Koyun yününden hazırlanan lif/iplik; hav, atkı veya çözgüde kullanılabilir.
Nahya Güzelyurt
Araştırma Raporu
BELGE KÜNYESİ VE ATIF
Özkan, İ. F., Ilıcak Aydınalp, Ş. G., & Savaş, S.. (2026). Nahya Güzelyurt: Araştırma raporu [AES-AR-U-000043]. AES Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi. https://altinelsanatlari.org/master/nahya-guzelyurt/arastirma-raporu/
Bu belge, AES profilinin yayımlanmış/taslak anlık görüntüsünden üretilen türetilmiş akademik çıktıdır. Atıf yapılırken yukarıdaki belge kodu ve kalıcı çıktı URL’si kullanılmalıdır.
İÇİNDEKİLER
- 01Araştırma Özeti ve Veri Kapsamı
- 02Biyografi
- 03Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
- 04Ustalık Alanları
- 05Teknik Repertuar
- 06Malzemeler ve Araçlar
- 07Üslup ve Estetik Dil
- 08Eserler / AES Korpusu
- 09Motif Repertuarı
- 10Sergiler
- 11Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
- 12Gelenek Aktarımı
- 13Atölyeler ve Öğretim
- 14Coğrafi Ağ
- 15Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
- 16Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
- 17Miras ve Etki
- 18Kronoloji
- 19Araştırma Boşlukları
- 20Araştırma Bulguları
- 21Araştırma Boşlukları
- 22Kaynakça
ARAŞTIRMA ÖZETİ VE VERİ KAPSAMI
Nahya Güzelyurt, 1963 Hatay doğumlu yorgancılık ustasıdır. Çocuklukta aile çevresinde tanıştığı yorgancılığı yaklaşık 15 yaşından itibaren düzenli biçimde icra etmiş; geniş iğne ile sık iğne/ince iş uygulamalarını, doğal dolgu malzemelerini ve kendi hazırladığı desen kalıplarını uzun süreli üretim ve öğretim pratiği içinde sürdürmüştür.
Rapor; profilin kanonik metin bölümleri, yapılandırılmış medya kayıtları, korpus gözlemleri, kaynak-kanıt-bulgu zinciri ve ilişkisel AES verilerinden otomatik olarak derlenmektedir. Otomatik derleme, kaynakların eleştirel değerlendirilmesinin veya editöryal/akademik hakemliğin yerine geçmez; raporun kapsamı profil verisinin doluluk düzeyiyle sınırlıdır.
Biyografi
Nahya Güzelyurt 1963 yılında Hatay’da doğmuştur. Yorgancılıkla ilk temasın çocukluk döneminde aile çevresinde kurulduğu, yaklaşık yedi yaşında yorgan diken bir akrabasını izlemeye başladığı kendi anlatımında belirtilmektedir. Mesleğin düzenli biçimde icrası ise resmî biyografide yaklaşık on beş yaşından itibaren kaydedilmektedir. Böylece çocuklukta gözlemle başlayan öğrenme süreci, ergenlik döneminde uygulamalı üretime dönüşmüştür. Kız Meslek Lisesi’nin giyim bölümünde eğitim alınması ve daha sonra giyim öğretmenliği yapılması, kumaş, ölçü, kesim ve dikiş bilgisinin yorgancılık pratiğiyle birleşmesini sağlamıştır.
Yorgan üretiminde geniş iğne ile birlikte sık iğne/ince iş yöntemleri uygulanmış, yüzeydeki desen dikiş ritmi ve dolgunun kontrollü bastırılması üzerinden kurulmuştur. Pamuk ve yün gibi doğal dolgu malzemeleri ile ipek, saten ve Hatay atlası kullanılmış; kişinin kendi anlatımında sentetik ve kimyasal dolgulardan kaçınıldığı belirtilmiştir. Kendi kalıplarını hazırlaması, var olan motifleri yeniden düzenlemesi ve yeni model adları geliştirmesi üretim pratiğinin ayırt edici özellikleri arasındadır. Yaklaşık elli model için kalıp hazırladığı, İstanbul’da gördüğü lale biçimlerinden hareketle İstanbul imgesi ile laleyi birleştiren özgün bir “İstanbul modeli” geliştirdiği aktarılmaktadır.
2021 yılında “Yorgancılık Geleneği” alanında 02.0065 envanter numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne kaydedilmiştir. 2023 depremleri sırasında Samankaya’daki yaşam ve çalışma alanının zarar görmesinin ardından üretim kesintiye uğramış, 20 Aralık 2024’te Hatay Kültür ve Sanat Çarşısı’nda yeni atölye açılarak mesleki faaliyet yeniden düzenli biçimde sürdürülmüştür. Güncel üretim, canlı gösteriler ve genç kuşaklara yönelik öğretim faaliyetleriyle devam etmektedir.
