AES kapsamında araştırma başarısının yalnız üretilen profil, yayın veya dijital çıktı sayıları üzerinden tanımlanmaması benimsenmiştir. Bulgu, çıktı, kullanım, sonuç, etki ve kanıt birbirinden ayrıştırılmakta; projenin akademik, kültürel ve kamusal katkısına ilişkin değerlendirmelerin mümkün olan ölçüde doğrulanabilir veri ve belgelere dayandırılması amaçlanmaktadır. Bu sayfa, araştırmanın ne ürettiğinin yanı sıra bu üretimin hangi ölçütlerle değerlendirildiğini açıklamaktadır.
Araştırma Katkısının Niteliği
AES’in mevcut aşamada doğrudan gösterilebilen temel katkısı, farklı kaynaklarda dağınık biçimde bulunan el sanatları bilgisinin yalnız dijital ortama aktarılması değil, ilişkisel ve kaynak izlenebilirliği bulunan bir araştırma korpusuna dönüştürülmesidir. Üretim bilgisi; usta, teknik, malzeme, araç, motif, terminoloji, coğrafya, nesne, aktarım ve kaynak ilişkileri üzerinden yapılandırılmakta; aynı veri farklı araştırma soruları doğrultusunda yeniden sorgulanabilmektedir.
Bu yaklaşım sonucunda profil, harita, bilgi ağı, terminoloji sistemi, dijital sergi ve araştırma göstergeleri aynı veri altyapısından üretilebilmekte; böylece belgeleme, analiz ve araştırma iletişimi birbirinden kopuk süreçler olarak yürütülmemektedir. Projenin yöntemsel katkısı özellikle kaynak–iddia–kanıt zincirinin, kontrollü terminolojinin ve sürümlü araştırma kayıtlarının kamusal bir dijital kültürel miras ortamında birlikte işletilmesinde ortaya çıkmaktadır.
Somut Araştırma Bulguları ve Canlı Korpus Kanıtı
AES kapsamında “somut bulgu”, yalnız kayıt sayısındaki artışla eşitlenmemektedir. Araştırma korpusunda kaynaklandırılmış iddiaların, kanıt kayıtlarının, semantik ilişkilerin, terminolojik yapıların ve coğrafi bağların birlikte üretilebilmesi; dağınık el sanatları bilgisinin karşılaştırılabilir ve izlenebilir bir araştırma nesnesine dönüştürülebildiğini göstermektedir. Aşağıdaki canlı göstergeler, bu araştırma durumunun güncel kanıt yoğunluğunu ve son on iki aylık üretim hareketini göstermektedir; kültürel yaygınlığın veya toplumsal etkinin doğrudan ölçüsü değildir.
Canlı araştırma göstergeleri yüklenmektedir…
Göstergeler AES Core ve canlı araştırma katmanında üretilen güncel veri durumundan türetilmektedir. Her metrik kendi veri kapsamı içinde yorumlanmalı; sayısal yoğunluk tek başına nitel araştırma bulgusu veya nedensel etki olarak değerlendirilmemelidir.
Bulgu, Çıktı, Kullanım ve Etki Ayrımı
Bulgu, belirli bir veri kapsamının sistematik çözümlemesine dayanan ve bu kapsamla sınırlandırılmış araştırma sonucunu; çıktı, profil, veri seti, yayın, rapor, sergi, sözlük veya dijital araç gibi proje kapsamında üretilmiş somut ürünü; kullanım, bu çıktının araştırma, eğitim, sergileme, belgeleme veya başka bir bağlamda kullanıldığına ilişkin doğrulanabilir kaydı; etki ise kullanım sonucunda bilgi, uygulama, erişim, araştırma kapasitesi veya kültürel aktarım düzeyinde gösterilebilir bir değişikliği ifade etmektedir. Bu kavramların birbirine eşitlenmemesi, projenin sonuçlarının olduğundan güçlü gösterilmesini önleyen temel değerlendirme ilkelerinden biridir.
