Lale
Lale çiçeğinin uzun saplı, yukarı yönlenen ve sivrilen taç yapraklı görünüşünü natüralist ya da yarı stilize biçimde aktaran Osmanlı floral repertuvarının karakteristik motifidir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Bitkisel / Fitomorfik
- Repertuvar grupları
- Bahçe ve Çiçek Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması
- Gönderge alanları
- Bitkisel Referent
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Lale motifi, Tulipa cinsi çiçeklerin belirgin dikey gövde ve taç yaprak formunu esas alan, geleneksel sanatlarda natüralistten stilizeye uzanan temsil biçimlerinde kullanılan bitkisel motiftir.
Biçimsel Özellikler
Uzun ve ince bir sap, yukarı doğru daralan çanak, sivri veya hafif kıvrımlı taç yapraklar ve çoğu kez dar yapraklar görülür. Kompozisyon genellikle eksenel ve iki yanlı dengelidir.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Lale, özellikle XVI. yüzyıl Osmanlı saray kumaşları ve tezhip sanatında gül, karanfil ve sümbülle birlikte öne çıkan çiçek motifleri arasındadır; çeşitli stilizasyon derecelerinde kullanılmıştır.
Anlam ve Bağlam
Laleye ilişkin sembolik okumalar tarihsel kaynaklarda farklı bağlamlarda kurulmuştur; motifin anlamı eser, dönem ve kullanım bağlamı doğrulanarak değerlendirilmelidir.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Birol, İ. A., & Derman, F. Ç. (1991). Türk tezyînî sanatlarında motifler. Kubbealtı Neşriyatı. Kaynağı aç
- Akpınarlı, H. F., & Balkanal, Z. (2012). 16–18. yüzyıllarda İstanbul’da üretilen kumaşlarda bitkisel bezemelerin incelenmesi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 5(10), 179–209. Kaynağı aç
- Denny, W. B. (2004). Iznik: The artistry of Ottoman ceramics. Thames & Hudson. Kaynağı aç
- Uğurlu, S. S., & Turgut, A. Y. (2024). 16. yüzyıl Osmanlı saray kumaşlarında ve tezhip sanatında çiçek sevgisi: Lâle. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(47), 1753–1775. https://doi.org/10.12981/mahder.1526008 Kaynağı aç
- Kuru, A. (Çakmakoğlu). (1997). Orta Asya Türk sanatında palmet ve lâle motiflerinin değerlendirilmesi hakkında bir deneme. Belleten, 61(230), 37–42. https://doi.org/10.37879/belleten.1997.37 Kaynağı aç
- Atasoy, N., & Raby, J. (1989). Iznik: The pottery of Ottoman Turkey. Alexandria Press. Kaynağı aç
- The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Tile with Saz Leave, Tulips, and Hyacinth Flowers (Object no. 64.27.17). https://www.metmuseum.org/art/collection/search/451739 Kaynağı aç
- The Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Dish with Floral Design (Object no. 56.185.2). https://www.metmuseum.org/art/collection/search/453599 Kaynağı aç