Eğitim ve Usta-Çırak Süreci
Güzelyurt’un yorgancılık eğitimi aile çevresindeki gözlem ve uygulama ile mesleki okul eğitiminin birlikte ilerlediği bir çizgide gelişmiştir. Anadolu Ajansı kaydında mesleğin teyzesinden görüldüğü, TRT söyleşisinde ise yaklaşık yedi yaşında yorgancılık yapan bir akrabayı izlemeye başlandığı aktarılmaktadır. Kaynaklarda öğretici akrabanın adı doğrulanmadığından, usta-çırak zincirinde isim üretilmeden aile içi öğrenme bağlamı korunmaktadır. Resmî biyografide yaklaşık on beş yaşından itibaren yorgancılığın düzenli biçimde icra edildiği belirtilmektedir.
Kız Meslek Lisesi giyim bölümünde alınan eğitim, ölçü alma, kalıp hazırlama, kumaş kesme ve dikiş disiplininin sistematik biçimde öğrenilmesini sağlamıştır. Bu bilgi, yorgan yüzeyinin oranlanması ve kalıp düzeninin kurulmasında kullanılmıştır. Halk Eğitim çevresindeki uygulamalı öğretim ise kazanılan üretim bilgisinin sonraki kuşaklara aktarılmasını mümkün kılmıştır. Güzelyurt kendi anlatımında 1987–2017 arasında usta öğretici olarak çalıştığını ve çok sayıda kursiyerin eğitimine katkı verdiğini belirtmektedir. 2024 ve 2025 tarihli resmî Halk Eğitim listeleri, öğretim alanıyla kurulan kurumsal ilişkinin güncel dönemde de sürdüğünü göstermektedir.
Ustalık Alanları
Nahya Güzelyurt’un ana ustalık alanı AES el sanatları taksonomisinde “Yorgancılık” olarak tanımlanmaktadır. Üretim, yüz kumaşı ile astar arasındaki dolgunun dengeli biçimde yerleştirilmesi, katmanların elde dikişle sabitlenmesi ve dikiş hatlarının yüzeyde kabartılı bir kompozisyon oluşturması üzerine kurulmaktadır. Resmî Yaşayan İnsan Hazinesi kaydı da ustalık alanını doğrudan “Yorgancılık Geleneği” olarak belirtmektedir.
İkincil ustalık alanı “İşleme, Oya ve Örgü Sanatları” ile teknik bir kesişim üzerinden kurulmaktadır. Bu ilişki, yorgan yüzeyinin geniş iğne, sık iğne/ince iş ve dekoratif elde dikiş yoluyla biçimlendirilmesinden kaynaklanmaktadır; bağımsız bir işlemecilik ustalığı iddiası taşımamaktadır. Kişi-özel uzmanlık alanı ise “Desen Aktarma, Kalıp ve Geometrik Kurgu” olarak belirlenmiştir. Yaklaşık elli modelin kalıbını hazırladığını belirtmesi, desen sınırlarının karton kalıp ve çizim bilgisiyle kurulması ve yeni model adları geliştirmesi bu uzmanlığı doğrudan desteklemektedir.
Teknik Repertuar
Yorgancılıkta üretim, dolgunun hazırlanmasından son yüzey kontrolüne kadar birbirine bağlı aşamalarla yürütülmektedir. AES-ELS-000008 Yorgancılık profilinde hallaçlama/lif açma, dolgu tartma, ölçme ve kumaş kesme, çatma, dolgu yerleştirme ve çevirme, değnekle düzleme, ağız kapatma ve kenar sabitleme, çerçeve/kenar çekme, çırpı ipiyle eksenleme, kalıpla desen aktarma, pergel ve serbest çizim, seriçleme/sırıçlama/çivileme, oyulgama, balgameç, sıklama, balpeteği, sırıtma ve son gerilim-yüzey kontrolü olmak üzere on sekiz teknik kavramı belgelenmiştir. Bölgesel teknik adların tümü Nahya Güzelyurt’un kişisel kullanım iddiası olarak değerlendirilmemekte; yorgancılığın karşılaştırmalı craft repertuvarı içinde tutulmaktadır.
