Pelengî
Pelengî, Osmanlı bezeme terminolojisinde kaplan/peleng postunu çağrıştıran dalgalı şeritli desen için kullanılan tarihsel addır. Çintemani ve benek desenleriyle aynı repertuvarda görülebilse de ayrı kavram olarak korunur. Aziz Doğanay’ın çalışması pelengî, şâhî benek ve Çintemani adlandırmalarını tarihsel kaynaklar…
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Hayvansal / Zoomorfik
- Repertuvar grupları
- Çintemani–Pelengî–Pars Beneği Repertuvarı
- Adlandırma
- Referanssal / Referent Adlandırması · Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma
- Gönderge alanları
- Hayvansal Referent
- Temsil biçimleri
- Geometrize
- Biçimsel özellikler
- Eğrisel · Tekrarlı
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Pelengî, Osmanlı bezeme terminolojisinde kaplan/peleng postunu çağrıştıran dalgalı şeritli desen için kullanılan tarihsel addır. Çintemani ve benek desenleriyle aynı repertuvarda görülebilse de ayrı kavram olarak korunur.
Biçimsel Özellikler
Dalgalı, paralel veya birbirine yaklaşan şeritler temel görsel öğedir; şeritlerin ritmi ve kalınlığı değişebilir.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Aziz Doğanay’ın çalışması pelengî, şâhî benek ve Çintemani adlandırmalarını tarihsel kaynaklar üzerinden ayırır ve Osmanlı sanatındaki kullanım bağlamını tartışır.
Anlam ve Bağlam
Hayvan postu çağrışımı tarihsel terminolojiyle desteklenmekle birlikte, her dalgalı şerit pelengî sayılmaz; tanı için kaynak bağlamı gerekir.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Doğanay, A. (2004). Türk sanatında pelengî ve şâhî benek nakışları ya da Çintamani yanılgısı. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 17, 193–218. Kaynağı aç
- Pelengî motif çizimi. Kullanıcı tarafından sağlanan kanonik WEBP görsel, 14 Eylül 2026.
- Allak, F. (2026). Geleneksel Türk el sanatlarında Çintemani motifi: Osmanlı dönemi örnekleri üzerine bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 72, 49–69. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1850807 Kaynağı aç