ise henüz tamamlanmamıştır.
Miras ve Etki
Mehmet Girgiç’in mirası, Konya keçeciliğinin teknik sürekliliği ile modern eğitim ve tasarım ağlarının kesişiminde şekillenmektedir. Aile içi aktarımın Ahmet, Mustafa ve Hasan Girgiç’ten Mehmet Girgiç’e; günümüzde ise özellikle Salih Girgiç’in üretim ve araştırma faaliyetlerine uzanan bir hat oluşturduğu görülmektedir. Resmî kayıtlardaki ‘çok sayıda çırak’ vurgusu, Ferya Gül Alioğlu ve Yaşar Cengiz Çınar gibi adlandırılabilen öğrenen örnekleriyle somutlaşmaktadır.
Uluslararası workshoplar, British Museum koleksiyon kaydı, İstanbul’daki Ikonium Studio ve 2018 Bakü programı, bu mirasın yerel bir meslek belleğinin ötesine geçtiğini göstermektedir. 2024 tarihli UNESCO dossier fotoğrafı, Mehmet ve Salih Girgiç’i birlikte atölyede çalışırken belgeleyerek aktarımın güncelliğine dair yeni bir kurumsal kayıt sağlamaktadır. Bununla birlikte 2026 çok uluslu ‘Traditional felt making’ dosyası henüz süreçte olduğundan, bu kayıt gelecekteki olası UNESCO inscription sonucu gibi sunulmamıştır.
Kronoloji
1953’te Konya’da doğan Mehmet Girgiç, ilkokul sonrasında aile mesleği keçeciliği sürdürmüş; dedesi Ahmet, babası Mustafa ve amcası Hasan Girgiç’ten gelen atölye bilgisini devralmıştır. Yaklaşık 2001 tarihli bir keçe yer yaygısının British Museum koleksiyonunda bulunması, 21. yüzyıl başındaki üretimin nesne düzeyindeki önemli tarih çıpalarından biridir. 13–19 Ağustos 2006 Konya residential workshopu uluslararası öğretim faaliyetini; 2007’de Ferya Gül Alioğlu’nun Girgiç rehberliğinde çalışmaya başlaması ise adlandırılabilir öğrenci ağını belgelemektedir.
2008’de Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne 02.0007 numarasıyla seçilmiş; 2010’da TBMM Üstün Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür. 2012 ve sonrasında Sultanahmet’teki Ikonium Studio kayıtları düzenli workshop ve üretimi; 2018 doğal boya araştırması ile Bakü ‘Osmali Technique’ workshopu teknik ve uluslararası görünürlüğü belgelemektedir. 14 Eylül 2022’de yapılan kişisel görüşme 2024 usta-çırak makalesinin önemli bir veri kaynağı olmuş; 2024 tarihli UNESCO dossier fotoğrafı da Mehmet ve Salih Girgiç’in birlikte atölye üretimini güncel kurumsal kayıt altına almıştır.
Araştırma Boşlukları
Profil araştırması, Mehmet Girgiç’in biyografisi, ana/ikincil ustalık alanları, üretim tekniği, doğal boyamacılık repertuvarı, belirli araç ve malzemeleri, kurumsal ödülleri, bazı motif occurrence’ları, aktarım ağı ve uluslararası etkisi konusunda güçlü bir kanıt tabanı oluşturmuştur. Bununla birlikte merkezî Entity Registry v2.3 içinde Mehmet Girgiç için stable AES-U kimliği henüz bulunmadığından workbook import-ready değildir. Ayrıca Usta profil sözleşmesinin zorunlu kıldığı tek active `MEDIA_ROLE=profile` görseli henüz sağlanmamıştır.
Araştırma açısından başlıca açık alanlar; bütün sergilerin tarih/kurum/katalog düzeyinde tamamlanması, özel ve müze koleksiyonlarındaki eserlerin envanter numarasıyla taranması, aile arşivinin nesne bazında kataloglanması, doğal boya reçetelerinin özgün defter/laboratuvar verileriyle karşılaştırılması, öğrenci/çırak ağının tarihlendirilmesi ve Mehmet Girgiç Arşivi’ndeki motiflerin Motif v3.0 exact concept kapsamına sistematik olarak kodlanmasıdır. ‘Kiremit Motifi’ bu son başlıkta exact taxonomy karşılığı gerektiren açık örneklerden biridir.