Sayfa görüntülenmesi, kayıt sayısı, medya görünürlüğü veya dışa aktarım sayısı tek başına etki olarak sunulmamaktadır. Bu göstergeler erişim veya kullanım hakkında veri sağlayabilmekte; ancak daha geniş toplumsal ya da kültürel etki iddiası için sonuçla ilişkilendirilmiş ek kanıt gerekmektedir.
Araştırma Bulgularının Üretilmesi ve Yayınlanması
AES korpusunda gözlenen her dağılım veya ilişki otomatik olarak araştırma bulgusu olarak kabul edilmemektedir. Bir bulgunun kamusal olarak ifade edilebilmesi için analiz kapsamının, kullanılan veri alanlarının, karşılaştırma düzeyinin, eksik veri durumunun ve ilgili kaynak veya kanıt ilişkilerinin açıklanabilir olması gerekmektedir. Özellikle coğrafi dağılım, terminolojik yoğunluk ve kayıt sayısı gibi göstergelerde belgeleme yoğunluğunun gerçek kültürel dağılımla aynı olmadığı açıkça gözetilmektedir.
Yeterli veri bulunmayan durumlarda kesin sonuç üretilmemekte; konu araştırma boşluğu veya doğrulaması süren alan olarak korunmaktadır. Böylece veri yokluğu ile olgunun yokluğu, korelasyon ile nedensellik ve görünürlük ile etki arasında yöntemsel ayrım sürdürülmektedir.
Kamusal, Kültürel ve Eğitsel Yararın Değerlendirilmesi
Projenin daha geniş yararı, yaşayan üretim bilgisinin erişilebilir kılınması kadar bu bilginin bağlamından koparılmadan araştırılabilir olmasına dayandırılmaktadır. Usta deneyimlerinin, yerel terminolojilerin, teknik süreçlerin, coğrafi varyasyonların ve kaynak ilişkilerinin birlikte sunulması; araştırmacılar, öğrenciler, tasarımcılar, müzeciler, eğitimciler ve kültürel miras alanında çalışan kurumlar için karşılaştırmalı bir başvuru ve araştırma altyapısı oluşturmayı mümkün kılmaktadır.
Bu potansiyel yararın gerçekleştiği varsayılmamakta; eğitim ve katılım, kamusal erişim, açık araştırma kullanımı, yeniden kullanım, araştırma iş birlikleri ve dış akademik kullanım gibi göstergeler Gözlemevi ve ilişkili kanıt kayıtları üzerinden izlenmektedir. Doğrulanmış ölçüm bulunmayan alanlarda nicel başarı veya etki değeri üretilmemektedir.
Araştırma Sonuçlarının Yaratıcı İletişimi
Araştırma sonuçlarının iletişimi, yalnız akademik metin ve rapor formatıyla sınırlandırılmamıştır. Aynı araştırma korpusundan üretilen dijital sergiler, Kültür Haritası, Bilgi Arşivi, Gözlemevi, Terimler Sözlüğü, görsel profil sistemleri, yayınlar ve eğitim/atölye çıktıları farklı bilgi düzeylerinin farklı kullanıcı grupları tarafından keşfedilebilmesini sağlayacak biçimde tasarlanmıştır. Böylece araştırma iletişimi, verinin basitleştirilerek bağlamından koparılması yerine aynı kaynak ve ilişki yapısının farklı görsel ve etkileşimli temsillere dönüştürülmesi üzerinden yürütülmektedir.
Araştırmanın Açtığı Yeni Araştırma Yolları
İlişkisel korpusun geliştirilmesiyle birlikte, daha önce birbirinden kopuk kaynaklarda izlenen bilgilerin ortak araştırma soruları altında karşılaştırılabilmesi mümkün hâle gelmektedir. Aşağıdaki alanlar tamamlanmış sonuçlar olarak değil, mevcut veri modelinin ve birikmiş araştırma kayıtlarının açtığı doğrulanabilir araştırma yönleri olarak değerlendirilmektedir.
Karşılaştırmalı Terminoloji
Aynı teknik, araç, malzeme veya motifin farklı coğrafya ve dillerdeki adlandırmaları; eşdeğerlik, varyant ve tarihsel kullanım ilişkileri üzerinden karşılaştırılabilmektedir.
