Salih Balakbabalar

Salih Balakbabalar 1950 yılında Tokat’ta doğmuştur. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nı bitirmiş; 1977–1989 yıllarında edebiyat öğretmenliği, 1989–1995 yıllarında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğretim görevliliği yapmıştır. 1996’dan itibaren Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü’nde Ahşap-Sedef İşçiliği öğretimi yürütmüş, resmî biyografiye göre bu dersleri 2012 yılına kadar sürdürmüştür.

Fakülte yıllarında başladığı ahşap oyma çalışmalarını sedefkârlıkla bütünleştiren Balakbabalar, Türk tezyinatına ait desenleri ve hat kompozisyonlarını ahşap, sedef, bağa, fildişi, altın, gümüş ve pirinç gibi malzemelere uygulamıştır. Üretim anlayışında sedef; ahşap bilgisi, ince marangozluk, yazı/desen aktarımı ve hassas kakma süreçleriyle birlikte ele alınmaktadır.

Kurumsal tanınma çizgisinde 2012 Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülü, 2015 yılında 02.0025 numarasıyla Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alınması ve 2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri Zanaatkâr Ödülü öne çıkmaktadır.

Balakbabalar’ın sanat eğitimi, edebiyat ve musiki alanlarındaki yükseköğrenim ile uygulamalı ahşap çalışmalarının birleştiği çok katmanlı bir süreçte gelişmiştir. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nda edinilen kültürel birikim, klasik sanatların metin, ritim, oran ve kompozisyon dünyasıyla erken dönemde ilişki kurulmasını sağlamıştır. Fakülte yıllarında ahşap oyma çalışmalarına başlanmış, sedefkârlık ise ahşap yüzeyin hazırlanması, kakma yuvalarının açılması ve farklı malzemelerin birlikte işlenmesi üzerinden giderek uzmanlaşan bir uygulama alanına dönüşmüştür.

1981’den itibaren İnci Ayan Birol ve Çiçek Derman ile desen ve tezyinat üzerine, Uğur Derman ile hat sanatı üzerine sürdürülen istişarelerden yararlanılmıştır. Bu temaslar aracılığıyla klasik bezemenin kuruluş ilkeleri, motiflerin yüzey içindeki oranları ve hat kompozisyonlarının biçimsel bütünlüğü daha yakından incelenmiştir. A. Aydın Bolak’ın sipariş ve teşvikleriyle yeni ölçekte ve farklı nitelikte uygulamaların denenmesine imkân sağlanmıştır. Böylece ustalık, tek bir öğretim hattından çok; ahşap işçiliği, sedef kakma, klasik bezeme ve hat estetiğinin karşılıklı etkileşimi içinde geliştirilmiştir.

Balakbabalar’ın temel ustalık alanı sedef işlemeciliği ve sedefkârlıktır. Ahşap yüzeyin hazırlanması, oyulması ve kakmaya uygun hâle getirilmesi üretimin ayrılmaz bir parçası olduğundan ahşap oyma ve ince marangozluk bilgisi sedefkârlık pratiğinin teknik temelini oluşturmaktadır. Kakma uygulamalarında sedefin yanı sıra bağa, fildişi, altın, gümüş ve pirinç gibi farklı sertlik, parlaklık ve işlenme özelliklerine sahip malzemeler bir arada kullanılabilmektedir.

Türk tezyinatı ve hüsn-i hat, üretimin biçimsel repertuvarını besleyen başlıca sanat alanlarıdır. Hatâyî ve rûmî gibi klasik bezeme unsurları ile yazı kompozisyonları ahşap yüzeye aktarılmakta, ardından kakma malzemesinin fiziksel özelliklerine göre yeniden çözümlenmektedir. Böylece desenin çizgisel karakteri korunurken ahşap ile sedef arasındaki renk, doku ve ışık karşıtlığından yararlanılan özgün yüzeyler meydana getirilmektedir.

