Uğur Derman

M. Uğur Derman, 5 Şubat 1935’te Bandırma’da doğmuştur. 1948’de İstanbul’a yerleşilmiş, 1953’te Haydarpaşa Lisesi’nden ve 1960’ta İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Eczacılık Okulu’ndan mezun olunmuştur. Meslek yaşamı 1963–1978 yılları arasında serbest eczacılıkla sürdürülmüş, 1977’den itibaren Türkpetrol Vakfı’nın yönetiminde görev alınmıştır. Hat sanatı ve klasik kitap sanatlarına ilişkin araştırma, öğretim ve yayın çalışmaları bu mesleki yaşamla eşzamanlı olarak yürütülmüştür.

Türk hat sanatı ve klasik kitap sanatlarına yönelik yayın ve konferans faaliyetleri 1961’den itibaren süreklilik kazanmıştır. Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’nde 02.0009 numarasıyla kayıtlı olan Derman için seçim yılı 2009 olarak verilmektedir. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu kayıtlarında, 2009’da seçilen ustalara ilişkin ödül ve ilan töreninin 26 Kasım 2010 tarihinde gerçekleştirildiği belirtilmektedir. Bu nedenle seçim yılı ile tören tarihi birbirinden ayrı kronolojik bilgiler olarak değerlendirilmektedir.

Derman’ın gelenekli sanat eğitimi 1955’te Necmeddin Okyay’ın talebesi olunmasıyla başlamıştır. Ta‘lîk hattı Okyay’dan meşk edilmiş ve 1960’ta bu yazı türünden icazet alınmıştır. Okyay’ın Toygartepe’deki ders çevresinde ebru, cilt, âhar ve kâğıt yüzeyi hazırlama, mürekkep yapımı ile zer-endûd yazı gibi kitap sanatlarına ilişkin teknik bilgi edinildiği kurumsal biyografilerde aktarılmaktadır.

Eğitim sürecinde Süheyl Ünver, Macid Ayral ve Halim Özyazıcı’nın bilgi ve meşk çevrelerinden de yararlanıldığı belgelenmektedir. Haydarpaşa Lisesi yıllarında Mahir İz’in Osmanlı yazı ve kültürüne yönelişte etkili olduğu kurumsal kaynaklarda kaydedilmektedir. Formel yeterlilik açısından doğrudan belgelenen icazet ta‘lîk hattına ilişkindir. Ebru, cilt, âhar, tezhip ve mürekkep yapımı gibi alanlar ise eğitim ve kitap sanatları repertuvarı içinde değerlendirilmektedir.

Uğur Derman’ın sanat çalışmalarının merkezinde hüsn-i hat yer almaktadır. 1955’te Necmeddin Okyay ile başlayan ta‘lîk meşki 1960’ta icazetle tamamlanmış; sonraki yıllarda ta‘lîk ve celî ta‘lîk uygulamaları, hat tarihi araştırmaları, katalog çalışmaları ve üniversite öğretimiyle bu alan sürekli olarak sürdürülmüştür. AES taksonomisinde bu birincil alan, Yazı Sanatları profili altında değerlendirilmektedir.

Ebru Sanatı, Derman’ın klasik kitap sanatları içindeki ikinci belirgin çalışma alanlarından biridir. Okyay’dan ebru eğitimi aldığı kurumsal biyografilerde kaydedilmekte, Gençlik ve Spor Bakanlığı Mentörüm kaydında Derman doğrudan “Hat ve Ebru Sanatçısı” olarak tanımlanmakta ve 1977’de yayımlanan Türk Sanatında Ebrû adlı eseri alanın tarihsel ve teknik bilgisinin aktarımında temel başvuru kaynaklarından biri olarak yer almaktadır. Ebru, AES taksonomisinde Kâğıt ve Yazma Eser Bezeme/Resim Sanatları üst profili içinde tutulmaktadır.