Güzelyurt’un kişisel tekniğinde geniş iğne ile sık iğne/ince iş uygulamaları doğrudan resmî kayıtlarda belirtilmektedir. Kalıpla desen aktarma ayrıca kişisel üretim pratiğiyle güçlü biçimde ilişkilidir. Karton kalıpların hazırlanması, desenin yüzeyde oranlanması, çizgilerin kumaşa aktarılması ve dikiş yoğunluğunun modelin ayrıntısına göre değiştirilmesi üretimin temel adımlarını oluşturmaktadır. Teknik beceri, yalnız iğnenin yürütülmesiyle sınırlı değildir; dolgunun dengeli dağıtılması, yüzey geriliminin okunması ve motifin tamamlanmış yorganda simetrik biçimde yükseltilmesi birlikte denetlenmektedir.
Malzemeler ve Araçlar
Yorgancılık profilindeki malzeme ve araç kartları ana el sanatı AES-ELS-000008 üzerinden canonical olarak miras alınmaktadır. Malzeme repertuvarında yün, pamuk dolgu, silikonize/sentetik elyaf dolgu, ipek/saten zemin kumaşı, kadife, pamuklu/basma yüz kumaşı, atlas, astar kumaşı, dikiş ipliği ve balmumu bulunmaktadır. Nahya Güzelyurt’un kişisel üretiminde pamuk ve yün dolgu ile ipek, saten ve Hatay atlası doğrudan doğrulanmaktadır. Kendi anlatımında sentetik ve kimyasal dolgu kullanmaktan kaçındığını belirtmesi nedeniyle craft repertuvarındaki sentetik elyaf kişisel malzeme tercihi olarak sunulmamaktadır.
Araç repertuvarı hallaç yayı, hallaç makinesi, hallaç tokmağı, yorgan değneği/sopa, terazi, mezura, cetvel/eğri cetvel, makas, dikiş makinesi, dikiş iğnesi, yüksük, terzi tebeşiri/işaretleme aracı, kalıp/şablon/lekalo ve çırpı ipinden oluşmaktadır. Hatay üretim tariflerinde dolgunun sopa ile dengelenmesi, karton kalıp veya cetvelle desen kurulması, sabun/tebeşirle işaretleme ve yüksük yardımıyla elde dikim açık biçimde belgelenmektedir. Güzelyurt’un kendi kalıplarını üretmesi, kalıp/şablon aracını profil açısından özellikle belirleyici hâle getirmektedir.
Pamuk Dolgu
Silikonize / Sentetik Elyaf Dolgu
İpek / Saten Zemin Kumaşı için AES tarafından oluşturulmuş temsilî malzeme görseli.
Kadife Kumaş; Geleneksel Giyim, Başlık ve Dikim Ustalıkları profilinde kullanılan shared canonical malzeme.
Pamuklu / Basma Yüz Kumaşı
Atlas Kumaş
Astar Kumaşı; Geleneksel Giyim, Başlık ve Dikim Ustalıkları profilinde kullanılan shared canonical malzeme.
Üslup ve Estetik Dil
Güzelyurt’un yorganlarında görsel düzen, dikiş hattı ile dolgunun oluşturduğu rölyef etkisi üzerinden kurulmaktadır. Sık iğne/ince iş uygulaması, motif sınırlarının daha kontrollü ve ayrıntılı biçimde belirlenmesini sağlamakta; geniş iğne ise daha geniş yüzeylerde ritim ve dolgu kontrolünü desteklemektedir. Desenlerin kumaş üzerine aktarılmasında kalıp kullanılması, kompozisyonun tekrarlanabilir bir ölçü sistemine bağlanmasına olanak vermektedir.
Üslubun ayırt edici yönlerinden biri hazır model repertuvarının aynen tekrarlanması yerine motiflerin yeniden düzenlenmesi ve yeni model adlarının geliştirilmesidir. Lale biçiminden hareketle oluşturulan “İstanbul modeli” bu yaklaşımın doğrudan belgelenmiş örneğidir. İpek, saten ve atlas gibi parlak yüzeylerde dikişin oluşturduğu ışık-gölge farkı kabartıyı belirginleştirmekte; renk seçimi ile motif yoğunluğu çeyiz, gündelik kullanım veya özel sipariş bağlamına göre değiştirilebilmektedir.
Eserler / AES Korpusu
Nahya Güzelyurt’un üretim repertuvarı geleneksel el yorganları, çeyizlik yorganlar, ipek-saten-atlas yüzeyli gösterişli örnekler ve küçük ölçekli temsil nesnelerini kapsamaktadır. Kişisel anlatımında yaklaşık elli model için kalıp hazırladığı belirtilmektedir. Bu kalıplar motifin yüzeydeki oranını, merkez-bordür ilişkisini ve dikiş hattının yönünü belirleyen üretim araçları olarak kullanılmaktadır. “İstanbul modeli”, kişisel tasarım repertuvarı içinde adı ve oluşum öyküsü doğrulanabilen önemli bir örnektir.