Balakbabalar’ın sedefkârlık uygulamalarında üretim, taşıyıcı ahşabın seçimi ve hazırlanmasıyla başlatılmaktadır. Ağacın lif yönü, sertliği, kalınlığı ve yüzey davranışı dikkate alınmakta; ince marangozluk işlemleriyle düzgün ve kararlı bir çalışma yüzeyi elde edilmektedir. Yazı kalıbı, geometrik kurgu veya bitkisel bezeme kâğıt üzerinden ahşaba aktarılmakta; oyulacak alanlar işaretlenerek kakma yuvaları hazırlanmakta ve sedef parçaları kompozisyonun konturlarına uygun biçimde kesilmektedir. Kıl testerenin çok ince ağızlarla kullanılabilmesi, dar dönüşlerin ve küçük bezeme parçalarının kontrollü biçimde biçimlendirilmesini mümkün kılmaktadır. KTSV’de aktarılan uygulamalarda 8/0 inceliğine kadar testere ağızlarının kullanılabildiği belirtilmektedir.

Kesim aşamasında sedefin tabakalı ve kırılgan yapısı gözetilmekte, kesme yönü ve baskı miktarı parçanın çatlamasını önleyecek biçimde ayarlanmaktadır. Ahşap yüzeyde açılan yuva ile kakma parçası arasındaki boşluğun olabildiğince azaltılması, motif ve harf konturlarının temiz kalmasını sağlamaktadır. Parçaların yerleştirilmesinden sonra yüzey seviyeleri eşitlenmekte; törpüleme, zımparalama ve tesviye işlemleriyle ahşap ile kakma malzemesi aynı düzleme getirilmektedir. Son yüzey işlemleriyle hem ahşabın dokusu hem de sedefin ışıkla değişen parlaklığı belirginleştirilmektedir.

Hat kompozisyonlarının uygulanmasında harf anatomisinin korunmasına özel önem verilmektedir. Uzun ve kesintisiz harf elemanlarında mümkün olduğunca tek parça sedef kullanılmakta, yazının oranları kesim kolaylığı uğruna parçalanmamaktadır. Çiçek ve tezyinat kompozisyonlarında ise kıvrımlı konturlar küçük parçalar hâlinde hazırlanarak yüzeye yerleştirilmektedir. Bu çalışma biçimi, çizim bilgisini doğrudan kesme ve oyma kararlarına bağlamaktadır.

Sedef dışındaki kakma malzemelerinde farklı teknik davranışlar ortaya çıkmaktadır. Bağanın ısıyla biçimlenebilmesi, kıvrımlı veya özel formların hazırlanmasında farklı olanaklar sağlamaktadır. Metal kakmalarda altın, gümüş ve pirincin kesilme, yüzeye oturtulma ve parlatılma özellikleri dikkate alınmaktadır. Böylece üretim süreci; ahşap seçimi, ince marangozluk, desen aktarımı, delme, kıl testereyle kesme, oyma, kakma, tesviye ve yüzey bitirme işlemlerinin birbirini izlediği bütünleşik bir teknik repertuvar oluşturmaktadır.

Sedef, Balakbabalar’ın üretiminde temel kakma malzemesidir. Deniz kabuklarının iç yüzeyinden elde edilen sedefin tabakalı yapısı, ışığın geliş açısına göre değişen parlaklık ve renk etkileri oluşturmaktadır. Bu optik özellik, koyu tonlu ahşaplarla birlikte kullanıldığında bezeme konturlarının belirginleşmesini sağlamaktadır. Ahşap ise yalnız taşıyıcı bir zemin olarak kullanılmamakta; lif yönü, sertlik, renk ve yüzey dokusuyla kompozisyonun görsel yapısına katılmaktadır. Çeşitli ağaç türleri, kaplamalar ve kontralar çalışma yüzeyinin gerektirdiği kalınlık ve dayanıklılığa göre hazırlanabilmektedir.