Minyatür ve tezhip de klasik kitap sanatlarının ortak üretim ve öğretim çevresi içinde Derman’ın çalışma alanlarıyla ilişkilidir. Minyatür, kurumsal eğitim programlarında Derman’ın bilgi aktarımıyla ilişkilendirilen başlıklar arasında yer almakta; tezhip ise Okyay ve Süheyl Ünver çevresinde edinilen kitap sanatları bilgisi, yazma eser ve levha incelemeleri ve katalog çalışmalarıyla bağlantılı biçimde ele alınmaktadır. Bu iki alan için hüsn-i hattaki gibi ayrı bir icazet veya Derman’a ait bağımsız ve kapsamlı kişisel eser korpusu belgelenmediğinden, profilde ilişkili çalışma alanları olarak gösterilmektedir.

Derman’ın doğrudan formel yeterlilikle belgelenen ana yazı alanı ta‘lîk hattıdır. Necmeddin Okyay ile 1955’te başlayan meşk süreci 1960’ta icazetle tamamlanmıştır. Kişisel eser kayıtlarının incelenmesi, bu yeterliliğin uygulamaya da yansıdığını göstermektedir. Ketebe sanatkâr veri tabanında 1960–1972 aralığına tarihlenen ta‘lîk ve celî ta‘lîk levhalar Derman adına kaydedilmiştir. Marmara Üniversitesi kurumsal katalog kaydında H. 1380 tarihli, 22 × 35 cm ölçülerindeki “Bu da geçer yâ Hû” levhası da Uğur Derman hattı olarak belgelenmektedir.

Okyay’ın kitap sanatları çevresinde ebru, cilt, âhar, zer-endûd yazı, tezhip ve mürekkep hazırlama konularında bilgi edinildiği kurumsal biyografilerde aktarılmaktadır. Bu alanlarda ayrı bir icazet veya ta‘lîk ile eşdeğer bağımsız ustalık derecesi belgelenmediğinden, söz konusu uygulamalar tamamlayıcı teknik eğitim bağlamında değerlendirilmektedir. Yayın ve öğretim faaliyetlerinde yazı türleri, meşk sistemi, kompozisyon, malzeme ve tarihsel üretim süreçleri de ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Uğur Derman’ın hüsn-i hat ve klasik kitap sanatları çevresinde kullandığı ve öğrettiği malzeme bilgisi, yazı, ebru ve tezhip alanlarının ortak üretim repertuvarı içinde değerlendirilmektedir. Hat uygulamalarında kâğıt, aharlı kâğıt, mürekkep ve altın; kamış kalem, kalemtıraş/makta, hokka ve mühre temel malzeme ve araç gruplarını oluşturmaktadır.

Ebru Sanatı bağlamında kitre, sığır ödü ve doğal/toprak esaslı boyalar temel malzemeler arasındadır. Kitre suya gerekli yoğunluğu kazandırmakta, öd boyanın yüzeyde kontrollü biçimde açılmasını sağlamakta, boya ise desenin renk katmanını oluşturmaktadır. At kılı fırça boyanın tekne yüzeyine serpilmesinde, tekne yoğunlaştırılmış sıvının taşınmasında, biz yüzeyde yönlendirme ve biçim vermede, tarak ise düzenli taraklı desenlerin kurulmasında kullanılmaktadır. Deste-seng (el taşı), özellikle toprak boyaların mermer yüzey üzerinde suyla ezilerek inceltilmesinde kullanılan hazırlık aracıdır.

Tezhip ve altınlı kitap sanatı uygulamalarında ince fırçalar ile zermühre öne çıkmaktadır. Zermühre, sürülmüş altının parlatılmasında kullanılan taş uçlu bir mühre türüdür. Bu kartlar Usta paketindeki ayrı görsellerden değil, ilgili El Sanatı profilinin ortak Malzemeler ve Araçlar görsel havuzundan çözülmelidir; ortak görsel henüz bulunmuyorsa kartın görsel alanı '+' placeholder ile görünür kalmalıdır.