2022 Yaşayan İnsan Hazineleri ödül töreninde Türk bayrağı ve Atatürk betiminin bulunduğu minyatür bir yorganın sunulması, geleneksel yorganlama tekniğinin temsil ve hatıra nesnesi ölçeğine de aktarılabildiğini göstermektedir. Bayrak, AES motif taksonomisindeki exact kavrama kişisel occurrence olarak bağlanmıştır. Atatürk betimi ise belirli bir eser konusu olarak korunmuş, yalnız figür benzerliğinden hareketle genel “İnsan Figürü” motifine otomatik olarak eşlenmemiştir.
Motif Repertuarı
Yorgancılıkta motif, dolgunun dikişle bastırılması ve kabartılması sonucunda doğrudan yüzey yapısına dönüşmektedir. Nahya Güzelyurt açısından kişisel kullanım düzeyinde güvenle doğrulanabilen iki exact AES kavramı Lale ve Bayrak’tır. Lale, ustanın İstanbul’da gördüğü lale biçimlerinden hareketle oluşturduğunu belirttiği “İstanbul modeli” içinde yer almaktadır. Bayrak ise 2022 tarihli minyatür yorganda Türk bayrağı biçimiyle doğrudan belgelenmiştir.
AES Motif Taxonomy v3.0 içindeki bitkisel sınıfın tamamı Yorgancılık profilinde uygulanabilir bitkisel repertuvar olarak ilişkilendirilmiştir. Çiçek ve stilize bitkisel formlar Hatâyî, Penç, Gonca, Lale, Gül, Karanfil, Sümbül, Lotus, Şakayık, İris / Süsen, Gülhatmi, Elma Çiçeği, Çuha Çiçeği, Papatya, Dört Yapraklı Çiçek, Sekiz Yapraklı Çiçek, Kır Çiçeği, Palmet, Akantus; yaprak ve dal repertuvarı Hançer Yaprağı, Saz Yaprağı, Çınar Yaprağı, Kıvrık Dal, Bahar Dalı / Çiçekli ve Yapraklı Dal, Asma Dalı; meyve, tohum ve koza repertuvarı Nar, Üzüm Salkımı, Kozalak, Pıtrak, Elma, Badem, Kiraz / Vişne, Haşhaş Kozası, Biber, Buğday Başağı; ağaç repertuvarı Ağaç, Servi, Kavak, Köknar, Hayat Ağacı biçimlerini kapsamaktadır. Diğer bitkisel kavramlar Buta olarak korunmaktadır. Bu 41 kavramın profile eklenmesi kişisel eser kullanımını otomatik olarak doğrulamamaktadır. Nahya Güzelyurt için kişisel occurrence düzeyinde Lale doğrudan belgelenmekte; diğer bitkisel kavramlar el sanatının uygulanabilir canonical söz varlığı olarak gösterilmektedir.
Motif Repertuarı · devam
Yerel yorgancılık kaynaklarında exact AES karşılığı bulunmayan veya daha ayrıntılı model adı olarak kullanılan zengin bir sözlü repertuvar da bulunmaktadır. Parke, İkili Parke, Üçlü Parke, Yelpaze, Tren Yolu, Tavan Nakışı, Armutlu Kabak Çiçeği, Kabak Çiçeği, Muz Yaprağı, Hasır Örgü, Altılı Yaprak, Şemsiye, Deniz Yıldızı, Bülbül ve Gül, Mor Menekşe, Akasya Çiçeği, Söğüt Dalı, Hurma Dalı, Yonca Yaprağı, Gelincik, Pervane, Göbekli ve benzeri adlar bu katmanda korunmaktadır. Bu adlar için uydurma AES-MOT kimliği üretilmemiştir; yerel model adı ile canonical motif kavramı birbirinden ayrılmaktadır.
Sergiler
Güzelyurt’un üretimleri, geleneksel el sanatları fuarları, Bakanlık tanıtım programları ve uygulamalı kültür etkinlikleri aracılığıyla kamusal alana taşınmıştır. Anadolu Ajansı kaydında Bakanlık sanatçısı olarak farklı fuarlara davet edildiği belirtilmektedir. İstanbul’daki bir fuarda gözlemlediği lale biçimlerinden hareketle yeni bir model geliştirmesi, sergi ve fuar ortamlarının yalnız temsil alanı olarak değil, görsel repertuvarın genişlediği bir etkileşim ortamı olarak da işlev gördüğünü göstermektedir.