Bağa, tarihsel sedefkârlık repertuvarında sedefle birlikte kullanılan organik kakma malzemelerindendir. Isıyla biçimlenebilmesi, sedefe göre farklı bir şekillendirme davranışı göstermesini sağlamaktadır. Fildişi de tarihsel uygulamalarda kullanılan malzemeler arasında yer almaktadır. Altın, gümüş ve pirinç ise metalik renk ve parlaklıklarıyla sedef ve ahşap arasındaki yüzey ilişkisini çeşitlendirmektedir. Balakbabalar’ın resmî biyografisinde ahşap, sedef, bağa, fildişi, altın, gümüş ve pirincin aynı üretim repertuvarı içinde kullanıldığı belirtilmektedir.

Kıl testeresi, ince kesimlerin gerçekleştirilmesinde temel araçlardan biridir. U biçimli testere koluna gerilen ince ağız, önce delinmiş çalışma yüzeyinden geçirilerek iç kesimlerin yapılmasına imkân vermektedir. Desenin veya yazının ahşaba aktarılmasından sonra oyulacak bölümler delinmekte, testere bu açıklıklardan geçirilerek kontur boyunca yönlendirilmektedir. Çok ince testere ağızları sayesinde harflerin iç boşlukları, dar kıvrımlar ve küçük bitkisel ayrıntılar yüksek kontrolle kesilebilmektedir.

Balakbabalar’ın estetik yaklaşımı, Osmanlı sedefkârlık mirasının malzeme ve kompozisyon mantığını çağdaş atölye imkânlarıyla sürdürme yönünde okunmaktadır. Bakanlık biyografisi, Türk tezyinatına ait seçkin desenler ile Türk hat sanatının örneklerini ahşap, sedef, bağa, fildişi, altın, gümüş ve pirinç gibi malzemelere uyguladığını ve bu malzeme-teknik birlikteliğinden kendine özgü bir üslup geliştirdiğini belirtmektedir. Bu üslubun temelinde malzemenin parlaklığı ile ahşabın daha mat ve koyu yüzeyi arasında kurulan karşıtlık, desenin okunabilirliği ve kakma elemanlarının yüzeyle bütünleşmesi bulunmaktadır.

Hat kompozisyonlarının sedefkârlığa aktarılması, özellikle çizginin ve harf anatomisinin korunmasını gerektirdiği için yalnız bezeme seçimi değil, teknik yeterlilik göstergesi olarak da değerlendirilmektedir. Balakbabalar’ın Uğur Derman ile hat, İnci Ayan Birol ve Çiçek Derman ile desen konusunda istişare ettiğini belirtmesi, estetik kararların disiplinler arası bir bilgi ağı içinde geliştiğini göstermektedir. Geometrik düzenlemeler, hatâyî ve rûmî gibi klasik bezeme unsurları ise yüzeyi dolduran bağımsız süsler olarak değil, nesnenin biçimi ve kullanım ölçeğiyle ilişkilendirilen kompozisyon elemanlarıdır.

Balakbabalar’ın eserleri, geleneksel sedefkârlığın ahşap yüzey üzerindeki kakma mantığını hat ve tezyinat kompozisyonlarıyla birleştiren geniş bir nesne repertuvarı göstermektedir. Rahleler, panolar, levhalar, kutular ve çeşitli dekoratif ahşap yüzeylerde sedef; bağa, fildişi ve metal kakmalarla birlikte kullanılabilmektedir. Koyu ahşap zemin üzerinde parlak sedef parçalarının oluşturduğu karşıtlık, yazı ve bezeme konturlarının okunabilirliğini güçlendirmektedir.

2010 yılında düzenlenen “Sedef Kakmalar” sergisinde 125 kakma örneğinin bir arada sunulması, üretimin hem nesne türleri hem de kompozisyon çeşitliliği bakımından geniş bir birikime ulaştığını göstermektedir. Sergide geleneksel geometrik düzenlemelerin yanı sıra hüsn-i hat ve tezhip kökenli formların sedef kakma tekniğiyle yorumlandığı örnekler öne çıkmıştır. 2014 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sanat Galerisi’nde düzenlenen “Geçmişten Gelen Estetik: Hat-Ebru-Sedefkârlık” sergisinde ise Balakbabalar’ın hat temalı sedef eserleri sergilenmiştir.