Derman’ın kişisel hat eserlerine ilişkin tarih, teknik, provenans ve yüksek çözünürlüklü görsel bilgilerini bir arada sunan kapsamlı bir eser kataloğu sınırlıdır. Bu nedenle kişisel hat üretiminin biçimsel özellikleri üzerinden genellenebilir bir üslup tipolojisi oluşturulamamaktadır. Buna karşılık araştırma ve katalog çalışmalarında hattat silsileleri, yazı türleri, meşk süreçleri, tarihlendirme, kâğıt ve bezeme özellikleri ile koleksiyon bilgileri birlikte değerlendirilmektedir.

Letters in Gold, Calligraphies ottomanes, Siegel des Sultans ve Güzel Sanatlar Akademisi Hat Koleksiyonu gibi yayınlarda nesne bilgisi tarihsel ve biyografik bağlamla ilişkilendirilmiştir. Bu yaklaşımda Osmanlı hat sanatı, eser, hattat, eğitim silsilesi ve malzeme özellikleri üzerinden belgelenmekte ve kataloglayıcı bir sanat tarihi yöntemi izlenmektedir.

Uğur Derman’ın çalışma dünyası, bir yandan hat ve klasik kitap sanatları üzerine uzun soluklu yayın faaliyeti, diğer yandan kendi ta‘lîk ve celî ta‘lîk levhaları üzerinden izlenebilmektedir. “Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli”, “Türk Sanatında Ebrû”, “Türk Hat Sanatının Şaheserleri”, “İslâm Kültür Mirasında Hat Sanatı”, “Letters in Gold”, “Calligraphies ottomanes” ve “Siegel des Sultans” gibi çalışmalar, Derman’ın hat ve kitap sanatları tarihini farklı dillerde ve geniş bir okuyucu çevresine taşıyan yayın çizgisinin başlıca örnekleridir.

Kişisel hat üretiminde ta‘lîk ve celî ta‘lîk levhalar öne çıkmaktadır. Ketebe kayıtlarında 1960–1972 arasına tarihlenen bir ta‘lîk ve birden fazla celî ta‘lîk levha Derman’a atfedilmektedir. Türkpetrol Vakfı koleksiyonundaki TPV/L.0120 numaralı H.1391/1971 tarihli celî ta‘lîk levha, Uğur Derman hattı ile Çiçek Derman’ın klasik tezhibini aynı eser üzerinde bir araya getirmektedir. H.1380 tarihli “Bu da geçer yâ Hû” levhası ise Dr. İnci Ayan Birol koleksiyonunda 22 × 35 cm ölçüleriyle kayıtlıdır.

Bu eserler, Derman’ın yazı üretiminin araştırmacı ve öğretici kimliğinden bağımsız olmadığını göstermektedir. Hat tarihine ilişkin bilgi birikimi, kendi levhalarında ta‘lîk ve celî ta‘lîk yazının ölçü, istif ve yüzey ilişkisi üzerinden somutlaşmakta; tezhip ve pervaz gibi bezeme unsurları ise yazının çevresinde tamamlayıcı bir görsel katman oluşturmaktadır.

Uğur Derman’ın eserlerinde temel görsel unsur yazıdır. Ta‘lîk ve celî ta‘lîk levhalarda yazı kompozisyonun merkezini oluştururken, tezhip, halkârî, ebrû ve pervaz düzenleri yazının çevresinde ikinci bir bezeme katmanı meydana getirmektedir. Türkpetrol Vakfı koleksiyonundaki H.1391/1971 tarihli celî ta‘lîk levhada Uğur Derman’ın hattı, Çiçek Derman’ın klasik usulde yaptığı tezhip ile birlikte görülmektedir. Bu örnek, motif ve bezemenin hattatın yazısıyla aynı eserde buluşabildiğini, ancak bezeme müellifliğinin ayrı tutulması gerektiğini açık biçimde göstermektedir.