2025 ve 2026 tarihli güncel kayıtlar, yorgancılığın tamamlanmış ürün sergilemenin yanında canlı uygulama ve izleyiciyle doğrudan etkileşim üzerinden sunulduğunu göstermektedir. Ankara Altınköy Açık Hava Müzesi’ndeki uygulamalı gösteri bu kamusal görünürlüğün güncel örneklerinden biridir. Fuar ve sergi katılımlarının tam tarih, şehir ve eser listesi erişilebilir kaynaklarda bütüncül biçimde bulunmadığından ayrıntılı sergi kronolojisi araştırma boşluğu olarak korunmuştur.
Ödüller ve Kurumsal Kayıtlar
Nahya Güzelyurt’un mesleki pratiği Kültür ve Turizm Bakanlığı ve yerel kültür kurumlarının kayıtlarında izlenebilmektedir. 2019 numaralandırma sisteminde YB2019.0103 Sanatçı Tanıtma Kartı “Yorgancılık” alanıyla ilişkilendirilmiştir. 2021 yılında “Yorgancılık Geleneği” alanında 02.0065 envanter numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne kaydedilmiştir. Ödül 2022 yılında düzenlenen törende takdim edilmiştir.
Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Hatay Valiliği kayıtlarında Güzelyurt’un yorgancılık ustası olarak anılması, mesleğin yerel kültür politikaları içindeki görünürlüğünü desteklemektedir. 2024 Defne ve 2025 Antakya Halk Eğitimi Merkezi listelerinde yorgan/yatak örtüsü alanıyla ilişkisinin sürmesi, ustalığın öğretim ve kurumsal aktarım boyutunun güncel olarak da izlenebilmesini sağlamaktadır.
Gelenek Aktarımı
Gelenek aktarımı, aile içi üretim desteği ile Halk Eğitim çevresindeki kurumsal öğretim çizgisinin birlikte sürdürülmesi üzerinden devam ettirilmektedir. Aşağıdaki kartlarda kaynaklarda doğrulanabilen aktarım kişi ve grupları gösterilmektedir.
Atölyeler ve Öğretim
Güzelyurt’un öğretim pratiği uzun süreli Halk Eğitim deneyimiyle biçimlenmiştir. Kendi anlatımında 1987–2017 arasında usta öğretici olarak çalıştığı ve çok sayıda kursiyere yorgancılık öğrettiği belirtilmektedir. Öğretim, yorganın yalnız dikiş aşamasını değil, kumaşın hazırlanması, dolgunun dağıtılması, kalıp oluşturulması, desenin yüzeye aktarılması, iğne ve iplik seçimi ile son yüzey kontrolünü kapsayan bütüncül bir uygulama düzeni içinde yürütülmüştür.
2024 Defne Halk Eğitimi Merkezi ve 2025 Antakya Halk Eğitimi Merkezi kayıtlarında Nahya Güzelyurt’un yorgan/yatak örtüsü alanında yer alması kurumsal öğretim bağının devam ettiğini göstermektedir. Güncel atölye ve kamusal gösterilerde ise öğretim, izleyici önünde yapılan canlı uygulamalar ve gençlerin üretim sürecine katılması yoluyla sürdürülmektedir. Kursiyerlerin tam isim listesi erişilebilir kaynaklarda bulunmadığından bireysel öğrenci kartları üretilmemiş, kurumsal aktarım grubu ayrı kart olarak gösterilmiştir.
Coğrafi Ağ
Nahya Güzelyurt’un üretim coğrafyası Hatay merkezlidir. Doğum, öğrenme, atölye pratiği ve uzun süreli öğretim faaliyeti Hatay’daki yorgancılık geleneği içinde gelişmiştir. Samankaya’daki ev ve çalışma alanı, 2023 depremlerine kadar kişisel üretim ve aile içi destek ağının merkezlerinden biri olmuştur. Deprem sonrasında çalışma koşulları değişmiş, Aralık 2024’te Hatay Kültür ve Sanat Çarşısı’nda açılan atölye üretimin yeni kamusal mekânı hâline gelmiştir.
Bu yerel merkez, fuar ve kültürel etkinlikler aracılığıyla İstanbul ve Ankara gibi kentlerle bağ kurmaktadır. İstanbul’daki fuar deneyimi yeni bir model geliştirilmesine görsel kaynak sağlamış, Ankara’daki ödül töreni ve 2026 Altınköy uygulaması yorgancılığın başkentte kamusal temsilini güçlendirmiştir. AES harita katmanında doğrulanmış canonical ülke hedefi kullanılmış; Hatay, Defne, Samankaya ve Çekmece gibi ayrıntılı yerellikler metin düzeyinde korunmuştur.