ARAŞTIRMA BULGULARI
1953, Konya
biographical · verified · reviewedAhmet Girgiç (dede)
transmission · verified · reviewedAhmet Girgiç; Mustafa Girgiç; Hasan Girgiç
transmission · high · reviewedİlkokul mezunu; ilkokul sonrasında aile mesleği keçeciliği sürdürdü
biographical · high · reviewedTürkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri 02.0007 — 2008
institutional · verified · reviewed2010 TBMM Üstün Hizmet Ödülü
institutional · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-ELS-000002 — Keçe ve Dokumasız Tekstil Sanatları
taxonomy · verified · reviewedAES-ELS-000006 — Lif, İplik, İpek ve Geleneksel Boyacılık Ustalıkları
taxonomy · high · reviewedİlk kırkım merinos / yerli kuzu yünü
material · verified · reviewedYün ayıklama, temizleme ve yıkama
technique · verified · reviewedYün kabartma ve tarama
technique · verified · reviewedHasır üzerine motif/nakış döşeme
technique · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Sepki/çubuk ile yün yayma
technique · verified · reviewedSabunlu suyla ıslatma
technique · verified · reviewedHasıra sarma ve tepme
technique · verified · reviewedKapaklama / kenar katlama ve ikinci tepme
technique · verified · reviewedKeçe pişirme
technique · verified · reviewedRulo dinlendirme, düzeltme ve kurutma
technique · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Mekanik ilk sertleştirme + elle bitim
technique · medium · reviewedOsman / Osmalı keçe tekniği
technique · high · reviewedSu ve zeytinyağlı sabun
material · verified · reviewedDoğal boyarmaddeler
material · verified · reviewedKökboya; Reseda; nar; sumak; ceviz; mazı; cehri/Rhamnus; koşnil; indigo
material · verified · reviewedŞap ve demir mordanları
material · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Hasır; sepki/çubuk; ibrik; süpürge
tool · verified · reviewedMakas; ahşap başlık kalıbı
tool · high · reviewedHallaç; yün tarama makinesi; keçe tepme/pişirme makinesi
tool · verified · reviewedBoya kazanı
tool · verified · reviewedGeleneksel el üretimini korurken renk, motif, biçim ve ölçüde deneysel çeşitlenme
style · high · reviewedDoğal boyalı yünün belirgin renk repertuvarı
style · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
British Museum As2001,07.11 — Mehmet Girgiç keçe yer yaygısı, yaklaşık 2001
object · verified · reviewedBritish Museum yaygısı: koyun/kuzu yünü, bitkisel boyalar, 324 × 148 cm
object · verified · reviewedYer yaygısı; kepenek; sikke; arakiye; şal; çanta; şapka/başlık
object_repertoire · high · reviewedDekoratif panolar, soyut/Ottoman motifli işler ve üç boyutlu keçe formlar
object_repertoire · high · reviewedAES-MOT-0153 — Zikzak
motif · verified · reviewedAES-MOT-0080 — Kazayağı
motif · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-MOT-0039 — Servi
motif · verified · reviewedKiremit Motifi — doğrulanmış occurrence, Motif v3.0 exact concept bulunamadı
motif_unresolved_taxonomy · high · reviewedYurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergi
exhibition_history · verified · reviewed13–19 Ağustos 2006 Konya residential felt workshop
teaching_event · high · reviewed2009 üç günlük uluslararası felt rug workshop — Osman method
teaching_event · medium · reviewedIkonium Studio, Sultanahmet/İstanbul — düzenli keçe atölyeleri
teaching_event · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
25–26 Ekim 2018 Bakü — Osmali Technique workshop
teaching_event · verified · reviewedÇok sayıda öğrenci ve çırak yetiştirdi
transmission · verified · reviewedSalih Girgiç — aile içi mesleki aktarım ve birlikte atölye üretimi
transmission · high · reviewedFerya Gül Alioğlu — 2007’den itibaren Mehmet Girgiç rehberliğinde geleneksel keçe
transmission · high · reviewedYaşar Cengiz Çınar — Konya’da Mehmet Girgiç’in yanında yaklaşık 2,5–3 yıl eğitim
transmission · high · reviewedJo Hesse — Mehmet Girgiç’i mentor olarak arayıp Türkiye’ye çoklu çalışma ziyaretleri
transmission · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Aile temelli üretim ve aktarım güncel ekonomik koşullarda keçeciliğin sürdürülmesinde temel modeldir
analysis_claim · verified · reviewedKonya — doğum, yetişme ve geleneksel atölye merkezi
geography · verified · reviewedİstanbul — Ikonium Studio / Sultanahmet çalışma ve öğretim ağı
geography · high · reviewedLondra — British Museum koleksiyonunda Mehmet Girgiç yaygısı
collection · verified · reviewedUluslararası keçe öğretimi ve workshop dolaşımı
international · high · reviewedİtalya’daki bir derviş tekkesine Mevlevî sikkeleri gönderildi
international · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2009 sözlü sanat tarihi: Mehmet Girgiç ile atölye görüşmesi
oral_history · verified · reviewed14 Eylül 2022 Mehmet Girgiç kişisel görüşmesi