Derman’ın eser çevresinde görülen bitkisel bezemelerde hatâyî, penç, gonca, lale, gül, karanfil, iris/süsen, palmet, kıvrık dal ve bahar dalı gibi klasik kitap sanatı öğeleri öne çıkmaktadır. Bu motifler yazı sahasını çevreleyen tezhip ve bordürlerde, yüzeyi doldurmaktan çok yazıyı çerçeveleyen ve görsel denge kuran bir işlev üstlenmektedir. Şevron, zikzak, suyolu, eşkenar dörtgen, kare, üçgen, daire, halka ve oval gibi geometrik biçimler ise pervaz ve çevre düzenlerinde ritim, sınır ve tekrar oluşturan öğeler olarak değerlendirilmektedir.

Bu repertuar Derman’ın her bir motifi bizzat çizdiği anlamına gelmemektedir. Profilde motif bilgisi, Derman’ın hattının yer aldığı eserlerdeki bezeme düzeni ile onun ebru, tezhip ve klasik kitap sanatları konusundaki çalışma ve öğretim birikimi birlikte düşünülerek aktarılmalıdır. Böylece hattatın yazı müellifliği ile tezhip ve bezeme uygulayıcılarının katkısı birbirine karıştırılmadan, eserin bütünsel görsel dili açıklanabilmektedir.

Derman’ın araştırma ve katalog çalışmalarının uluslararası müze dolaşımıyla en açık biçimde kesiştiği örnek, Sakıp Sabancı Koleksiyonu’ndaki Osmanlı hat eserleri için hazırlanan sergi ve yayın dizisidir. Letters in Gold sergisi 11 Eylül–13 Aralık 1998 tarihlerinde Metropolitan Museum of Art’ta, 25 Şubat–17 Mayıs 1999 tarihlerinde Los Angeles County Museum of Art’ta ve 9 Ekim 1999–2 Ocak 2000 tarihlerinde Harvard University Art Museums bünyesindeki Arthur M. Sackler Museum’da düzenlenmiştir. Fransızca katalogla ilişkilendirilen sergi 16 Mart–29 Mayıs 2000 tarihlerinde Louvre’da gerçekleştirilmiştir. 2001’de aynı koleksiyon Deutsche Guggenheim Berlin’de Siegel des Sultans başlığıyla sergilenmiştir.

Bu etkinlikler Derman’ın kişisel sanat sergileri olarak değil, Osmanlı hat sanatı üzerine yürütülen kataloglama ve sanat tarihi çalışmasının uluslararası müze bağlamındaki uzantıları olarak değerlendirilmelidir. Yakın dönemde Sakıp Sabancı Müzesi ve IRCICA bünyesinde gerçekleştirilen konferans ve konuşmalarla da hat tarihi bilgisinin kamusal aktarımı sürdürülmüştür.

Derman, Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’nde 02.0009 numarasıyla “Klasik Kitap Sanatçısı” olarak kayıtlıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından seçim yılı 2009 olarak verilmektedir. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu yayınında 2009 yılında seçilen ustalara ilişkin ödül ve ilan töreninin 26 Kasım 2010’da gerçekleştirildiği belirtilmektedir. Bu nedenle 2009 yılı seçim tarihi, 2010 yılı ise tören tarihi olarak değerlendirilmektedir.

2009 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’nün Geleneksel Sanatlar alanında Derman’a verildiği kurumsal biyografilerde kaydedilmektedir. Aynı yıl Elginkan Vakfı tarafından Türk Hat Sanatının tanıtımına yönelik çalışmaları nedeniyle Türk Kültürü Araştırma Ödülü’ne değer görülmüştür.