Uluslararası Etki ve Aktarım Ağı
Nahya Güzelyurt’un uluslararası etki alanı, şu aşamada doğrulanmış bir yurtdışı sergi kronolojisinden çok kültürel görünürlük ve afet sonrası dayanışma ağları üzerinden izlenebilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri merkezli Anatolian Artisans, 2023 depremlerinin ardından Hataylı geleneksel sanatçılara yönelik destek çalışmalarında Nahya Güzelyurt’u adıyla görünür kılmıştır. Bu destek, yerel üretim bilgisinin uluslararası zanaatkâr toplulukları tarafından tanınmasına ve üretimin yeniden kurulmasına katkı sağlamıştır.
Çevrimiçi bağış ağı üzerinden yürütülen tamamlayıcı kampanya, yeniden yerleşme ve yorgancılık malzemesi edinimi için uluslararası katılımcılardan destek toplandığını bildirmektedir. Bu kaynak, sanatsal başarı ya da resmî kültürel temsil göstergesi olarak değil, deprem sonrasında oluşan transnasyonel dayanışma ağının yardımcı kanıtı olarak kullanılmaktadır. Güzelyurt’un uluslararası sergi ve fuarlarının tam listesi doğrulanamadığından, profile kanıtsız ülke veya kurum adları eklenmemiştir.
Medya, Sözlü Tarih ve Kamusal Görünürlük
Nahya Güzelyurt’un yorgancılık pratiği televizyon söyleşileri, ajans haberleri ve güncel kültür-sanat etkinliği kayıtları aracılığıyla ayrıntılı biçimde belgelenmektedir. 2022 tarihli TRT Haber söyleşisi, erken yaşta kurulan meslek ilişkisi, giyim eğitimi, Halk Eğitim’deki uzun süreli öğretim, doğal malzeme tercihi, yaklaşık elli model için kalıp hazırlama ve “İstanbul modeli”nin oluşum öyküsü bakımından en kapsamlı birinci-el anlatımlardan biridir. Anadolu Ajansı’nın aynı yıl yayımladığı profil, teyze üzerinden öğrenme ilişkisini, Atra Güzelyurt’un üretim desteğini, usta öğreticilik ve fuar katılımlarını bağımsız biçimde tamamlamaktadır.
Deprem sonrasındaki kamusal görünürlük, yeni atölyenin açılması ve canlı uygulamalar üzerinden sürmüştür. 2025 tarihli kayıtlar Hatay Kültür ve Sanat Çarşısı’nda yorgancılık üretiminin yeniden düzenli hâle geldiğini, genç kuşaklara yönelik gösterilerin devam ettiğini ortaya koymaktadır. 2026’da Ankara Altınköy Açık Hava Müzesi’nde gerçekleştirilen uygulamalı gösteri ise yorgancılığın güncel ziyaretçi çevreleriyle doğrudan buluştuğu örneklerden biridir. Bu medya kayıtları teknik ayrıntıların, kişisel hafızanın ve kültürel sürdürülebilirlik tartışmasının aynı sözlü tarih katmanında izlenmesini sağlamaktadır.
Miras ve Etki
Güzelyurt’un mesleki mirası, yorgancılığın üretim tekniğini uzun süre sürdürmesi kadar, desen bilgisini sistematik kalıplara dönüştürmesi ve öğretim yoluyla aktarmasıyla biçimlenmektedir. Yaklaşık elli model için kalıp hazırlaması, ustalık bilgisinin yalnız el hafızasında kalmadığını; tekrar kullanılabilir görsel ve ölçüsel araçlara da dönüştürüldüğünü göstermektedir. Doğal pamuk ve yün dolgu, ipek-saten-atlas yüzeyler ve elde dikiş vurgusu, üretimin malzeme bilgisini de aktarımın parçası hâline getirmektedir.
Aile içindeki üretim desteği Atra Güzelyurt üzerinden belgelenmekte, daha geniş aktarım ise Halk Eğitim kursiyerleri ve güncel canlı uygulamalar aracılığıyla sürdürülmektedir. 2023 depremlerinin atölye ve yaşam mekânı üzerinde yarattığı kesintiye rağmen üretimin yeni atölyede yeniden kurulması, zanaatın fiziksel mekân kaybına karşı sürekliliğini göstermektedir. YİH kaydı, yerel kurumlar ve yeni kuşaklarla kurulan temas, yorgancılığın somut olmayan kültürel miras niteliğinin uygulama içinde korunmasını desteklemektedir.
Kronoloji
1963 yılında Hatay’da doğulmuştur. Çocuklukta yorgancılık yapan bir aile büyüğünü izleyerek meslekle tanışılmış, yaklaşık on beş yaşından itibaren düzenli üretime geçilmiştir. Kız Meslek Lisesi giyim bölümünde alınan eğitim ve giyim öğretmenliği deneyimi, kumaş ve kalıp bilgisini güçlendirmiştir. Güzelyurt kendi anlatımında 1987–2017 arasında Halk Eğitim çevresinde usta öğretici olarak çalıştığını belirtmektedir.
