Akrep
Akrep figürünün kıskaçları, eklemli gövdesi ve yukarı kıvrılan kuyruğunun belirginleştirilmesiyle oluşturulan hayvansal motiftir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Hayvansal / Zoomorfik
- Repertuvar grupları
- Yılan, Akrep ve Küçük Canlı Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması
- Gönderge alanları
- Hayvansal Referent
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Akrep figürünün kıskaçları, eklemli gövdesi ve yukarı kıvrılan kuyruğunun belirginleştirilmesiyle oluşturulan hayvansal motiftir. Biçim, uygulandığı teknik, malzeme ve döneme göre natüralist, şematik veya geometrize yorumlar gösterebilir.
Biçimsel Özellikler
Görsel temsil, akrep adlandırmasını doğrudan natüralist bir gövdeyle değil, altıgen dış kontur içine yerleştirilmiş eksenel ve geometrize bir işaret sistemiyle kurar. Lacivert çerçeve, hardal iç kollar ve merkezdeki kiremit eşkenar dörtgen dengeli bir iki yanlı simetri üretir; küçük merkez işareti kompozisyonun odak noktasıdır.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Akrep motifine ilişkin kullanım, Türk ve Anadolu sanatında dokuma, mimari bezeme, kitap sanatları, metal, seramik ve/veya figürlü tezyinat gibi farklı mecralarda kaynaklara göre değişen biçimlerde izlenebilmektedir. Tarihsel ve kullanımsal değerlendirme yalnız doğrulanabilir literatür ve belgelenmiş eser kayıtlarıyla sınırlandırılmış; eser düzeyinde kanıt bulunmayan kullanımlar genellenmemiştir.
Anlam ve Bağlam
Akrep adlandırmasına veya tasvirine atfedilen sembolik anlamlar dönem, yöre, inanç çevresi, nesne türü ve kullanım bağlamına bağlıdır. Güç, koruyuculuk, bereket, kozmoloji, uğur veya kimlik gibi yorumlar ancak ilgili kaynak ve belgelenmiş eser bağlamıyla desteklendiğinde geçerli sayılır; motif için değişmez evrensel anlam varsayılmaz.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Selçuk, K., & Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz Bölgesi dokumalarında tespit edilen figürlü (hayvan/insan) motifler üzerine bir deneme. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 558–569. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.749006 Kaynağı aç
- AES. (2026). Akrep — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
- Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. Kabalcı. Kaynağı aç
- Beydiz, M. G. (2016). Mitolojiden sanata hayvan imgesi. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Kaynağı aç
- Bilici, K. (1983). Anadolu taş tezyinatında hayvan üslubu (Erken devir örnekleri üzerine bir deneme). Sanat Tarihi Dergisi, 2(2). Kaynağı aç
- Çatalbaş, R. (2011). Türklerde hayvan sembolizmi ve din ilişkisi. TURAN-SAM, 3(12), 49–60. Kaynağı aç
- Begiç, H. N. (2022). Anadolu nazar inancı ve nazarlıklar. Hars Akademi Uluslararası Hakemli Kültür Sanat Mimarlık Dergisi, 5(Özel Sayı 3), 170–187. Kaynağı aç