Mamure Öz

Mamure Öz, 1961 yılında İstanbul’da doğmuştur. Tezhip ve minyatür çalışmalarına 1976’da İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Tarihi ve Deontoloji Ana Bilim Dalı bünyesindeki Süheyl Ünver Nakışhanesi’nde başlamış, 1977–1980 arasında Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’nde Türk süsleme sanatları derslerine devam etmiştir. 1982’den itibaren aynı eğitim ortamında temel eğitim ve tezhip alanında öğretim görevlisi olarak görev alması, sanatçı kimliğinin üretimle birlikte pedagojik aktarım üzerinden gelişmesini sağlamıştır.

Öz’ün üretim alanı tezhip merkezli olmakla birlikte minyatür, ebru ve kalemişiyle de kesişmektedir. 1981–1983 arasında Mimar Sinan Üniversitesi’nde kalemişi eğitimi görmüş, İstanbul’daki tarihî eser restorasyonlarında ve yeni mimari yapıların kalemişi uygulamalarında görev almıştır. 1985’te ilk kişisel sergisini açmış, 1977’den itibaren yurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergiye katılmıştır. Uzun süreli öğretim, ödül ve atölye faaliyetleri, profilin yalnız eser üretimi üzerinden değil, aktarım ve kurumsallaşma üzerinden de ele alınmasını gerektirmektedir.

Sanat eğitimi 1976’da Süheyl Ünver Nakışhanesi’nde tezhip ve minyatür çalışmalarıyla başlamıştır. 1977–1980 döneminde Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’ndeki Türk süsleme sanatları dersleri, tarihî örneklerin incelenmesi, desen ve motif bilgisi, altın-boya uygulaması ve sayfa düzeni konularında kurumsal bir eğitim ortamı sağlamıştır. Bu hat, Süheyl Ünver çevresinde gelişen belgelemeci ve uygulamalı yaklaşım ile saray nakışhanesi geleneğinin birlikte sürdürülmesine dayanır.

1981–1983 arasında Mimar Sinan Üniversitesi’nde alınan kalemişi eğitimi, Öz’ün kitap yüzeyi ile mimari yüzey arasındaki teknik ve kompozisyon farklarını doğrudan deneyimlemesini sağlamıştır. 1982’de Topkapı Sarayı’nda temel eğitim ve tezhip öğretim görevliliğine başlaması, öğrenci konumundan eğitmen konumuna erken bir geçişi göstermektedir. Bu süreçte tezhip, minyatür ve kalemişi aynı kişisel repertuvar içinde yer almakla birlikte, AES taksonomisinde her biri kanıt düzeyine göre ayrı ilişki olarak modellenmiştir.

AES taksonomisinde ANA USTALIK ALANI AES-ELS-000038 — Kâğıt ve Yazma Eser Bezeme/Resim Sanatları olarak belirlenmiştir. Mamure Öz’ün uzun süreli üretim ve öğretim faaliyeti tezhip alanında yoğunlaştığından kişi-özel UZMANLIK ALANI TERM-KBR-SPEC-001 — Tezhip Ustalığıdır. Minyatür ve ebru uygulamaları da doğrudan biyografik ve ödül kayıtlarıyla belgelenmekte, ancak renderer’da gereksiz ustalık kartı çoğaltmamak için teknik/kişisel repertuvar düzeyinde tutulmaktadır.

İKİNCİL USTALIK ALANI AES-ELS-000032 — Kalemişi ve Mimari Yüzey Bezeme Ustalıklarıdır. Bu ilişki yalnız desen benzerliğinden türetilmemiştir; 1981–1983 kalemişi eğitimi, tarihî eser restorasyonları ve yeni mimari yüzey uygulamalarında görev aldığı kurumsal biyografilerde açıkça belirtilmektedir. Ana ve uzmanlık aynı canonical craft’a bağlandığından specialization relation, ANA USTALIK kartının renderer tarafından bastırılmasını önleyecek collision-safe uyumluluk modeliyle kurulmuştur.