2018 sonrasında Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak fuar ve tanıtım etkinliklerine katılım görünür hâle gelmiş, YB2019.0103 Sanatçı Tanıtma Kartı kaydı oluşturulmuştur. 2021 yılında 02.0065 numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne kaydedilmiş, ödül 2022’de takdim edilmiştir. 2023 depremleri Samankaya’daki üretim ortamını kesintiye uğratmış, 20 Aralık 2024’te Hatay Kültür ve Sanat Çarşısı’nda yeni atölye açılmıştır. 2025’te Hatay’daki canlı gösteriler ve öğretim faaliyetleri, 2026’da Ankara Altınköy Açık Hava Müzesi’ndeki uygulamalı gösteri güncel sürekliliği belgelemektedir.
Araştırma Boşlukları
Nahya Güzelyurt’un kişisel model repertuvarının yaklaşık elli kalıptan oluştuğu belirtilmekle birlikte, bu modellerin tamamını ad, ölçü, tarih ve görselle eşleştiren erişilebilir bir katalog bulunmamaktadır. Özellikle “İstanbul modeli” dışında hangi model adlarının doğrudan Güzelyurt tarafından üretildiğinin nesne düzeyinde belgelenmesi gerekmektedir. Kalıp arşivinin ölçülü fotoğraf veya çizimlerle kayıt altına alınması, kişisel tasarım repertuvarının yorgancılık alanının genel model adlarından ayrıştırılmasını sağlayacaktır.
Erken eğitimde rol alan teyze/akrabanın adı mevcut güçlü kaynaklarda verilmemektedir. Aynı şekilde 1987–2017 döneminde eğitim alan geniş kursiyer grubunun bireysel isim ve dönem listesi erişilebilir değildir. Fuar ve tanıtım etkinlikleri kurumsal ve haber kaynaklarında doğrulanmakla birlikte, bütün etkinliklerin tarih, şehir ve eser listelerini içeren bir kronoloji henüz oluşturulamamıştır. Bu alanlar için aile arşivi, Halk Eğitim kurs defterleri, Bakanlık fuar katalogları ve kişisel kalıp/ürün arşivi öncelikli araştırma kaynaklarıdır.
ARAŞTIRMA BULGULARI
1963, Hatay
factual · verified · reviewedYaklaşık yedi yaşında yorgancılık yapan bir akrabasını izleyerek meslekle tanıştı
factual · high · reviewedYaklaşık 15 yaşından itibaren yorgancılığı düzenli olarak icra etmeye başladı
factual · verified · reviewedAdı doğrulanamayan teyze / kadın akraba
factual · high · reviewedKız Meslek Lisesi giyim bölümü
factual · high · reviewedGiyim öğretmenliği yaptı
factual · high · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri 02.0065 — Yorgancılık Geleneği — 2021
factual · verified · reviewedYB2019.0103 — Yorgancılık — Hatay
factual · verified · reviewedYorgancılık Geleneği
taxonomy · verified · reviewedGeniş iğne
factual · verified · reviewedSık iğne / ince iş
factual · verified · reviewedMotifleri yeniden düzenleyerek özgün yorgan tasarımları geliştirir ve yeni model adları oluşturur
factual · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Pamuk ve yün dolgu
factual · verified · reviewedİpek, saten ve Hatay atlası kullanır; sentetik/kimyasal dolgu tercih etmediğini belirtmektedir
factual · high · reviewedYaklaşık 50 modelin kalıbını hazırladığını ve İstanbul ile lale biçimini birleştiren 'İstanbul modeli' geliştirdiğini belirtmektedir
factual · high · reviewed1987–2017 arasında Halk Eğitim çevresinde usta öğretici olarak çalıştığını ve çok sayıda kursiyer yetiştirdiğini belirtmektedir
transmission · high · reviewedKurslar ve uygulamalı eğitim yoluyla yorgancılık bilgisini çırak ve kursiyerlere aktarır
transmission · verified · reviewedAtra Güzelyurt (Kız Kardeşi / Üretim Ortağı)
transmission · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2018 sonrasında Bakanlık sanatçısı olarak fuar ve tanıtım faaliyetlerine katılmıştır
factual · high · reviewed2022 ödül töreninde Türk bayrağı ve Atatürk konulu minyatür yorgan sunmuştur
factual · high · reviewed2023 depremlerinde Samankaya'daki yaşam/çalışma alanı zarar görmüş; 20 Aralık 2024'te Hatay Kültür ve Sanat Çarşısı'nda yeniden atölye açmıştır