Derman’ın geleneğin aktarımındaki yeri, meşk ilişkileri ile üniversite öğretimi, yayıncılık, katalog hazırlığı ve bilimsel etkinlikler üzerinden birlikte izlenmektedir. Doğrudan talebelik bakımından Hüseyin Öksüz, ta‘lîk yazıyı Uğur Derman’dan uzun yıllar meşk ettiğini ve icazet aldığını kendi anlatımında belirtmektedir. Ketebe kaydında Hüseyin Öksüz ile Cengiz Malbeleği de Derman’ın ta‘lîk talebeleri arasında gösterilmektedir.

Derman’ın etkisi doğrudan meşk halkasının ötesinde, gelenekli sanatların akademik ve mesleki aktarım çevresine de uzanmaktadır. Hüsrev Subaşı, Sitare Turan Bakır, Faruk Taşkale, Ali Rıza Özcan, Süleyman Berk ve Hüseyin Gündüz; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, hüsn-i hat toplantıları, yayın ve bilim kurulları gibi ortamlarda Derman’la kesişen aktarım ağında yer almaktadır. Bu isimlerin kendi sanat eğitim silsileleri ayrıca kaynaklandırılmıştır: Hüsrev Subaşı Hâmid Aytaç; Faruk Taşkale Rikkat Kunt; Ali Rıza Özcan Ali Alparslan ve Hüseyin Kutlu; Süleyman Berk Yusuf Ergün ve Muhittin Serin; Hüseyin Gündüz ise Hâmid Aytaç, Kemal Batanay, Emin Barın ve Ali Alparslan çevresinde eğitim almıştır.

Kadir Sakoğlu, hüsn-i hat geleneğinin daha sonraki kuşağında öğretici kimliğiyle yer almaktadır. Biyografik kayıtlarında Doğan Çilingir, Adem Sakal, Fuat Başar ve Davut Bektaş hoca silsilesi verildiğinden, Derman’ın doğrudan talebesi olarak değil, geleneğin sonraki kuşaktaki sürekliliği içinde değerlendirilmektedir. Böylece doğrudan usta–talebe bağı ile kurumsal, bilimsel ve kuşaklar arası aktarım ilişkileri birbirinden ayrılarak sunulmaktadır.

Derman’ın öğretim faaliyeti uzun süreli üniversite dersleri ve kamusal konferanslar üzerinden belgelenmektedir. Kurumsal kayıtlara göre 1985–2006 yılları arasında Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi ile Mimar Sinan Üniversitesi’nde Türk kitap sanatları tarihi dersleri verilmiştir. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü’nde de ders verildiği belirtilmektedir. 1997’de Mimar Sinan Üniversitesi tarafından fahrî profesör unvanı verilmiştir.

Kamusal öğretim faaliyetleri daha sonraki yıllarda da sürdürülmüştür. 2021’de Sakıp Sabancı Müzesi programında Şeyh Hamdullah üzerine çevrim içi bir konuşma gerçekleştirilmiş, 2025’te IRCICA’da klasik hat sanatının araçları, malzemeleri, yazı türleri, kompozisyonları ve tarihsel ustaları üzerine konferans verilmiştir. 2026’da Kubbealtı programında Necmeddin Okyay, Süheyl Ünver ve Rikkat Kunt üzerine Çiçek Derman ile birlikte bir konuşma gerçekleştirilmiştir.

Derman’ın biyografik başlangıç noktası Bandırma’dır. Eğitim, meslek, öğretim ve kurumsal çalışmaların ana merkezi ise İstanbul olmuştur. Haydarpaşa Lisesi, İstanbul Üniversitesi, Üsküdar’daki Necmeddin Okyay çevresi, serbest eczacılık dönemi, Marmara Üniversitesi ve Mimar Sinan Üniversitesi bu İstanbul merkezli mesleki ve kültürel ağın başlıca durakları arasında yer almaktadır.