Kişisel teknik repertuvarın çekirdeğini Tezhip, Altın Hazırlama ve Tahrir oluşturmaktadır. Altının hazırlanması ve uygulanması, ince fırça ile tahrir, motiflerin boya-altın dengesi içinde düzenlenmesi ve sayfa mimarisinin serlevha, bordür, koltuk ve ara alanlarla kurulması bu teknik ailenin temel işlemleridir. Minyatür çizimi, tahrir ve katmanlı renklendirme de 1976’dan başlayan minyatür çalışmalarına bağlı olarak doğrulanmış ikinci teknik alanı oluşturur. 1988 ebru birinciliği, Ebru: Tekne Hazırlığı, Boya Açma ve Kâğıda Aktarma teknik ailesinin kişisel repertuvar içinde yer aldığını desteklemektedir.

İkincil craft üzerinden kalemişi desen çizimi, zemin boyama, kontur, raspa ve rötuş teknikleri de ilişkilendirilmiştir. Bu teknikler, mimari yüzey uygulaması ile tarihî eser restorasyonu arasındaki iki farklı çalışma bağlamını temsil etmektedir. Profilde teknikler paragraf içinde toplu bir liste olarak bırakılmamış, public kart üretimi için atomik usesTechnique ilişkileriyle tanımlanmıştır.

Malzeme ve araç repertuvarı Profile Contract v3.6 uyarınca ana craft olan AES-ELS-000038 üzerinden miras alınmaktadır. Âharlı kâğıt, kâğıt, altın varak, gümüş, Arap zamkı, doğal pigment, lapis lazuli, mürekkep ve nişasta gibi malzemeler ile fırça, cetvel, pergel, mühre, altın ezme kabı ve zer mühre gibi araçlar shared registry’de canonical adlarla çözülmektedir. Ebru tekniğiyle ilişkili kitre, öd, tekne, fırça ve tarak da aynı craft repertuvarının parçasıdır.

İkincil kalemişi alanının malzeme ve araçları usta profiline ikinci kez yazılmamıştır. Ana craft inheritance kuralı gereği public malzeme/araç modülü primary craft repertuvarından beslenir. Mimari restorasyonlarda kullanılan özgün sıva, pigment, bağlayıcı veya yüzey malzemeleri ise proje düzeyinde analiz gerektirdiğinden bu sürümde kişisel malzeme claim’i olarak genellenmemiştir.

Mamure Öz’ün estetik dili, klasik tezhipte altın ile renkli motifler arasındaki hiyerarşiyi, ince tahriri ve düzenli sayfa mimarisini öne çıkaran bir yaklaşım içinde değerlendirilebilir. Uzun süreli Topkapı Sarayı öğretim pratiği ve klasik Türk süsleme sanatları dersleri, tarihî üslup örneklerinin kopya düzeyinde tekrarlanmasından çok motif, oran ve kompozisyon bilgisinin sistematik biçimde aktarılmasına dayanan bir çalışma ortamı oluşturmuştur.

Minyatür ve ebru bilgisi, tezhip merkezli üretime farklı yüzey ve renk deneyimleri eklemektedir. Kalemişi eğitimi ise sayfa ölçeğindeki desen bilgisinin mimari yüzeyde büyütülmesi, yeniden oranlanması ve yüzeye uygulanması konusunda ikinci bir görsel düşünme alanı sağlamıştır. Profilde “kişisel üslup” yalnız biyografik övgü ifadeleriyle değil, doğrulanabilen teknik ve üretim alanlarının kesişimi üzerinden tanımlanmıştır.

Mamure Öz’ün eser korpusu tezhipli levhalar, yazı çevresi bezemeleri, minyatür ve ebru çalışmaları ile mimari kalemişi uygulamalarını kapsamaktadır. Kurumsal biyografiler, eserlerinin dünyanın farklı bölgelerindeki koleksiyonlarda bulunduğunu ve 1977’den itibaren çok sayıda yurt içi ve yurt dışı sergiye katıldığını bildirmektedir. Bununla birlikte tüm eserleri tek tek tarih, ölçü, koleksiyon ve teknik bilgisiyle bir araya getiren güncel bir catalogue raisonné doğrulanamamıştır.