factual · verified · reviewed2025 yılında atölye üretimi ve genç kuşaklara yönelik canlı yorgancılık gösterileri sürdürülmüştür
factual · high · reviewed2024 Defne Halk Eğitimi Merkezi listesinde Yatak Örtüleri Dikimi alanında yer almaktadır
factual · verified · reviewed2025 Antakya Halk Eğitimi Merkezi listesinde Geleneksel Yorgancılık alanında yer almaktadır
factual · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
2026 yılında Ankara Altınköy Açık Hava Müzesi'nde uygulamalı yorgancılık gösterisi yapmıştır
factual · high · reviewedDeprem sonrasında uluslararası zanaatkâr destek ağlarında Nahya Güzelyurt adına yardım ve görünürlük oluşturulmuştur
factual · high · reviewedYorgan üretimi evlilik, çeyiz ve doğum gibi geçiş dönemlerinde işlevsel ve simgesel bir tekstil olarak kullanılmaktadır
factual · high · reviewedYorgancılık alanında belgelenmiş exact AES motif kavramları ve yerel model adları ayrı semantik katmanlar olarak kullanılmaktadır
taxonomy · verified · reviewedAES-ELS-000008 Yorgancılık profilindeki 18 canonical teknik üretim zincirinin araştırma repertuvarını oluşturmaktadır
taxonomy · verified · reviewedHatay resmî kültür kayıtlarında yorgancılık ustası olarak gösterilmektedir
factual · verified · reviewedARAŞTIRMA BULGULARI · devam
Lale motifi, kişisel 'İstanbul modeli' tasarımında doğrulanmaktadır
factual · high · reviewedBayrak motifi 2022 tarihli minyatür yorgan eserinde doğrulanmaktadır
factual · high · reviewedAES Motif Taxonomy v3.0 içindeki 41 bitkisel exact public motif kavramı, Yorgancılık profilinde uygulanabilir bitkisel repertuvar olarak ilişkilendirilmektedir.
taxonomy · verified · reviewedARAŞTIRMA BOŞLUKLARI
KAYNAKÇA
- AES Motif Taxonomy v3.0 — Bitkisel Motifler / Botanical Motif Class (AES-MOT-CLS-M02).
- AES-ELS-000008 — Yorgancılık canonical craft profile v1.1.3.
- Anadolu Ajansı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ödül alan yorgan ustası mesleğini yaşatmak istiyor.
- Anatolian Artisans. Earthquake relief and artisan support.
- Antakya Halk Eğitimi Merkezi. 2025 Usta Öğretici Başvuru/Sonuç Listesi.
- Çeliker, D., & Ölmez, F. (2013). Burdur İlinde Yorgancılık Sanatı. Art-e Sanat Dergisi, 5(10), 122–138.
- Defne Halk Eğitimi Merkezi. 2024 Usta Öğretici Başvuru Sonuçları Taslak Listesi.
- Demirören Haber Ajansı. Yaşayan İnsan Hazineleri Ödül Töreni haberi.
KAYNAKÇA · devam
- Ertikin, Ç. (2025). 21. Yüzyılda Yorgan Sanatında Kullanılan Tekniklerin Giysi Tasarımına Yansımaları. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 18(49), 449–466.
- GoFundMe. Earthquake Relief for Turkish Artisans.
- Gümüşer, T. (2018). Kaybolmaya Yüz Tutmuş Geleneksel Türk Yorgancılığının Analizi: Tire İlçesi Örneği. AKRA, 6(15), 229–237.
- Habertürk / Anadolu Ajansı. Ödüllü yorgan ustası Kültür ve Sanat Çarşısı ile tezgahına kavuştu.
- Hatay İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. El Sanatları — Yorgancılık.
- Hatay Valiliği. El Sanatlarımız.
- İlkhaber. Genç kuşaklara geleneksel yorgancılığı öğretiyor.
- Kabaçam, B. (2024). El Sanatı Geleneğinde Usta-Çırak İlişkisi: Yaşayan İnsan Hazineleri Örneği. Millî Folklor, 18(142), 100–111.
KAYNAKÇA · devam
- Özcan, Ü. B., & Bozkaya, A. (2021). Türk Yorgan Sanatı ve Şanlıurfa'da Geleneksel Yorgancılık. Tarih ve Gelecek Dergisi, 7(4), 927–958.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü. Nahya Güzelyurt.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Dokuma İşleri Sanatçı Tanıtma Kartı Listesi.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri.
- TRT Haber. Yaşayan İnsan Hazinesi: Nahya Güzelyurt.
- Yeni Ankara. Yaşayan İnsan Hazinesi Güzelyurt yorgancılığın geleceği için umut çağrısı yaptı.