Türk hat sanatının uluslararası tanıtımı amacıyla Kahire, Cidde, Chicago, Bağdat, Kuveyt, İslâmâbâd ve Tunus’ta kurumsal görevlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Sakıp Sabancı Koleksiyonu üzerine hazırlanan sergi ve katalog çevrimi New York, Los Angeles, Cambridge, Paris ve Berlin’e uzanmıştır.

Türk dünyasıyla bağlantılar aynı kanıt türüne sahip değildir. Azerbaycan’da Derman’ın nesih, ta‘lîk ve tuğra üzerine çalışmalarına Bakü merkezli akademik yayınlarda başvurulmakta, The Art of Calligraphy in the Islamic Heritage Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Kütüphanesi kataloğunda yer almaktadır. Özbekistan’da Taşkent merkezli Oriental Studies dergisinde Türk Sanatında Ebrû doğrudan akademik kaynak olarak kullanılmaktadır. Kazakistan, Derman’ın şeref üyesi olarak yer aldığı 12. IRCICA Hat Yarışması ile aynı kurumsal çevrede yürütülen eğitim programlarında görünür olmakta; Tataristan ise 2023’te Taşkent’te sonuçlanan IRCICA Orta Asya bölgesel yarışmasının katılımcı ve ödül coğrafyası içinde yer almaktadır. Bu son iki bağlantı Derman’ın kişisel seyahati veya doğrudan talebeliği anlamına gelmemekte, IRCICA üzerinden gelişen kurumsal aktarım ve sonraki dönem etki alanını göstermektedir.

Derman’ın uluslararası etkisi, kurumsal görevlendirmeler, çok dilli yayınlar, müze sergileri ve IRCICA bünyesindeki uzmanlık faaliyetleri üzerinden izlenebilmektedir. Kültür Bakanlığı ve IRCICA aracılığıyla 1976–1997 yılları arasında Kahire, Cidde, Chicago, Bağdat, Kuveyt, İslâmâbâd ve Tunus’ta hat sanatının tanıtımına yönelik görevler üstlenilmiştir. Sakıp Sabancı Koleksiyonu için hazırlanan kataloglar İngilizce, Fransızca ve Almanca yayımlanmış ve New York, Los Angeles, Cambridge, Paris ve Berlin’deki sergilerle birlikte dolaşıma girmiştir.

IRCICA kayıtları, Derman’ın uluslararası hat ortamındaki rolünü yarışma sistemi içinde de görünür kılmaktadır. 7. Milletlerarası Hat Yarışması’nda hat uzmanı olarak jüri heyetinde yer almış, 12. yarışmada şeref üyesi olarak kaydedilmiştir. 12. yarışmaya 31 ülkeden 535 hattatın 697 eseri katılmış; aynı program çevresinde IRCICA’nın eğitimlerini tamamlayan dokuz ülkeden on beş hattata icazet verilmiş ve bu ülkeler arasında Kazakistan da yer almıştır. Bu ölçek Derman’ın kişisel olarak bütün katılımcılara hocalık yaptığı anlamına gelmemektedir; daha doğru olarak, onun uzmanlık sunduğu kurumsal standartlaşma ve değerlendirme çevresinin uluslararası erişimini göstermektedir.

İslâm Kültür Mirasında Hat Sanatı’nın Arapça, Türkçe, Japonca, İngilizce ve Malayca baskılarıyla Derman tarafından hazırlanan sanat tarihi bilgisinin farklı dil çevrelerine aktarılması sağlanmıştır. Azerbaycan ve Özbekistan’daki güncel akademik/kütüphane kayıtları da bu yayınların Türk dünyasında başvuru kaynağı olarak dolaşımını göstermektedir.

Derman’ın kamusal anlatı üretimi konferanslar, söyleşiler, yayınlar ve kişisel hafıza metinleri üzerinden izlenmektedir. 2021’de Sakıp Sabancı Müzesi’nde Şeyh Hamdullah üzerine gerçekleştirilen çevrim içi konuşma, 2025’te IRCICA’da verilen hat konferansı ve 2026’daki Kubbealtı konuşması yakın dönemin doğrulanabilir örnekleri arasında yer almaktadır. Bu etkinliklerde hat tarihi, usta silsileleri, araç ve malzemeler ile klasik kitap sanatlarının tarihsel çevresi aktarılmıştır.