oral_history · verified · reviewedDoğal boyamacılık tecrübeleri akademik araştırmada kayıt altına alındı
oral_history · verified · reviewedGeleneksel doğal boyamacılık ve yün renklendirme
related_craft · verified · reviewedGeleneksel keçe başlık yapımı — sikke/arakiye
related_craft · high · reviewedGeleneksel Konya keçeciliğinin aile, öğrenci, atölye ve uluslararası eğitim ağları üzerinden sürdürülmesi
legacy · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2024 tarihli UNESCO dossier görselinde Mehmet ve Salih Girgiç atölyede birlikte çalışıyor
legacy · verified · reviewedANELSANDER yönetiminde Felt Artist / Yaşayan İnsan Hazinesi olarak kültürel temsil
institutional · high · reviewed1953 — Konya’da doğum
chronology · verified · reviewedyaklaşık 2001 — British Museum’daki keçe yaygı üretimi
chronology · verified · reviewed2006 — Konya residential workshop; uluslararası öğretim ağı belgelenir
chronology · high · reviewed2007 — Ferya Gül Alioğlu Mehmet Girgiç rehberliğinde çalışmaya başladı
chronology · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2008 — Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri 02.0007
chronology · verified · reviewed2010 — TBMM Üstün Hizmet Ödülü
chronology · verified · reviewed2012 — Ikonium Studio İstanbul’da workshop/üretim arşivi
chronology · high · reviewed2018 — Bakü Osmali Technique workshop; doğal boya makalesi
chronology · verified · reviewed2022 — Mehmet Girgiç ile Konya’da kişisel görüşme
chronology · verified · reviewed2024 — usta-çırak makalesi ve UNESCO dossier fotoğraf kaydı
chronology · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-CON-MG-OBJ-001 — Keçe yer yaygısı
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-002 — Çoban kepeneği
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-003 — Mevlevî sikkesi
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-004 — Arakiye
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-005 — Keçe şal
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-006 — Keçe çanta
object_relation · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-CON-MG-OBJ-007 — Keçe şapka / başlık
object_relation · high · reviewedAES-CON-MG-OBJ-008 — Dekoratif keçe pano ve üç boyutlu form
object_relation · high · reviewedAES-MOT-0129 — Daire
motif · verified · reviewedAES-MOT-0133 — Üçgen
motif · verified · reviewedAES-MOT-0136 — Eşkenar Dörtgen
motif · verified · reviewedÇocukları ve torunları — aile atölyesinde kuşaklararası keçecilik aktarımı; 2017 kaydında 12 torun
transmission · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
1998 Kaitag Feltcollection — Claudia U. Gemein ile Mehmet Girgiç/Ikonium atölyesinde transnasyonel keçe projesi
international_project · high · reviewedİngiltere, Almanya, ABD, Avustralya ve Hollanda — uluslararası workshop/öğretim dolaşımı
international · high · reviewedİpek Kumaş ve Lifler
material · medium · reviewedKeten Lifi
material · medium · reviewedPamuk Lifi
material · medium · reviewedBambu Lifi
material · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Doğal Kök Boyalar
material · medium · reviewedÖn Keçe (Prefelt) Makası
tool · medium · reviewedKalıpleş / Kalıpgeç
tool · medium · reviewedSicim / Halat
tool · medium · reviewedBuhar Kazanı
tool · medium · reviewedOcak
tool · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Kuru Keçe İğneleri
tool · medium · reviewedÜtü
tool · medium · reviewedCendere / Pres
tool · medium · reviewedAES-MOT-0167 — Çintemani
motif · medium · reviewedAES-MOT-0023 — Kıvrık Dal
motif · medium · reviewedAES-MOT-0024 — Bahar Dalı / Çiçekli ve Yapraklı Dal
motif · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-MOT-0168 — Pelengî
motif · medium · reviewedAES-MOT-0028 — Nar
motif · medium · reviewedAES-MOT-0004 — Lale
motif · medium · reviewedAES-MOT-0052 — Kuş
motif · medium · reviewedAES-MOT-0005 — Gül
motif · medium · reviewedAES-MOT-0134 — Kare
motif · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-MOT-0114 — Ala Boncuk
motif · medium · reviewedAES-MOT-0149 — S Kıvrımı
motif · medium · reviewedAES-MOT-0146 — Çok Kollu Yıldız
motif · medium · reviewedAES-MOT-0148 — C Kıvrımı
motif · medium · reviewedAES-MOT-0160 — Sade Rûmî
motif · medium · reviewedAES-MOT-0001 — Hatâyî
motif · medium · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
AES-MOT-0147 — Spiral
motif · medium · reviewedAES-MOT-0062 — At
motif · medium · reviewedAES-MOT-0043 — İnsan Figürü
motif · medium · reviewedARAŞTIRMA BOŞLUKLARI
ARAŞTIRMA BOŞLUKLARI · devam
KAYNAKÇA
- AES Research / Curatorial Review. (2026, 14 Eylül). Mehmet Girgiç motif, malzeme ve araç repertuvarı — kullanıcı doğrulaması.
