Ay-Yıldız
Hilal biçimli ay ile yıldız formunun aynı kompozisyon içinde bir araya getirilmesiyle oluşturulan göksel motiftir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Göksel / Astronomik
- Repertuvar grupları
- Ay, Hilal ve Ay-Yıldız Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması · Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma · Bileşik Adlandırma
- Gönderge alanları
- Göksel / Astronomik Referent
- Temsil biçimleri
- Stilize · Geometrize · Bileşik Temsil
- Biçimsel özellikler
- Bileşik Morfoloji
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Hilal biçimli ay ile yıldız formunun aynı kompozisyon içinde bir araya getirilmesiyle oluşturulan göksel motiftir. Biçim, uygulandığı teknik, malzeme ve döneme göre natüralist, şematik veya geometrize yorumlar gösterebilir.
Biçimsel Özellikler
Ay-Yıldız kompozisyonunda büyük lacivert hilal, iç boşluğunda kiremit çok ışınlı yıldız/solar rozet ve çevresinde hardal noktalar taşır. Hilal ana taşıyıcı form, yıldız ise merkezî ikincil odaktır; iki göksel referent tek bileşik işarette birleşir.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Ay-Yıldız motifine ilişkin kullanım, Türk ve Anadolu sanatında dokuma, mimari bezeme, kitap sanatları, metal, seramik ve/veya figürlü tezyinat gibi farklı mecralarda kaynaklara göre değişen biçimlerde izlenebilmektedir. Tarihsel ve kullanımsal değerlendirme yalnız doğrulanabilir literatür ve belgelenmiş eser kayıtlarıyla sınırlandırılmış; eser düzeyinde kanıt bulunmayan kullanımlar genellenmemiştir.
Anlam ve Bağlam
Ay-Yıldız adlandırmasına veya tasvirine atfedilen sembolik anlamlar dönem, yöre, inanç çevresi, nesne türü ve kullanım bağlamına bağlıdır. Güç, koruyuculuk, bereket, kozmoloji, uğur veya kimlik gibi yorumlar ancak ilgili kaynak ve belgelenmiş eser bağlamıyla desteklendiğinde geçerli sayılır; motif için değişmez evrensel anlam varsayılmaz.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Kara, E. (2026). Türkülerde yıldız motifi ve kökeni: İnançtan ezgiye bir yolculuk. Gazi Türkiyat, 38, 301–325. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1656612 Kaynağı aç
- AES. (2026). Ay-Yıldız — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
- Aslanapa, O. (1989). Türk sanatı (2. bs.). Remzi Kitabevi. Kaynağı aç
- Çoruh, E., & Azizoğlu, Z. (2023). Sekiz köşeli yıldız motifinin ekspresyonizm ve kübizm sanat akımları ile modernize edilerek tasarlanması. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 5(2), 67–84. Kaynağı aç
- Detseli, N., & Baysal, A. F. (2019). Rodos’ta 1455 tarihli bir Mushafın tezhipleri ve bulut motifi. Sanat Tarihi Dergisi, 28(2), 437–453. https://doi.org/10.29135/std.589426 Kaynağı aç
- Boydak, F. Ş. (2017). Osmanlı kitap kabı şemselerindeki serbest dolantı bulut motifi örnekleri. İSTEM, 29, 125–142. https://doi.org/10.31591/istem.303979 Kaynağı aç
- Atasoy, N., Denny, W. B., Mackie, L. W., & Tezcan, H. (2001). İpek: Osmanlı dokuma sanatı. TEB İletişim ve Yayıncılık.