Koç Boynuzu
Koç boynuzunun spiral ya da kanca biçimli kıvrımının soyutlanmasıyla oluşturulan, özellikle kıvrımlı geometrik yapısıyla tanınan motiftir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Hayvansal / Zoomorfik
- Repertuvar grupları
- Koçboynuzu ve Boynuz Repertuvarı
- Adlandırma
- Anatomik Referanssal Adlandırma
- Gönderge alanları
- Hayvansal Referent
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Koç boynuzunun spiral ya da kanca biçimli kıvrımının soyutlanmasıyla oluşturulan, özellikle kıvrımlı geometrik yapısıyla tanınan motiftir. Biçim, uygulandığı teknik, malzeme ve döneme göre natüralist, şematik veya geometrize yorumlar gösterebilir.
Biçimsel Özellikler
Koç Boynuzu, merkezî bir eksenden iki yana açılan karşılıklı spiral boynuz kolları ile tanımlanır. Lacivert dış kollar simetrik spiral uçlara döner; ortadaki hardal eşkenar dörtgen ve kiremit basamaklı göbek, boynuz formunu merkezî bir geometrik modüle bağlar.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Koç Boynuzu motifine ilişkin kullanım, Türk ve Anadolu sanatında dokuma, mimari bezeme, kitap sanatları, metal, seramik ve/veya figürlü tezyinat gibi farklı mecralarda kaynaklara göre değişen biçimlerde izlenebilmektedir. Tarihsel ve kullanımsal değerlendirme yalnız doğrulanabilir literatür ve belgelenmiş eser kayıtlarıyla sınırlandırılmış; eser düzeyinde kanıt bulunmayan kullanımlar genellenmemiştir.
Anlam ve Bağlam
Koç Boynuzu adlandırmasına veya tasvirine atfedilen sembolik anlamlar dönem, yöre, inanç çevresi, nesne türü ve kullanım bağlamına bağlıdır. Güç, koruyuculuk, bereket, kozmoloji, uğur veya kimlik gibi yorumlar ancak ilgili kaynak ve belgelenmiş eser bağlamıyla desteklendiğinde geçerli sayılır; motif için değişmez evrensel anlam varsayılmaz.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Selçuk, K., & Yurttaş, H. (2020). Doğu Karadeniz Bölgesi dokumalarında tespit edilen figürlü (hayvan/insan) motifler üzerine bir deneme. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 558–569. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.749006 Kaynağı aç
- AES. (2026). Koç Boynuzu — kullanıcı tarafından sağlanan kanonik motif görseli [Dijital görsel].
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya: Türk sanatında ikonografik motifler. Kabalcı Yayınevi. Kaynağı aç
- Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. Kabalcı. Kaynağı aç
- Beydiz, M. G. (2016). Mitolojiden sanata hayvan imgesi. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Kaynağı aç
- Bilici, K. (1983). Anadolu taş tezyinatında hayvan üslubu (Erken devir örnekleri üzerine bir deneme). Sanat Tarihi Dergisi, 2(2). Kaynağı aç
- Çatalbaş, R. (2011). Türklerde hayvan sembolizmi ve din ilişkisi. TURAN-SAM, 3(12), 49–60. Kaynağı aç
- Bayka Aydın, Ü. (2026). Bursa Olgunlaşma Enstitüsü kıyafet örneklerindeki koçboynuzu yanışları. Turkuaz Uluslararası Türk Dünyası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 7(1). Kaynağı aç