Hatâyî
Belirli bir botanik türü birebir betimlemekten çok, çiçeğin dikine kesitinden türetilerek tam stilizasyonla kurulan klasik tezyinat motifidir; tezhip, çini, cilt ve tekstilde yaygınlaşmıştır.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Bitkisel / Fitomorfik
- Repertuvar grupları
- Hatâyî Repertuvarı
- Adlandırma
- Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma
- Gönderge alanları
- Bitkisel Referent
- Temsil biçimleri
- Stilize
- Biçimsel özellikler
- Organik
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Hatâyî, doğal bir çiçeğin doğrudan kopyası olmayan; çiçek kesitinin taç yaprak, çanak yaprak ve merkez öğeleri yeniden düzenlenerek tam stilizasyonla kurulduğu geleneksel bitkisel motiftir.
Biçimsel Özellikler
Çoğunlukla belirgin bir eksen çevresinde dengelenen taç yapraklar, merkezî göbek ve çevresel yaprak/çanak unsurlarıyla kurulur. Simetri ve organik kıvrımlar, motifin ayırt edici çizim ilkeleridir.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Hatâyî, klasik Türk tezyinatında tezhip, çini, cilt ve tekstil gibi farklı yüzeylerde uzun süreli kullanım gösteren temel floral repertuvarlardan biridir. Literatürde oluşumu Orta Asya–Çin/Türkistan süsleme aktarımıyla ilişkilendirilmektedir.
Anlam ve Bağlam
Motifin işlevi öncelikle bezeme ve kompozisyon kurucu floral repertuvar içindeki kullanımına dayanır; bağlamdan bağımsız tek bir sembolik anlam atanmamıştır.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Birol, İ. A., & Derman, F. Ç. (1991). Türk tezyînî sanatlarında motifler. Kubbealtı Neşriyatı. Kaynağı aç
- Karaca, N. (2021). Türk çini sanatında ‘Hatayi’ ve ‘Şakayık’ motifi örneğinde çizim özellikleri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(43), 7082–7105. https://doi.org/10.26466/opus.943325 Kaynağı aç
- Akpınarlı, H. F., & Balkanal, Z. (2012). 16–18. yüzyıllarda İstanbul’da üretilen kumaşlarda bitkisel bezemelerin incelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 5(10), 179–209. Kaynağı aç
- Necipoğlu, G. (1990). From International Timurid to Ottoman: A change of taste in sixteenth-century ceramic tiles. Muqarnas, 7, 136–170. https://doi.org/10.2307/1523126 Kaynağı aç
- Baer, E. (1998). Islamic ornament. Edinburgh University Press. Kaynağı aç