Şemse
Şemse, özellikle kitap sanatlarında ve başka bezeme alanlarında merkezî yuvarlak ya da beyzî madalyon biçiminde kurulan kompozisyon formudur. Işınlı veya ışınsız olabilir; içi rûmî, hatâyî, geometrik veya başka motiflerle doldurulabilir. TDV maddesi şemsenin cilt, tezhip, minyatür, çini, porselen, cam, halı, kumaş,…
Sınıflandırma
- Koleksiyonlar
- Referent-Nötr / Biçimsel
- Repertuvar grupları
- Şemse Kompozisyon Formu
- Adlandırma
- Benzetimsel / Analojik Adlandırma · Geleneksel / Konvansiyonel Adlandırma
- Gönderge alanları
- Referent Dışı / Referent-Nötr
- Temsil biçimleri
- Referent-Dışı / Non-Referential · Bileşik Temsil
- Biçimsel özellikler
- Merkezî · Radyal · Dairesel · Oval
- Gönderge durumu
- Uygulanamaz / Referent Dışı
Motifin açıklamaları
Tanım
Şemse, özellikle kitap sanatlarında ve başka bezeme alanlarında merkezî yuvarlak ya da beyzî madalyon biçiminde kurulan kompozisyon formudur. Işınlı veya ışınsız olabilir; içi rûmî, hatâyî, geometrik veya başka motiflerle doldurulabilir.
Biçimsel Özellikler
Yuvarlak/elips merkezî gövde, kimi örneklerde çevresindeki tığlar ve salbeklerle birlikte tanınır. İç dolgu motifleri şemsenin kimliğini değiştirmez.
Tarihsel ve Kullanımsal Bağlam
TDV maddesi şemsenin cilt, tezhip, minyatür, çini, porselen, cam, halı, kumaş, oymacılık ve mimaride kullanıldığını açıkça kaydeder.
Anlam ve Bağlam
Kelime “güneş” köküyle ilişkili olsa da tarihsel şemseyi otomatik olarak eski güneş kurslarının devamı saymak doğru değildir; kaynak bu ayrımı özellikle vurgular.
İlişkili kayıtlar
El sanatları
Kayıtla ilişkili kaynaklar
- Bozkurt, N. (2010). Şemse. TDV İslâm Ansiklopedisi, 38, 518. Kaynağı aç
- Şemse motif çizimi. Kullanıcı tarafından sağlanan kanonik WEBP görsel, 14 Eylül 2026.