Yazılı hafıza bakımından Defternâme’de 1961–1962 yıllarında Süheyl Ünver ile Derman arasında tutulan karşılıklı defter ve mektuplar yayımlanmıştır. Ömrümün Bereketi dizisinde ise makale, bildiri, konferans metni ve hatıra yazıları bir araya getirilmiştir. Bu yayınlarda kişisel tanıklık ile sanat tarihi bilgisinin kesiştiği bir belgesel hafıza alanı kurulmaktadır.

Uğur Derman’ın hat ve klasik kitap sanatları alanındaki etkisi, uygulama, araştırma, öğretim, yayıncılık, kataloglama ve koleksiyon oluşturma çalışmalarının birlikte yürütülmesiyle belirginleşmektedir. Necmeddin Okyay’dan alınan ta‘lîk icazeti ile Süheyl Ünver, Macid Ayral ve Halim Özyazıcı gibi ustaların çevresinden edinilen bilgi, daha sonra üniversite dersleri, ansiklopedi maddeleri, monografiler ve müze katalogları aracılığıyla kurumsal bilgiye dönüştürülmüştür. Bu süreçte meşk ve usta-çırak çevresinde aktarılan uygulama bilgisi, eser tarihi, hattat biyografisi, yazı türü, malzeme, tarihlendirme ve koleksiyon verileriyle birlikte belgelenmiştir.

Türkpetrol Vakfı bünyesindeki çalışma, bu etkinin koruma ve koleksiyon boyutunu göstermektedir. Vakfın gelenekli sanatlar koleksiyonunun 1978’den itibaren geliştirilmesinde Derman’ın belirleyici rol üstlendiği, özellikle hat, tezhip ve ebrû eserlerinin Türkiye’de korunmasına yönelik bir koleksiyon politikası izlendiği akademik çalışmalarda belirtilmektedir. Necmeddin Okyay metrûkâtından başlayan ve zamanla farklı dönemlere ait eserlerle genişleyen koleksiyon, sergileme ve yayın faaliyetleri sayesinde araştırma ve eğitim için kullanılabilir bir kültür varlığı topluluğuna dönüştürülmüştür.

Derman’ın yayınları Türkçe ile sınırlı kalmamış; İslâm Kültür Mirasında Hat Sanatı ve ilişkili katalog çalışmaları Arapça, İngilizce, Japonca ve Malayca gibi dillere aktarılmış, Sakıp Sabancı Koleksiyonu üzerine hazırlanan çalışmalar New York, Los Angeles, Cambridge, Paris ve Berlin’deki müze dolaşımıyla uluslararası okuyucuya ulaşmıştır. ABD’li hattat Mohamed Zakariya’nın kişisel anlatımında Derman’ın kitapları, teknik değerlendirmeleri ve çeviri işbirlikleri kendi eğitim sürecinin önemli kaynakları arasında gösterilmektedir. Türkiye’de Hüseyin Öksüz ve Cengiz Malbeleği ta‘lîk talebeleri arasında kaydedilmekte; Arda Çakmak’ın kurumsal biyografisinde de ta‘lîk alanındaki tecrübenin gelişmesinde Derman’ın bilgi ve görüşlerinin katkısı belirtilmektedir.

Bu birikim sonucunda Derman’ın mirası, belirli sayıdaki kişisel hat eserlerinin ötesinde geniş bir belge, yayın, koleksiyon ve aktarım ağı üzerinden izlenmektedir. Hat sanatının tarihsel terminolojisinin, eser silsilelerinin ve ustalık ilişkilerinin kayıt altına alınması; klasik eserlerin kataloglanması; koleksiyonların korunması ve bu bilginin üniversite, müze ve uluslararası yayın ortamlarına taşınması, sonraki kuşakların Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi hat mirasına erişimini güçlendirmiştir.