2026 Sabrın Nakşı kataloğundaki Felak ve Nâs levhası, tekil eser düzeyinde doğrulanabilen örneklerden biridir. Hüseyin Kutlu hattıyla hazırlanan, celî sülüs-rikā’ yazı içeren ve 65 × 90 cm ölçülerinde kaydedilen eserin tezhibi Mamure Öz’e aittir. Bu tür katalog kayıtları gelecekte eser korpusunun works-first yaklaşımıyla genişletilmesi için temel oluşturacaktır.

Motif repertuvarı, AES-ELS-000038 canonical craft profilindeki yazma eser bezeme ve resim sanatlarıyla ilişkili public motif kavramları üzerinden yapılandırılmıştır. Hatâyî, penç, gonca, lâle, gül, karanfil, sümbül, rûmî ailesi, saz yaprakları, bulut, şemse, zencerek ve geometrik düzenler bu geniş repertuvar içinde yer almaktadır. Tezhip üretiminde motiflerin altın, renk, tahrir ve negatif alan ilişkisi içinde kullanılması, sayfa tasarımının temel görsel bileşenidir.

Canonical motif kartlarının tamamında personal_occurrence = not_asserted politikası uygulanmıştır. Bir motifin ana craft repertuvarında yer alması, Mamure Öz’ün belirli bir eserinde o motifi kullandığı anlamına gelmez. Kişisel occurrence yalnız eser fotoğrafı, katalog künyesi veya güvenilir görsel/provenance kaydıyla doğrulandığında ayrıca açılacaktır.

Mamure Öz 1977’den itibaren yurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergiye katılmış, 1985 yılında ilk kişisel sergisini açmıştır. Sema Nakışhanesi ve daha sonra Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi bünyesindeki üretim ve eğitim faaliyetleri, tezhip ve kitap süsleme sanatlarının sergi ortamında görünür kılınmasına da katkı sağlamıştır. 2018 Yeditepe Bienali sanatçı listesinde yer alması, geleneksel sanatların geniş ölçekli güncel sergileme programlarına katılımını doğrulamaktadır.

2026’da Yıldız Holding Çamlıca Kampüsü’nde düzenlenen Sabrın Nakşı sergisinde Mamure Öz’ün eserleri Dürdane Ünver, M. Semih İrteş, Safiye Morçay ve Sevgi İrteş’in eserleriyle birlikte sergilenmiştir. Sergi tezhip, kalemişi ve katı‘ sanatlarını aynı küratoryal çerçevede bir araya getirmiş, sanatçının güncel kamusal görünürlüğünün devam ettiğini göstermiştir.

Mamure Öz’ün ödül geçmişi üç farklı teknik alanı ve uluslararası bir yarışma başarısını içermektedir. 1988’de Türk Kadınını Güçlendirme ve Tanıtma Vakfı tarafından düzenlenen yarışmada ebru dalında birincilik, 1990 ve 1991’de T.C. Kültür Bakanlığı tarafından düzenlenen geleneksel sanatlar yarışmalarında tezhip dalında birincilik kazanmıştır. 19 Kasım 2006’da Cezayir Cumhuriyeti Kültür Bakanlığının düzenlediği uluslararası yarışmada tezhip dalında üçüncülük ödülüne layık görülmüştür.

Kurumsal üretim ve öğretim açısından 1991–2008 Sema Nakışhanesi dönemi ile 2008 sonrasında Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi belirleyici iki aşamadır. Bu bölüm, yarışma ödüllerini ve kurumsal kayıtları SECTION_ITEMS içinde ayrı kartlar olarak sunmaktadır.

Mamure Öz’ün gelenek aktarımı, 1982’den itibaren Topkapı Sarayı Türk süsleme sanatları eğitiminde üstlendiği öğretim görevi, Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi üzerinden izlenmektedir. Eğitim ilişkileri çoğunlukla çok-hocalı bir yapı içinde gerçekleşmiştir; Semih İrteş, Cahide Keskiner, Melek Antel, Serap Bostancı ve diğer eğitmenlerle aynı programlarda çalışan öğrenciler bulunmaktadır. Bu nedenle her öğrenci kartında ilişki türü ve mümkün olan dönem bilgisi korunmuştur.