UNESCO’nun sedef kakma işçiliğine ilişkin 2023 görsel dokümantasyonunda Salih Balakbabalar kredili 2021 tarihli bir rahlenin yer alması, rahle formunun sanatçının yakın dönem üretiminde de sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu eser, ahşap yüzeyin sedef motiflerle işlenmesi ve geleneksel kitap okuma mobilyasının çağdaş ustalık pratiği içinde yaşatılması bakımından önem taşımaktadır.

Balakbabalar’ın bezeme repertuvarında geometrik düzenlemeler, hatâyî ve rûmî gibi klasik Türk tezyinatı unsurları ile hüsn-i hat kompozisyonları belirgin bir yer tutmaktadır. Geometrik bezemelerde tekrar, simetri ve yüzeyin bölümlenmesi esas alınmakta; sedef parçalarının düzenli ritmi ahşap zemin üzerinde ışıklı bir örgü meydana getirmektedir. Rahle, kutu ve benzeri ahşap nesnelerde geometrik kurgu, nesnenin sınırları ve merkez-çevre ilişkisiyle uyumlu biçimde düzenlenmektedir.

Hatâyî grubu bezemeler, doğadaki çiçek biçimlerinin üsluplaştırılmasıyla oluşturulan klasik tezyinat dilinin sedef yüzeye aktarılmasına imkân vermektedir. Rûmîler ise kıvrımlı gövde, ayrılma ve birleşme hareketleriyle kompozisyona süreklilik kazandırmaktadır. Bu motiflerin sedefte uygulanması sırasında çizginin kalınlığı, dönüş yarıçapı ve parça boyutu malzemenin kırılganlığına göre yeniden düzenlenmekte; buna karşın motifin karakteristik oranlarının korunmasına özen gösterilmektedir.

Hüsn-i hat kompozisyonları bezeme repertuvarının ayrı bir katmanını oluşturmaktadır. Yazı kalıbı ahşap yüzeye aktarıldıktan sonra harflerin bünyesi kakma tekniğine göre çözümlenmekte, uzun harf elemanlarında mümkün olduğunca bütün sedef parçalarının kullanılmasına dikkat edilmektedir. Böylece yazı yalnız dekoratif bir yüzey unsuru olarak değil, oran ve ritmi belirleyen temel kompozisyon öğesi hâline gelmektedir. Balakbabalar’ın Türk hat ve tezyinatının seçkin örneklerini sedef, ahşap ve farklı kakma malzemeleri üzerinde uyguladığı resmî biyografide de belirtilmektedir.

2010 yılında İstanbul Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamında Klasik Türk Sanatları Vakfı tarafından düzenlenen “Sedef Kakmalar” sergisi, Balakbabalar’ın sedefkârlık üretiminin kapsamlı biçimde sunulduğu önemli etkinliklerden biri olmuştur. Altunizade Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen programda 125 kakma örneği sergilenmiş; aynı çerçevede “21. Yüzyılda Sedef Kakmacılığı” semineri düzenlenmiştir. Seminerde ahşap bilgisi, ince marangozluk, kıl testere kullanımı, sedef, bağa ve fildişinin işlenmesi ile hat ve tezyinat formlarının kakmaya aktarılması üzerinde durulmuştur.

10 Mayıs–17 Temmuz 2014 tarihleri arasında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sanat Galerisi’nde düzenlenen “Geçmişten Gelen Estetik: Hat-Ebru-Sedefkârlık” sergisinde Balakbabalar’ın hat temalı sedef eserleri Alparslan Babaoğlu’nun ebru eserleriyle birlikte sergilenmiştir. Sergi, geleneksel sanat disiplinlerinin hat kompozisyonu çevresinde kurduğu görsel ilişkiyi sedefkârlık ve ebru üzerinden bir araya getirmiştir.

