AES’te kaynakça yalnız metnin sonunda yer alan bibliyografik bir liste değildir. Kaynak, Claim (iddia) ve Evidence (kanıt) birbirinden ayrılır; böylece bir bilginin nereden geldiği, hangi kapsamda desteklendiği, ne kadar güçlü olduğu ve başka kaynaklarla çelişip çelişmediği araştırma sisteminde izlenebilir.
Kaynak türleri
AES; hakemli makaleler, bilimsel kitaplar ve kitap bölümleri, tezler, akademik ansiklopediler, müze/arşiv/envanter katalogları, resmî kurum kayıtları, uluslararası kuruluş dokümanları, sergi katalogları, tarihî birincil kaynaklar, saha ve sözlü tarih kayıtları, eser/korpus gözlemleri ve doğrulanabilir uzman/usta beyanlarından yararlanabilir. Blog, ticari tanıtım, anonim sosyal medya paylaşımı veya kaynağı belirsiz web metni kritik iddialar için birincil kanıt olarak kullanılmaz.
Kaynak değerlendirme ölçütleri
Her kaynağın yazarı/kurumu, uzmanlığı, yayın süreci, tarih ve bağlamı, kullandığı referanslar, gözlem alanı, taraflılık ihtimali, birincil kanıta yakınlığı, güncelliği ve başka kaynaklarla tutarlılığı değerlendirilir. “Kurumsal kaynak” etiketi tek başına doğruluk garantisi değildir; kaynakta açıkça ifade edilmeyen sonuçlar kuruma atfedilmez.
Claim ve Evidence ayrımı
Claim, araştırmada doğrulanması veya tartışılması gereken bir önermedir: örneğin bir motifin belirli bir anlamla ilişkilendirildiği, bir tekniğin belirli dönemde kullanıldığı veya bir ustanın belirli kişiden eğitim aldığı iddiası. Evidence ise bu önermeyi destekleyen veya zayıflatan kaynak pasajı, katalog kaydı, eser gözlemi, tarihli belge, fotoğraf, sözlü tarih veya başka bir kanıt nesnesidir. Tek bir kaynak birden fazla Claim’i destekleyebilir; aynı Claim birden fazla bağımsız kanıtla desteklenebilir.
Tek kaynakla yetinmeme ilkesi
Özellikle motif anlamı, köken, kültürel aidiyet, tarihsel yayılım, “ilk kez”, “yalnızca”, “Türklere özgü” gibi güçlü genellemeler ve nedensellik iddialarında mümkün olduğunca birden fazla bağımsız kaynak kullanılır. Kaynakların birbirini tekrar eden ikincil metinler olup olmadığı kontrol edilir. Doğrudan arşiv/envanter belgesi gibi birincil ve otoritatif kayıt, belirli tekil olgular için tek başına yeterli olabilir; bu durum kaynak niteliği açıkça belirtilerek değerlendirilir.
Çelişkili kanıtlar
İki güvenilir kaynak farklı görüş bildiriyorsa, bunlardan biri sessizce silinerek tek bir “doğru” yaratılmaz. Görüşlerin kapsamı, tarihsel bağlamı, kullandıkları kanıtlar ve terminoloji farkı incelenir. Çelişki çözülemiyorsa Claim “tartışmalı” veya “belirsiz” statüsüyle yayımlanabilir ve farklı görüşler uygun dille açıklanabilir.
Motif anlamı ve sembolizm
Motif adı ile sembolik anlam birbirinden ayrılır. Bir biçimin “koçboynuzu”, “hayat ağacı” veya başka bir adla sınıflandırılması, o biçimin her coğrafya, dönem ve el sanatı bağlamında aynı anlamı taşıdığını göstermez. Anlam iddiası topluluk, coğrafya, dönem, eser türü ve kaynak bağlamıyla sınırlandırılır. Kaynak açıkça anlam vermiyorsa araştırmacı tahmini temel profil bilgisi olarak yazılmaz.
Coğrafya ve taksonomi
Bir el sanatının veya motifin bir taksonomi grubunda yer alması, o grubun tüm coğrafyalarına otomatik dağılım atamaz. Coğrafi dağılım yalnız belgelenmiş kullanım, üretim, koleksiyon, saha kaydı veya kaynak temelli tarihsel ilişki üzerinden kurulur. Günümüz siyasi sınırları tarihsel kültür alanlarıyla eşitlenmez.
Çokdilli araştırma ve çeviri
Terimler mümkün olduğunda özgün dil ve yazı sistemiyle aranır. Çeviri birincil kaynağın yerini almaz; kaynak dili, kullanılan çeviri ve transliterasyon bilgisi korunur. Makine çevirisi arama ve ön inceleme için yardımcı olabilir ancak kritik terminoloji ve iddialar özgün metin veya uzman doğrulaması üzerinden kontrol edilir.
Kaynakça sunumu ve iç bağ
AES profil metinlerinde akıcılığı korumak amacıyla kaynaklar bölüm sonunda toplu bibliyografya olarak gösterilebilir. Bununla birlikte sistemin araştırma katmanında önemli Claim’ler ilgili kaynak/evidence kayıtlarıyla bağlantılı tutulur. Böylece görünür metinde satır içi atıf bulunmaması, iddianın kaynak bağlantısının olmadığı anlamına gelmez.
Asgari bibliyografik metadata
Mümkün olduğunda yazar/kurum, yıl, başlık, yayın/dergi/yayınevi, cilt-sayı-sayfa, DOI/ISBN/envanter numarası, URL, erişim tarihi, kaynak dili ve kaynak türü kaydedilir. Web sayfalarında geçici URL yerine kalıcı tanımlayıcılar tercih edilir.