Hüma
Hüma, gerçek bir kuş türünü değil efsanevi bir kuş tasavvurunu temsil eden; kanat, gövde ve kuyruk öğeleriyle stilize edilen mitolojik motiftir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Hayvansal / Zoomorfik
- Repertuvar grupları
- Mitik Kuş Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması
- Gönderge alanları
- Hayvansal Referent
- Gönderge durumu
- Mitolojik
Motifin açıklamaları
Tanım
Hüma, gerçek bir kuş türünü değil efsanevi bir kuş tasavvurunu temsil eden; kanat, gövde ve kuyruk öğeleriyle stilize edilen mitolojik motiftir. Biçimsel ayrıntılar, uygulandığı dönem, teknik ve sanat çevresine göre değişerek farklı stilizasyon düzeyleri gösterebilir.
Biçimsel Özellikler
Hüma figürü profilden, kuş gövdesi ile olağanüstü derecede büyütülmüş yukarı kıvrılan kuyruk/kanat kütlesi üzerinden kurulmuştur. Lacivert gövde ve kuyruk telekleri, hardal ana kanat ve kiremit spiral bezemelerle katmanlanır; baş üstündeki kıvrımlı sorguç mitik kuş karakterini vurgular.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Hüma motifine ilişkin kullanım, Türk ve Anadolu sanatında dokuma, mimari bezeme, kitap sanatları, metal, seramik ve/veya figürlü tezyinat gibi farklı mecralarda kaynaklara göre değişen biçimlerde izlenebilmektedir. Tarihsel ve kullanımsal değerlendirme yalnız doğrulanabilir literatür ve belgelenmiş eser kayıtlarıyla sınırlandırılmış; eser düzeyinde kanıt bulunmayan kullanımlar genellenmemiştir.
Anlam ve Bağlam
Hüma adlandırmasına veya tasvirine atfedilen sembolik anlamlar dönem, yöre, inanç çevresi, nesne türü ve kullanım bağlamına bağlıdır. Güç, koruyuculuk, bereket, kozmoloji, uğur veya kimlik gibi yorumlar ancak ilgili kaynak ve belgelenmiş eser bağlamıyla desteklendiğinde geçerli sayılır; motif için değişmez evrensel anlam varsayılmaz.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Selçuk, K., & Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz Bölgesi dokumalarında tespit edilen figürlü (hayvan/insan) motifler üzerine bir deneme. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 558–569. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.749006 Kaynağı aç
- AES. (2026). Hüma — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
- Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. Kabalcı. Kaynağı aç
- Beydiz, M. G. (2016). Mitolojiden sanata hayvan imgesi. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Kaynağı aç
- Bilici, K. (1983). Anadolu taş tezyinatında hayvan üslubu (Erken devir örnekleri üzerine bir deneme). Sanat Tarihi Dergisi, 2(2). Kaynağı aç
- Çatalbaş, R. (2011). Türklerde hayvan sembolizmi ve din ilişkisi. TURAN-SAM, 3(12), 49–60. Kaynağı aç
- Baysal, B. (2021). Hüma kuşunun uygulamalı halk mitolojisi bağlamında değerlendirilmesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2(5). Kaynağı aç