Aktarım Ağları
Usta, atölye, topluluk, coğrafya ve üretim pratiği ilişkileri birlikte incelenerek bilgi aktarımının hangi kanallar üzerinden sürdürüldüğü araştırılabilmektedir.
Motif–Nesne–Teknik İlişkileri
Motiflerin yalnız biçimsel repertuvar olarak değil, kullanıldıkları nesne, teknik, malzeme ve coğrafi bağlamlarla birlikte değişen ilişkileri çözümlenebilmektedir.
Belgeleme Boşlukları
Korpusun coğrafi, terminolojik, kaynak ve kanıt yoğunluğu birlikte değerlendirilerek yeterince belgelenmemiş alanlar yeni saha ve kaynak araştırmaları için görünür hâle getirilebilmektedir.
Canlı araştırma açıkları yüklenmektedir…
Etki Değerlendirme Zinciri
Kaynaklar, saha verisi, uzmanlık, altyapı
→
Derleme, çözümleme, doğrulama, ilişkilendirme
→
Profil, veri, yayın, sergi, araç
→
Araştırma, eğitim, erişim, yeniden kullanım
→
Kanıtlanabilir daha uzun vadeli değişim
Nedensellik yalnız kanıt tasarımının bunu desteklediği durumlarda ileri sürülmektedir. Bir kullanım örneğinin proje ile aynı dönemde ortaya çıkması, tek başına AES’in söz konusu sonucu yarattığını göstermemektedir. Bu nedenle doğrudan etki, katkı ve birlikte oluşum kavramları ayrı olarak değerlendirilmektedir.
Kanıt ve Ölçüm İlkeleri
Bir etki veya kullanım iddiasının değerlendirilmesinde kanıt türü, kaynak ve tarih, desteklenen iddia, kapsanan dönem veya kullanıcı grubu, sınırlılıklar, hak/erişim koşulları ve sürüm bilgisi birlikte kaydedilmektedir. Araştırma verisi, kullanım kanıtı, dış kaynaklı belge ve bağımsız değerlendirme aynı kanıt kategorisi içinde eritilmemekte; her biri destekleyebileceği iddianın sınırları içinde kullanılmaktadır.
Gözlemevi’nde sunulan göstergeler mümkün olduğunda aktif AES Core ve WordPress verisinden türetilmekte; manuel olarak girilmiş sabit başarı toplamları yerine güncel korpus durumunun ölçülmesi tercih edilmektedir. Dış akademik yeniden kullanım veya atıf gibi doğrulanmış ölçüm sağlayıcısı bulunmayan alanlarda değer uydurulmamaktadır.
Araştırma Sürdürülebilirliği
Sürdürülebilirlik yalnız web sitesinin teknik olarak erişilebilir kalmasıyla sınırlandırılmamaktadır. Araştırma verisinin sürdürülebilirliği; kararlı kimliklerin korunması, kaynak ve sürüm geçmişinin izlenmesi, veri modelinin geriye dönük anlam kaybı oluşturmadan geliştirilebilmesi, lisans ve hak bilgilerinin yönetilmesi, yedekleme ve aktarılabilirlik, kontrollü terminolojinin güncellenebilirliği ve yeni araştırmacıların veri üretim mantığını anlayabilmesi üzerinden değerlendirilmektedir.
Bu nedenle AES, tamamlanmış ve değişmez bir dijital koleksiyon yerine yeni kaynak, düzeltme ve araştırma sorularıyla gelişebilen bir araştırma altyapısı olarak sürdürülmektedir. Teknik süreklilik, araştırma sürekliliği, kurumsal sorumluluk ve kültürel bilgi aktörleriyle sürdürülen düzeltme/katkı kanalları aynı sürdürülebilirlik çerçevesi içinde ele alınmaktadır.
Canlı Kanıt ve Araştırma Göstergeleri
Doğrulanmış araştırma çıktıları, yayınlar, korpus göstergeleri ve yeniden kullanım verileri üretildikçe ilgili araştırma yüzeylerinden erişilebilir hâle getirilmektedir. Kanıt bulunmayan alanlar başarı iddiasıyla doldurulmamakta; ölçüm dışı, eksik veya araştırılması gereken alanlar açık biçimde korunmaktadır.