Balakbabalar’ın sedefkârlık alanındaki üretimi ve aktarım faaliyeti, farklı dönemlerde ulusal kültür kurumları tarafından kayıt altına alınmış ve ödüllendirilmiştir. 2012 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülleri kapsamında Geleneksel Türk Süsleme Sanatları alanında verilen ödül, geleneksel bezeme sanatlarının korunması ve sürdürülmesine yönelik çalışmaların kurumsal düzeyde tanınmasını sağlamıştır.

2015 yılında Sedef İşlemeciliği alanında 02.0025 envanter numarasıyla Türkiye Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne alınmıştır. Yaşayan İnsan Hazineleri yaklaşımında ustalık bilgisinin yüksek düzeyde temsil edilmesi kadar, bu bilginin sonraki kuşaklara aktarılması da temel ölçütlerden biri olarak kabul edilmektedir. Balakbabalar’ın uzun süreli üniversite öğretimi ile atölye pratiğinin birlikte sürdürülmesi, bu statünün aktarım boyutuyla doğrudan ilişkilidir.

2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsamında Zanaatkâr Ödülü Salih Balakbabalar’a verilmiştir. Ödül gerekçesinde hat, tezyinat, ahşap oyma ve sedef işçiliğinin özgün ve modern bir çizgide birleştirilmesi ile eserlerin yurt içi ve yurt dışındaki müze ve koleksiyonlarda yer alması vurgulanmıştır. Böylece sedefkârlık pratiğinin hem geleneksel teknik sürekliliği hem de çağdaş yorum kapasitesi ulusal düzeyde yeniden görünürlük kazanmıştır.

Salih Balakbabalar’ın sedefkârlık bilgisinin aktarımı, adı belirlenmiş kişiler üzerinden izlenmektedir. Bu bölümde yalnız isim düzeyinde tanımlanan aktarım ilişkileri gösterilmektedir.

Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü’nde verilen Ahşap-Sedef İşçiliği dersleri, sedefkârlığın yükseköğretim ortamında uygulamalı olarak aktarılmasına imkân sağlamıştır. Ahşabın hazırlanması, desen ve yazı kalıplarının yüzeye geçirilmesi, hassas kesim, oyma, kakma ve tesviye aşamaları birbiriyle bağlantılı biçimde öğretilmiştir. Malzeme davranışının uygulama sırasında gözlemlenmesi, sedefkârlık eğitiminde el becerisi ile teknik muhakemenin birlikte geliştirilmesini sağlamıştır.

Klasik tezyinat ve hat örneklerinin ahşap-sedef uygulamalarında kullanılması, derslerin yalnız teknik işlem dizisine indirgenmediğini göstermektedir. Desenin oranı, harf bünyesinin korunması, motifin yüzeye yerleştirilmesi ve farklı malzemelerin görsel dengesi, uygulamanın estetik boyutunu oluşturmuştur. Balakbabalar’ın 2012 yılına kadar bu alanda ders verdiği Kültür ve Turizm Bakanlığı biyografisinde kaydedilmektedir.

Balakbabalar 1950 yılında Tokat’ta doğmuştur. Yükseköğrenim ve mesleki yaşamın temel merkezi İstanbul olmuştur. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ile İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’ndaki eğitimin ardından Marmara Üniversitesi’nde sürdürülen akademik çalışma ve Ahşap-Sedef İşçiliği öğretimi, İstanbul’daki geleneksel sanat çevreleriyle uzun süreli bir ilişki kurulmasını sağlamıştır.

Ankara, özellikle 2014 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sanat Galerisi’nde gerçekleştirilen “Geçmişten Gelen Estetik: Hat-Ebru-Sedefkârlık” sergisiyle üretimin kamusal dolaşımında önemli bir durak oluşturmuştur. Balakbabalar’ın sedef eserleri bu sergide hat teması çevresinde Alparslan Babaoğlu’nun ebrularıyla birlikte sunulmuştur.

