Mamure Öz

Mamure Öz, 1961 yılında İstanbul’da doğmuştur. Tezhip ve minyatür çalışmalarına 1976’da İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Tarihi ve Deontoloji Ana Bilim Dalı bünyesindeki Süheyl Ünver Nakışhanesi’nde başlamış, 1977–1980 arasında Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’nde Türk süsleme sanatları derslerine devam etmiştir. 1982’den itibaren aynı eğitim ortamında temel eğitim ve tezhip alanında öğretim görevlisi olarak görev alması, sanatçı kimliğinin üretimle birlikte pedagojik aktarım üzerinden gelişmesini sağlamıştır.

Öz’ün üretim alanı tezhip merkezli olmakla birlikte minyatür, ebru ve kalemişiyle de kesişmektedir. 1981–1983 arasında Mimar Sinan Üniversitesi’nde kalemişi eğitimi görmüş, İstanbul’daki tarihî eser restorasyonlarında ve yeni mimari yapıların kalemişi uygulamalarında görev almıştır. 1985’te ilk kişisel sergisini açmış, 1977’den itibaren yurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergiye katılmıştır. Uzun süreli öğretim, ödül ve atölye faaliyetleri, profilin yalnız eser üretimi üzerinden değil, aktarım ve kurumsallaşma üzerinden de ele alınmasını gerektirmektedir.

Malzeme ve araç repertuvarı Profile Contract v3.6 uyarınca ana craft olan AES-ELS-000038 üzerinden miras alınmaktadır. Âharlı kâğıt, kâğıt, altın varak, gümüş, Arap zamkı, doğal pigment, lapis lazuli, mürekkep ve nişasta gibi malzemeler ile fırça, cetvel, pergel, mühre, altın ezme kabı ve zer mühre gibi araçlar shared registry’de canonical adlarla çözülmektedir. Ebru tekniğiyle ilişkili kitre, öd, tekne, fırça ve tarak da aynı craft repertuvarının parçasıdır.

İkincil kalemişi alanının malzeme ve araçları usta profiline ikinci kez yazılmamıştır. Ana craft inheritance kuralı gereği public malzeme/araç modülü primary craft repertuvarından beslenir. Mimari restorasyonlarda kullanılan özgün sıva, pigment, bağlayıcı veya yüzey malzemeleri ise proje düzeyinde analiz gerektirdiğinden bu sürümde kişisel malzeme claim’i olarak genellenmemiştir.

Mamure Öz’ün estetik dili, klasik tezhipte altın ile renkli motifler arasındaki hiyerarşiyi, ince tahriri ve düzenli sayfa mimarisini öne çıkaran bir yaklaşım içinde değerlendirilebilir. Uzun süreli Topkapı Sarayı öğretim pratiği ve klasik Türk süsleme sanatları dersleri, tarihî üslup örneklerinin kopya düzeyinde tekrarlanmasından çok motif, oran ve kompozisyon bilgisinin sistematik biçimde aktarılmasına dayanan bir çalışma ortamı oluşturmuştur.

Minyatür ve ebru bilgisi, tezhip merkezli üretime farklı yüzey ve renk deneyimleri eklemektedir. Kalemişi eğitimi ise sayfa ölçeğindeki desen bilgisinin mimari yüzeyde büyütülmesi, yeniden oranlanması ve yüzeye uygulanması konusunda ikinci bir görsel düşünme alanı sağlamıştır. Profilde “kişisel üslup” yalnız biyografik övgü ifadeleriyle değil, doğrulanabilen teknik ve üretim alanlarının kesişimi üzerinden tanımlanmıştır.

Mamure Öz’ün eser korpusu tezhipli levhalar, yazı çevresi bezemeleri, minyatür ve ebru çalışmaları ile mimari kalemişi uygulamalarını kapsamaktadır. Kurumsal biyografiler, eserlerinin dünyanın farklı bölgelerindeki koleksiyonlarda bulunduğunu ve 1977’den itibaren çok sayıda yurt içi ve yurt dışı sergiye katıldığını bildirmektedir. Bununla birlikte tüm eserleri tek tek tarih, ölçü, koleksiyon ve teknik bilgisiyle bir araya getiren güncel bir catalogue raisonné doğrulanamamıştır.

2026 Sabrın Nakşı kataloğundaki Felak ve Nâs levhası, tekil eser düzeyinde doğrulanabilen örneklerden biridir. Hüseyin Kutlu hattıyla hazırlanan, celî sülüs-rikā’ yazı içeren ve 65 × 90 cm ölçülerinde kaydedilen eserin tezhibi Mamure Öz’e aittir. Bu tür katalog kayıtları gelecekte eser korpusunun works-first yaklaşımıyla genişletilmesi için temel oluşturacaktır.

Mamure Öz 1977’den itibaren yurt içi ve yurt dışında çok sayıda sergiye katılmış, 1985 yılında ilk kişisel sergisini açmıştır. Sema Nakışhanesi ve daha sonra Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi bünyesindeki üretim ve eğitim faaliyetleri, tezhip ve kitap süsleme sanatlarının sergi ortamında görünür kılınmasına da katkı sağlamıştır. 2018 Yeditepe Bienali sanatçı listesinde yer alması, geleneksel sanatların geniş ölçekli güncel sergileme programlarına katılımını doğrulamaktadır.

