AES’in etik ilkeleri; kültürel mirasın belgelenmesinde bilimsel dürüstlüğü, usta ve topluluklara saygıyı, kaynakların doğru temsilini, belirsizliğin görünür kılınmasını ve dijital teknolojilerin sorumlu kullanımını birlikte ele alır. Etik yaklaşım, yalnız yasal asgari gerekliliklere uyumdan ibaret değildir.
Bilimsel dürüstlük
Bilgi, eldeki kaynakların desteklediği kapsamın ötesine taşınmaz. Kaynakta bulunmayan ayrıntı tamamlanmış gibi yazılmaz; belirsizlik, tartışma ve kanıt boşluğu görünür tutulur. Kaynak veya veri uydurulmaz; çeviri, özetleme ve yapay zekâ yardımı özgün kaynağın anlamını değiştirecek biçimde kullanılmaz.
Doğruluk, güvenilirlik ve izlenebilirlik
Bir kaydın hangi kaynaktan, hangi araştırma işleminden ve hangi sürümden geldiğinin izlenebilir olması hedeflenir. Araştırma metni kaynakların sentezi olabilir; ancak alttaki Claim/Evidence katmanı kritik iddiaları kaynaklarla ilişkilendirir. Yanlışlık tespit edildiğinde düzeltme süreci işletilir.
Usta ve topluluklara saygı
Geleneksel bilgi yalnız dışarıdan tanımlanan bir “nesne” olarak ele alınmaz. UNESCO’nun somut olmayan kültürel miras etik yaklaşımıyla uyumlu olarak topluluklar, gruplar ve bireylerin kendi miraslarını yaşatma ve anlamlandırmadaki rolü tanınır. Araştırma, temsil edilen kişileri küçültücü, egzotikleştirici veya araçsallaştırıcı bir dil kullanmamalıdır.
Kültürel bağlam ve çoğulluk
Benzer motif, teknik veya nesnelerin farklı coğrafyalarda bulunması otomatik tek köken, tek anlam veya tek etnik aidiyet iddiasına dönüştürülmez. Bir topluluğun kendi terminolojisi ve anlatısı, başka bir topluluğun anlatısını geçersiz kılmak için kullanılmaz. Akademik uyuşmazlıklar gerektiğinde çoğul görüşler olarak sunulur.
Atıf ve emeğin görünürlüğü
Usta, araştırmacı, fotoğrafçı, koleksiyon, kurum, çevirmen ve diğer katkı sahiplerine uygun kredi verilir. Anonim veya kolektif geleneğin tek bir kişiye mal edilmesinden; bireysel sanatçının emeğinin de “anonim gelenek” içinde görünmez kılınmasından kaçınılır.
Zarar vermeme ve ölçülülük
Bir bilginin yayımlanmasının usta, aile, topluluk, eser güvenliği, kutsal/mahrem uygulama veya kültürel alan üzerinde makul bir zarar riski oluşturduğu durumlarda kamu yararı ile risk birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde konum hassasiyeti azaltılır, medya erişimi sınırlandırılır veya ayrıntı yayımlanmaz.
Şeffaflık ve hesap verebilirlik
AES’in araştırma yöntemi, kaynak/kanıt politikası, AI kullanımı, düzeltme süreci ve veri yaklaşımı kamusal sayfalarda açıklanır. Sistem kendisini yanılmaz otorite olarak değil; sürümlenen ve yeni kanıtla güncellenebilen bir araştırma altyapısı olarak konumlandırır.