- Azerbaijan Carpet Museum / International Feltmakers Association. (2018). Felt symposium Baku: program details.
- Begiç, H. N. (1999). Konyalı keçe sanatçısı Mehmet Girgiç ve eserleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Konya.
- Begiç, H. N. (2022). Anadolu keçeciliğinde ustalar ve atölyeleri. Arış Dergisi, 20-21, 97–114. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2022.165
- Begiç, H. N. (t.y.). Konya'lı Keçe Ustası Mehmet Girgiç ve Atölyesi [Kitap bölümü; derleme bilgisi araştırılıyor].
- Cornucopia. (t.y.). Ikonium Studio.
- Deutsche Bundesstiftung Umwelt. (t.y.). Türkei: Filzen als Welterbe-Tradition [Proje raporu].
- Girgiç, S. (2023). Türkiye ile Kırgızistan keçeciliğinin motif ve teknik açılarından karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi].
KAYNAKÇA · devam
- Girgiç, S., & Öz, N. D. (2024). Geleneksel keçecilikte usta çırak ilişkisi ve günümüzdeki durumu. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(3), 1645–1660. https://doi.org/10.46868/atdd.2024.782
- Gökay, M. (2009). Konya’da geleneksel sanatçılar ile sözlü sanat tarihi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(29), 157–167.
- Hochschule für bildende Künste Hamburg. (2004, Oktober). Newsletter HFBK, Ausgabe 16.
- Ikonium Studio Feltmakers. (2012–2014). Studio and workshop archive.
- İnsan ve İrfan Vakfı. (t.y.). Ferya Gül Alioğlu.
- International Feltmakers Association. (2006). Mehmet Girgic Turkey: Residential workshop in Konya, 13–19 August 2006. Felt Matters, 83.
- Öztürk, Ç., & Girgiç, S. (2018). Usage of natural dye plants in Konya’s art of felt making. Kalemişi, 6(11), 113–126. https://doi.org/10.7816/kalemisi-06-11-07
- Report İnformasiya Agentliyi. (2018, 20 oktyabr). Bakıda dünya şöhrətli keçə ustalarının master-klassları keçiriləcək.
KAYNAKÇA · devam
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü. (t.y.). Mehmet Girgiç (Keçecilik).
- Textiles of Istanbul. (2011). Felt in Turkey — case study Mehmet Girgiç.
- The British Museum. (t.y.). Rug, museum number As2001,07.11; made by Mehmet Girgic, Konya, c. 2001.
- The Hartsbrook School. (t.y.). 9th & 12th Grade Rugmaking with ’12 Alum Jo Hesse.
- TRT Haber. (2017, 23 Eylül). Keçeciliğin inceliklerini torunlarına aktarıyor.
- TRT Haber. (2018). Konya’da 52 yıldır keçecilik yapan Mehmet Usta.
- TRT Haber. (2021, 13 Aralık). Girgiç ailesi 4 kuşaktır keçe işçiliğiyle uğraşıyor.
- Türk Tarım Orman Dergisi. (2019). Tekstilin atası keçecilik.
KAYNAKÇA · devam
- Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2010, 12 Haziran). TBMM Başkanlık Divanı İstanbul’da toplandı: 2010 Yılı TBMM Üstün Hizmet Ödülleri.
- Türkiye Tasarım Vakfı. (t.y.). Crafts: Felt Making.
- Türkiye Tasarım Vakfı. (t.y.). Felt Making.
- UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. (t.y.). Somut olmayan kültürel mirasın korunması deneyimi: Living Human Treasures in Turkey.
- UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. (t.y.). Türkiye’de Yaşayan İnsan Hazineleri.
- UNESCO. (2026). Traditional felt making — files in process: photo slideshow.
- UNESCO. (t.y.). Form ICH-09: Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER).
- Winona Queen. (2009, 19 January). Mehmet Girgic – Felt Rug Workshop.