Hatice Aksu, Mukaddes Can, Beyza Akıncı Kaplan, Sevgi İrteş, Şeyma Çınar, Arzu Uzunosman, Emine Geçtan, Emel Türkmen, Sebahat Palabıyık, Esra Elitaş, Nurdan Yiğit, Feyza Şen, Ayşe Kiraz ve Leyla Kara için Mamure Öz ile doğrudan öğretim/çalışma ilişkisi doğrulanmıştır. Bu isimler düz metin liste yerine ayrı kişi kartları olarak modellenmiştir.

1982’den itibaren Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’nde temel eğitim ve tezhip konularında öğretim görevi üstlenen Mamure Öz, uzun süreli kurum içi eğitim deneyimine sahiptir. Bu ortamda öğrenciler klasik desen bilgisi, tezhip uygulaması, motif çözümleme ve sayfa düzeni gibi temel konular üzerinde çalışmıştır. Çok-hocalı ders yapısı, farklı üslup ve tekniklerin aynı program içinde karşılaştırılmasına olanak sağlamıştır.

1991’de Semih İrteş ile kurulan Sema Nakışhanesi, tezhip ve kitap süsleme sanatlarında atölye temelli eğitimin önemli merkezlerinden biri olmuştur. 2008’de faaliyetlerin Üsküdar Atik Valide Külliyesi’ndeki Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi’ne taşınması, mimari ve kitabi süsleme alanlarını aynı çatı altında birleştirmiştir. Mamure Öz’ün farklı kurum ve kuruluşlarda tezhip ve minyatür dersleri vermesi, aktarım ağının tek bir mekânla sınırlı olmadığını göstermektedir.

İstanbul, Mamure Öz’ün eğitim, üretim ve aktarım coğrafyasının ana merkezidir. Cerrahpaşa Süheyl Ünver Nakışhanesi, Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi, Mimar Sinan Üniversitesi, Fatih’teki Sema Nakışhanesi ve Üsküdar Atik Valide Külliyesi’ndeki Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi bu ağın başlıca düğümleridir. Bu kurumlar, kitap sanatları ile mimari tezyinat arasında hareket eden uzun süreli bir mesleki güzergâh oluşturmaktadır.

Yurt dışı sergi katılımları ve 2006 Cezayir ödülü, üretimin uluslararası dolaşıma da girdiğini göstermektedir. Ancak tek tek sergi şehirleri ve özel koleksiyonların tümü doğrulanmış bir katalogda birleştirilmediğinden harita katmanında canonical hotspot olarak yalnız İstanbul kullanılmaktadır.

Mamure Öz’ün uluslararası etkisi sergi dolaşımı, yarışma başarısı ve eserlerin farklı ülkelerdeki koleksiyonlara girmesi üzerinden belgelenmektedir. Kurumsal biyografiler 1977’den itibaren yurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergiye katıldığını ve dünyanın farklı bölgelerinde eserlerinin bulunduğunu bildirmektedir. Bu ifade genel biyografik kayıt olarak korunmuş, doğrulanmayan tekil koleksiyon adı üretilmemiştir.

2006’da Cezayir Cumhuriyeti Kültür Bakanlığının düzenlediği uluslararası yarışmada tezhip dalında üçüncülük kazanması, doğrudan doğrulanabilen uluslararası yarışma başarısıdır. Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi üzerinden yetişen öğrencilerin uluslararası sergilere katılması da aktarım ağının sonraki kuşaklara yayılan dolaylı boyutunu göstermektedir. SECTION_ITEMS bu unsurları birbirinden ayrı kartlar olarak sunmaktadır.

Mamure Öz hakkında KTSV, Ketebe ve Türkiye’nin Ustaları gibi kurumsal sanatçı veri tabanlarında birbirini büyük ölçüde doğrulayan biyografik kayıtlar bulunmaktadır. Bu kaynaklar eğitim, öğretim, ödül, sergi ve kurum geçmişini ayrıntılı biçimde belgelendirirken, Yeditepe Bienali ve Sabrın Nakşı gibi güncel sergileme platformları kamusal görünürlüğün sürekliliğini göstermektedir.