Sedef kakma işçiliği, Azerbaycan ve Türkiye’nin ortak adaylığıyla 2023 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi’ne kaydedilmiştir. Unsurun görsel dokümantasyonunda Türkiye’deki uygulama geleneğini temsil eden örnekler arasında Salih Balakbabalar’a da yer verilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2015 yılında çekilen bir fotoğrafta Balakbabalar’ın kıl testereyle sedef biçimlendirdiği görülmekte; 2021 tarihli bir başka görselde ise Salih Balakbabalar kredili sedef kakmalı rahle sunulmaktadır. Bu belgeler, ustanın çalışma yönteminin ve eser üretiminin uluslararası somut olmayan kültürel miras dokümantasyonuna dâhil edildiğini göstermektedir.

UNESCO kaydı bireysel bir sanatçı ödülü niteliği taşımamaktadır. Balakbabalar’ın görünürlüğü, Türkiye’de sürdürülen sedef kakma bilgisinin uygulayıcılarından biri olarak çok uluslu miras unsurunun belgeleme çerçevesinde gerçekleşmiştir. Böylece kıl testereyle hassas kesim, ahşap yüzeyin oyularak kakmaya hazırlanması ve sedef motiflerin yerleştirilmesi gibi uygulama aşamaları uluslararası miras anlatısında Türkiye örnekleri arasında temsil edilmiştir.

Balakbabalar’ın eserlerinin yurt dışındaki müze ve koleksiyonlarda bulunduğu 2024 Cumhurbaşkanlığı ödül gerekçesinde de belirtilmektedir. Bu durum, sedefkârlık üretiminin yalnız ulusal sergi ve eğitim çevresi içinde kalmadığını, koleksiyon dolaşımı üzerinden uluslararası bir görünürlük de kazandığını göstermektedir.

Balakbabalar’ın teknik bilgisinin kamusal alana aktarılmasında söyleşi, seminer ve kurumsal görsel belgeler önemli bir yer tutmaktadır. 2010 yılında Klasik Türk Sanatları Vakfı kapsamında gerçekleştirilen “21. Yüzyılda Sedef Kakmacılığı” seminerinde ahşabın yapısının bilinmesi, ince marangozluk, 8/0 kıl testere kullanımı, sedef dışındaki bağa ve fildişi gibi kakma malzemeleri ve yazı/desen kalıplarının ahşaba aktarılması ayrıntılı biçimde anlatılmıştır. Bu kayıt, bitmiş eserlerin yanında üretim sürecinin aşamalarını da görünür kılan teknik bir sözlü tarih kaynağı niteliğindedir.

Daha erken tarihli söyleşi kayıtlarında kıl testerenin kurulumu ve kullanımı, desenin ahşaba geçirilmesi, iç kesimler için yüzeyin delinmesi ve kesimin V biçimli destek üzerinde gerçekleştirilmesi ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Çeşitli ağaç türleri, kaplama, kontra, sedef, bağa ve metallerin kullanıldığı belirtilmiş; Türk hat ve tezyinatının seçkin örneklerinin ahşap yüzeylerde uygulanması üretimin temel yönlerinden biri olarak ifade edilmiştir. Bu anlatılar, Balakbabalar’ın teknik terminolojisini ve atölye pratiğini kendi sözleri üzerinden izlemeye imkân vermektedir.

UNESCO’nun 2023 görsel dokümantasyonunda kullanılan 2015 tarihli çalışma fotoğrafı ise sözlü anlatılarda tarif edilen kıl testere kullanımını görsel olarak belgelemektedir. Fotoğrafta sedef parçasının fretsaw/kıl testereyle biçimlendirilmesi doğrudan çalışma anı üzerinden gösterilmiştir. Aynı dokümantasyonda 2021 tarihli sedef kakmalı rahlenin bulunması, süreç ve bitmiş eser arasında görsel bir süreklilik kurulmasını sağlamaktadır.

2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsamında Zanaatkâr Ödülü’nün verilmesiyle Balakbabalar’ın üretimi ulusal medya ve kurumsal iletişim kanallarında yeniden geniş bir görünürlük kazanmıştır. Ödül sunumunda hat, tezyinat, ahşap oyma ve sedef işçiliğinin birlikte ele alınması, kamusal anlatıda ustanın yalnız tek bir teknikle değil, geleneksel sanatlar arasında kurduğu bütüncül ilişkiyle tanımlandığını göstermektedir.

