AES-MOT-0061 · Motif kaydı

Geyik

Geyiğin ince gövdesi ve özellikle dallanan boynuz yapısının öne çıkarılarak stilize edildiği hayvansal motiftir.

Sınıflandırma

Motifin açıklamaları

Tanım

Geyiğin ince gövdesi ve özellikle dallanan boynuz yapısının öne çıkarılarak stilize edildiği hayvansal motiftir. Biçim, uygulandığı teknik, malzeme ve döneme göre natüralist, şematik veya geometrize yorumlar gösterebilir.

Biçimsel Özellikler

Geyik, ince uzun bacaklar ve yukarı doğru dallanan büyük boynuzlar üzerinden tanınır. Gövde profilden, baş hafif dönük biçimde sadeleştirilmiş; boyun ve gövde üzerindeki dekoratif alanlar figürün hayvansal biçimini bozmadan ikincil bezeme işlevi görür.

Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam

Geyik figürü/motifi, Türk ve Anadolu sanatında hayvan tasvirlerinin kullanıldığı mimari bezeme, taş işçiliği, kitap/cilt sanatı, seramik, metal ve dokuma gibi farklı mecralarla ilişkili daha geniş figürlü bezeme repertuvarı içinde değerlendirilir. Orta Asya hayvan üslubu ile Anadolu’daki Selçuklu ve sonraki dönem örnekleri arasında süreklilik kadar biçim ve işlev değişimleri de görülür. Motife özgü akademik çalışmalar, belirli eser ve malzeme gruplarında somut örnekler belgelemektedir.

Anlam ve Bağlam

Geyik tasvirlerine yüklenen anlamlar dönem, inanç çevresi, kullanım yeri ve eserin işlevine göre değişir. Literatürde koruyuculuk, iktidar, uğur, kozmoloji veya toplumsal kimlik gibi yorumlar görülebilse de bunlar motifin değişmez ve evrensel anlamları olarak kabul edilmez; yalnızca belirli bir kaynak ve eser bağlamında desteklendiğinde geçerli kabul edilebilir.

El sanatları

Kayıtla ilişkili kaynaklar

AES. (2026). Geyik — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. Kabalcı. Kaynağı aç
Diyarbekirli, N. (1972). Hun sanatı. Milli Eğitim Bakanlığı. Kaynağı aç
Selçuk, K., & Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz Bölgesi dokumalarında tespit edilen figürlü (hayvan/insan) motifler üzerine bir deneme. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 558–569. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.749006 Kaynağı aç
Boydak, F. Ş. (2021). Türk cilt sanatında hayvan tasvirleri. 3. Uluslararası Multidisipliner Sosyal Bilimler Kongresi (ICMUSS2021), 209–219. Kaynağı aç
Bilici, K. (1983). Anadolu taş tezyinatında hayvan üslubu (Erken devir örnekleri üzerine bir deneme). Sanat Tarihi Dergisi, 2(2). Kaynağı aç
Roux, J.-P. (2005). Orta Asya’da kutsal bitkiler ve hayvanlar (A. Kazancıgil & L. Arslan, Çev.). Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç

Altın El Sanatları · Kayıt bilgileri mevcut AES veri kaynaklarından gösterilmektedir.