2026 Sabrın Nakşı dijital kataloğu, biyografik anlatının ötesine geçerek eser düzeyinde hat, tezhip, ölçü ve tarih bilgisi sunmaktadır. Bu nedenle katalog, eser/provenance araştırması için public biyografi kaynaklarından farklı bir kanıt türü olarak değerlendirilmiştir. SECTION_ITEMS içinde dijital biyografi, bienal kaydı, sergi haberi ve eser kataloğu ayrı kartlar halinde gösterilmektedir.

Mamure Öz’ün mirası, tezhip sanatının klasik öğretim modelinin Topkapı Sarayı, Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi aracılığıyla uzun süreli biçimde sürdürülmesi üzerinden değerlendirilebilir. 1982’den itibaren öğretim görevi üstlenmesi, farklı kuşaklardan çok sayıda sanatçının biyografisinde doğrudan hoca olarak görünmesine yol açmıştır. Böylece aktarım, yalnız kurumsal bir görev kaydı olmaktan çıkarak kişi düzeyinde izlenebilen bir öğretmen-öğrenci ağına dönüşmektedir.

Tezhip merkezli üretimin minyatür, ebru ve kalemişiyle kesişmesi, kitap sanatları ile mimari bezeme arasındaki teknik ve görsel bağlantıyı güçlendirmiştir. 1988–2006 arasındaki yarışma ödülleri, 2018 Yeditepe Bienali ve 2026 Sabrın Nakşı sergisi, sanatçının üretiminin farklı dönemlerde görünürlüğünü sürdürdüğünü göstermektedir. Tam eser ve öğrenci kataloglarının eksikliği nedeniyle etki değerlendirmesi yalnız doğrulanmış kayıtlara dayandırılmıştır.

1961’de İstanbul’da doğdu. 1976’da Süheyl Ünver Nakışhanesi’nde tezhip ve minyatür çalışmalarına başladı; 1977–1980 arasında Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’nde Türk süsleme sanatları derslerine devam etti. 1981–1983 arasında Mimar Sinan Üniversitesi’nde kalemişi eğitimi gördü ve 1982’den itibaren Topkapı Sarayı’nda temel eğitim ve tezhip öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. 1985’te ilk kişisel sergisini açtı.

1988’de ebru dalında, 1990 ve 1991’de tezhip dalında birincilik ödülleri aldı. 21 Ekim 1991’de Semih İrteş ile Sema Nakışhanesi’ni kurdu; bu çalışma 9 Mayıs 2008’e kadar Fatih’te sürdü. 2006’da Cezayir’deki uluslararası yarışmada tezhip üçüncülüğü kazandı. 2008’de çalışmalar Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi adıyla Üsküdar Atik Valide Külliyesi’ne taşındı. 2018’de Yeditepe Bienali sanatçıları arasında yer aldı ve 2026’da Sabrın Nakşı sergisine katıldı.

Mamure Öz’ün biyografisi, ödülleri ve öğretim faaliyetleri güçlü biçimde belgelenmiş olmakla birlikte eser korpusu düzeyinde iki temel açık alan bulunmaktadır. Birincisi, 1977’den bugüne üretilen eserleri tarih, ölçü, teknik, hat sanatçısı, koleksiyon ve sergi bilgileriyle tek bir catalogue raisonné içinde birleştiren açık erişimli bir kaynak doğrulanamamıştır. Sabrın Nakşı kataloğu gibi güncel yayınlar tekil eserler için güçlü veri sağlasa da toplam korpusu temsil etmemektedir.

İkinci açık alan aktarım ağıdır. Topkapı Sarayı, Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi üzerinden çok geniş bir öğrenci çevresi oluşmuştur; ancak her öğrenci için ders dönemi, program, sertifika/icazet durumu ve birebir hoca ilişkisi aynı ayrıntıda belgelenmemektedir. Bu sürümde yalnız doğrudan biyografik kaynakla doğrulanabilen kişi kartları kullanılmış, atölye listelerinde adı geçip ilişki türü belirsiz kişiler eklenmemiştir.