2026’da Yıldız Holding Çamlıca Kampüsü’nde düzenlenen Sabrın Nakşı sergisinde Mamure Öz’ün eserleri Dürdane Ünver, M. Semih İrteş, Safiye Morçay ve Sevgi İrteş’in eserleriyle birlikte sergilenmiştir. Sergi tezhip, kalemişi ve katı‘ sanatlarını aynı küratoryal çerçevede bir araya getirmiş, sanatçının güncel kamusal görünürlüğünün devam ettiğini göstermiştir.

Motif repertuvarı, AES-ELS-000038 canonical craft profilindeki yazma eser bezeme ve resim sanatlarıyla ilişkili public motif kavramları üzerinden yapılandırılmıştır. Hatâyî, penç, gonca, lâle, gül, karanfil, sümbül, rûmî ailesi, saz yaprakları, bulut, şemse, zencerek ve geometrik düzenler bu geniş repertuvar içinde yer almaktadır. Tezhip üretiminde motiflerin altın, renk, tahrir ve negatif alan ilişkisi içinde kullanılması, sayfa tasarımının temel görsel bileşenidir.

Canonical motif kartlarının tamamında personal_occurrence = not_asserted politikası uygulanmıştır. Bir motifin ana craft repertuvarında yer alması, Mamure Öz’ün belirli bir eserinde o motifi kullandığı anlamına gelmez. Kişisel occurrence yalnız eser fotoğrafı, katalog künyesi veya güvenilir görsel/provenance kaydıyla doğrulandığında ayrıca açılacaktır.

Sanat eğitimi 1976’da Süheyl Ünver Nakışhanesi’nde tezhip ve minyatür çalışmalarıyla başlamıştır. 1977–1980 döneminde Topkapı Sarayı Müzesi Nakışhanesi’ndeki Türk süsleme sanatları dersleri, tarihî örneklerin incelenmesi, desen ve motif bilgisi, altın-boya uygulaması ve sayfa düzeni konularında kurumsal bir eğitim ortamı sağlamıştır. Bu hat, Süheyl Ünver çevresinde gelişen belgelemeci ve uygulamalı yaklaşım ile saray nakışhanesi geleneğinin birlikte sürdürülmesine dayanır.

1981–1983 arasında Mimar Sinan Üniversitesi’nde alınan kalemişi eğitimi, Öz’ün kitap yüzeyi ile mimari yüzey arasındaki teknik ve kompozisyon farklarını doğrudan deneyimlemesini sağlamıştır. 1982’de Topkapı Sarayı’nda temel eğitim ve tezhip öğretim görevliliğine başlaması, öğrenci konumundan eğitmen konumuna erken bir geçişi göstermektedir. Bu süreçte tezhip, minyatür ve kalemişi aynı kişisel repertuvar içinde yer almakla birlikte, AES taksonomisinde her biri kanıt düzeyine göre ayrı ilişki olarak modellenmiştir.

Mamure Öz’ün mirası, tezhip sanatının klasik öğretim modelinin Topkapı Sarayı, Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi aracılığıyla uzun süreli biçimde sürdürülmesi üzerinden değerlendirilebilir. 1982’den itibaren öğretim görevi üstlenmesi, farklı kuşaklardan çok sayıda sanatçının biyografisinde doğrudan hoca olarak görünmesine yol açmıştır. Böylece aktarım, yalnız kurumsal bir görev kaydı olmaktan çıkarak kişi düzeyinde izlenebilen bir öğretmen-öğrenci ağına dönüşmektedir.

Tezhip merkezli üretimin minyatür, ebru ve kalemişiyle kesişmesi, kitap sanatları ile mimari bezeme arasındaki teknik ve görsel bağlantıyı güçlendirmiştir. 1988–2006 arasındaki yarışma ödülleri, 2018 Yeditepe Bienali ve 2026 Sabrın Nakşı sergisi, sanatçının üretiminin farklı dönemlerde görünürlüğünü sürdürdüğünü göstermektedir. Tam eser ve öğrenci kataloglarının eksikliği nedeniyle etki değerlendirmesi yalnız doğrulanmış kayıtlara dayandırılmıştır.

Mamure Öz’ün biyografisi, ödülleri ve öğretim faaliyetleri güçlü biçimde belgelenmiş olmakla birlikte eser korpusu düzeyinde iki temel açık alan bulunmaktadır. Birincisi, 1977’den bugüne üretilen eserleri tarih, ölçü, teknik, hat sanatçısı, koleksiyon ve sergi bilgileriyle tek bir catalogue raisonné içinde birleştiren açık erişimli bir kaynak doğrulanamamıştır. Sabrın Nakşı kataloğu gibi güncel yayınlar tekil eserler için güçlü veri sağlasa da toplam korpusu temsil etmemektedir.

İkinci açık alan aktarım ağıdır. Topkapı Sarayı, Sema Nakışhanesi ve Nakkaş Tezyinî Sanatlar Merkezi üzerinden çok geniş bir öğrenci çevresi oluşmuştur; ancak her öğrenci için ders dönemi, program, sertifika/icazet durumu ve birebir hoca ilişkisi aynı ayrıntıda belgelenmemektedir. Bu sürümde yalnız doğrudan biyografik kaynakla doğrulanabilen kişi kartları kullanılmış, atölye listelerinde adı geçip ilişki türü belirsiz kişiler eklenmemiştir.