1935 — 5 Şubat’ta Bandırma’da doğmuştur. 1953 — Haydarpaşa Lisesi’nden mezun olunmuştur. 1955 — Necmeddin Okyay’ın talebesi olunmuş ve ta‘lîk meşkine başlanmıştır. 1960 — İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Eczacılık Okulu tamamlanmış ve ta‘lîk hattından icazet alınmıştır. 1961 — Hat ve klasik kitap sanatlarına ilişkin sürekli yayın ve konferans faaliyeti başlamıştır. 1963–1978 — Serbest eczacılık yapılmıştır. 1977–2006 — Türkpetrol Vakfı yönetiminde görev alınmıştır.

1985–2006 — Marmara Üniversitesi ve Mimar Sinan Üniversitesi’nde Türk kitap sanatları tarihi dersleri verilmiştir. 1990 — İslâm Kültür Mirasında Hat Sanatı’nın Arapça baskısı yayımlanmıştır. 1992 — Türkçe baskı yayımlanmıştır. 1996 — Japonca baskı yayımlanmıştır. 1997 — Mimar Sinan Üniversitesi tarafından fahrî profesör unvanı verilmiştir. 1998 — İngilizce The Art of Calligraphy in the Islamic Heritage ve Letters in Gold yayımlanmıştır. 1998–2000 — Sakıp Sabancı Koleksiyonu sergi çevrimi New York, Los Angeles, Cambridge ve Paris’te gerçekleştirilmiştir. 2000 — Malayca Seni Khat Warisan Islam ve Fransızca Calligraphies ottomanes yayımlanmıştır. 2001 — Almanca Siegel des Sultans yayımlanmış ve Berlin’de sergi düzenlenmiştir. 2009 — Yaşayan İnsan Hazinesi seçimi, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ve Elginkan Türk Kültürü Araştırma Ödülü kaydedilmiştir. 26 Kasım 2010 — 2009 yılında seçilen Yaşayan İnsan Hazineleri için ödül ve ilan töreni gerçekleştirilmiştir. 2010 — Ninety-nine Qur’ān Manuscripts from Istanbul yayımlanmıştır. 2015 — Medresetü’l-Hattâtîn Yüz Yaşında yayımlanmıştır. 2021–2026 — yayın, katalog danışmanlığı ve kamusal konuşmalar sürdürülmüştür.

Uğur Derman’ın biyografisi, eğitimi, ta‘lîk icazeti, üniversite öğretimi, ödülleri, çok dilli yayın dolaşımı ve uluslararası müze/kurum faaliyetleri güçlü kaynak zincirleriyle belgelenmektedir. Profil karşılaştırmasında belirlenen iki temel boşluk bu revizyonda azaltılmıştır. Kişisel eser korpusuna 1960–1972 arasına tarihlenen ta‘lîk ve celî ta‘lîk kayıtları eklenmiş; gelenek aktarımı bölümünde Hüseyin Öksüz ve Cengiz Malbeleği isimleri kaynaklandırılmıştır.

Açık araştırma alanları devam etmektedir. Kişisel eserlerin tamamı için accession/provenans, güncel konum ve yüksek çözünürlüklü görsel bilgisi henüz eşit düzeyde mevcut değildir. Bu nedenle motif repertuarı eser-bazlı occurrence kanıtı kurulmadan doldurulmamaktadır. Benzer biçimde kişisel atölye envanteriyle doğrulanmış araç ve malzeme listesi bulunmadığından, genel hat araçları Derman’ın kişisel kullanımına otomatik olarak atanmayacaktır. Tam öğrenci silsilesi, eksiksiz bibliyografya ve bütün sergi/konferans kronolojisi araştırmanın genişletilebilecek diğer katmanlarıdır.