Balakbabalar’ın sedefkârlık alanındaki mirası iki paralel hat üzerinden değerlendirilmektedir. Birinci hat, geleneksel sedef kakma repertuvarının çağdaş üretim ortamında sürdürülmesidir. Ahşap, sedef, bağa ve fildişi gibi tarihsel malzemelerin yanı sıra altın, gümüş ve pirincin kullanılması; hat ve klasik tezyinat kompozisyonlarının kakma yüzeylere aktarılması, tarihsel repertuvarın yalnız kopyalanmadığını, farklı malzeme ve ölçeklerde yeniden yorumlandığını göstermektedir. UNESCO’nun 2023 yılında Azerbaycan ve Türkiye adına Temsilî Liste’ye kaydettiği sedef kakma işçiliğine ilişkin görsel belgelerde Balakbabalar’ın 2015 tarihli çalışma fotoğrafının kullanılması, onun Türkiye’deki güncel temsil zincirindeki görünürlüğünü ayrıca belgelemektedir.

İkinci hat eğitim ve aktarım sürekliliğidir. Marmara Üniversitesi’nde uzun yıllar verilen Ahşap-Sedef İşçiliği dersleri, atölye bilgisinin yükseköğretim ortamına taşındığı kurumsal bir kanal oluşturmuştur. Fatma Ayran örneğinde görüldüğü üzere, Balakbabalar’dan eğitim alan kişilerden bazılarının bağımsız atölye ve üretim pratiği geliştirdiği de belgelenebilmektedir. Bununla birlikte “çok sayıda çırak yetiştirdi” gibi niceliksel ifadeler isim ve kaynak düzeyinde doğrulanmadan kullanılmamalıdır. Profilde aktarım başarısı, doğrulanmış kişi ilişkileri ile uzun süreli kurumsal öğretim verisinin birlikte değerlendirilmesi üzerinden kurulmalıdır.

1950 Tokat doğumu. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı ile İstanbul Türk Musikisi Devlet Konservatuarı eğitimi. 1977–1989 edebiyat öğretmenliği. 1989–1995 Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim görevliliği. 1996’dan itibaren Marmara Üniversitesi GSF’de Ahşap-Sedef İşçiliği öğretimi; resmî biyografiye göre 2012’ye kadar devam.

2010 Sedef Kakmalar sergisi ve 21. Yüzyılda Sedef Kakmacılığı semineri. 2012 Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülü. 2014 TCMB Geçmişten Gelen Estetik sergisi. 2015 Yaşayan İnsan Hazinesi 02.0025. 2023 UNESCO sedef kakma işçiliği görsel dokümantasyonunda çalışma ve eser temsili. 2024 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri Zanaatkâr Ödülü.

Balakbabalar’ın biyografisi, sedefkârlık pratiği, üniversite öğretimi ve başlıca kurumsal tanınma kayıtları ayrıntılı biçimde izlenebilmektedir. Buna karşılık sedefkârlığın ilk öğrenim evresinde doğrudan çalışılan usta veya ustalara ilişkin bilgiler sınırlıdır. Desen ve tezyinat alanında İnci Ayan Birol ile Çiçek Derman’dan, hat alanında Uğur Derman’dan yararlanıldığı bilinmekte; bu ilişkiler sanat dilinin gelişimini açıklayan önemli bilgi aktarım hatları oluşturmaktadır.

Eserlerin önemli bir bölümü sergi ve koleksiyon bağlamında anılmakla birlikte, tekil eser adı, tarih, ölçü, malzeme, teknik ve koleksiyon bilgisini birlikte veren kapsamlı bir katalog henüz erişilebilir değildir. Benzer biçimde yurt dışındaki sergi ve koleksiyonların tümünü kronolojik olarak gösteren ayrıntılı bir döküm bulunmamaktadır. Bu alanların tamamlanması, Balakbabalar’ın üretim ölçeği ve uluslararası dolaşımının daha ayrıntılı incelenmesini sağlayacaktır.