Penç
Çiçeğin üstten/kuşbakışı görünüşünün stilizasyonuna dayanan, merkez çevresinde radyal olarak açılan taç yapraklarla kurulan geleneksel floral motif biçimidir.
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Bitkisel / Fitomorfik
- Repertuvar grupları
- Hatâyî Repertuvarı
- Adlandırma
- Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma
- Gönderge alanları
- Bitkisel Referent
- Temsil biçimleri
- Stilize
- Biçimsel özellikler
- Radyal · Merkezî · Organik
- Gönderge durumu
- Olağan / Gerçek Referent
Motifin açıklamaları
Tanım
Penç, bir çiçeğin üstten görünüşünün stilize edilmesiyle elde edilen; merkez çevresine yerleşen taç yaprakların radyal düzeniyle tanınan geleneksel tezyinat motifidir.
Biçimsel Özellikler
Merkezî göbek çevresinde dört, beş veya daha fazla taç yaprak düzenlenebilir. Radyal kuruluş, dönel simetri ve merkezî yoğunlaşma motifin temel biçimsel özellikleridir.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
Penç motifi Anadolu Selçuklu bezeme sanatında belgelenmiş, daha sonraki geleneksel süsleme repertuvarlarında da floral kompozisyonların temel elemanlarından biri olarak kullanılmıştır.
Anlam ve Bağlam
Biçim, öncelikle stilize çiçek temsilidir; sembolik anlam, somut eser ve tarihsel kullanım bağlamı doğrulanmadan genelleştirilmemelidir.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Birol, İ. A., & Derman, F. Ç. (1991). Türk tezyînî sanatlarında motifler. Kubbealtı Neşriyatı. Kaynağı aç
- Baer, E. (1998). Islamic ornament. Edinburgh University Press. Kaynağı aç
- Özsoy, H. N. (2025). Anadolu Selçuklu sanatında Penç motifi. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18(49), 424–448. https://doi.org/10.12981/mahder.1550377 Kaynağı aç
- Grabar, O. (1992). The mediation of ornament. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/jj.5425903 Kaynağı aç