Hilal
Ayın ince yay ya da açık daire görünümündeki hilal evresinin stilize edilmesiyle oluşturulan göksel motiftir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Göksel / Astronomik
- Repertuvar grupları
- Ay, Hilal ve Ay-Yıldız Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması · Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma
- Gönderge alanları
- Göksel / Astronomik Referent
- Temsil biçimleri
- Stilize
- Biçimsel özellikler
- Eğrisel
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Ayın ince yay ya da açık daire görünümündeki hilal evresinin stilize edilmesiyle oluşturulan göksel motiftir. Biçim, uygulandığı teknik, malzeme ve döneme göre natüralist, şematik veya geometrize yorumlar gösterebilir.
Biçimsel Özellikler
Hilal, geniş lacivert ayça biçimi ve alt merkezde kiremit-hardal sarkaç/askı benzeri küçük uzantıyla temsil edilmiştir. Ana form iki karşılıklı kavis arasındaki negatif alanla tanımlanır.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Hilal motifine ilişkin kullanım, Türk ve Anadolu sanatında dokuma, mimari bezeme, kitap sanatları, metal, seramik ve/veya figürlü tezyinat gibi farklı mecralarda kaynaklara göre değişen biçimlerde izlenebilmektedir. Tarihsel ve kullanımsal değerlendirme yalnız doğrulanabilir literatür ve belgelenmiş eser kayıtlarıyla sınırlandırılmış; eser düzeyinde kanıt bulunmayan kullanımlar genellenmemiştir.
Anlam ve Bağlam
Hilal adlandırmasına veya tasvirine atfedilen sembolik anlamlar dönem, yöre, inanç çevresi, nesne türü ve kullanım bağlamına bağlıdır. Güç, koruyuculuk, bereket, kozmoloji, uğur veya kimlik gibi yorumlar ancak ilgili kaynak ve belgelenmiş eser bağlamıyla desteklendiğinde geçerli sayılır; motif için değişmez evrensel anlam varsayılmaz.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Kara, E. (2026). Türkülerde yıldız motifi ve kökeni: İnançtan ezgiye bir yolculuk. Gazi Türkiyat, 38, 301–325. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1656612 Kaynağı aç
- AES. (2026). Hilal — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
- Aslanapa, O. (1989). Türk sanatı (2. bs.). Remzi Kitabevi. Kaynağı aç
- Çoruh, E., & Azizoğlu, Z. (2023). Sekiz köşeli yıldız motifinin ekspresyonizm ve kübizm sanat akımları ile modernize edilerek tasarlanması. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 5(2), 67–84. Kaynağı aç
- Detseli, N., & Baysal, A. F. (2019). Rodos’ta 1455 tarihli bir Mushafın tezhipleri ve bulut motifi. Sanat Tarihi Dergisi, 28(2), 437–453. https://doi.org/10.29135/std.589426 Kaynağı aç
- Boydak, F. Ş. (2017). Osmanlı kitap kabı şemselerindeki serbest dolantı bulut motifi örnekleri. İSTEM, 29, 125–142. https://doi.org/10.31591/istem.303979 Kaynağı aç
- Atasoy, N., Denny, W. B., Mackie, L. W., & Tezcan, H. (2001). İpek: Osmanlı dokuma sanatı. TEB İletişim ve Yayıncılık.