Taksonomi ve Ontoloji – Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi

AES’in sınıflandırma sistemi, kullanıcıya anlaşılır gezinme sağlayan kamusal taksonomi ile araştırma ilişkilerini temsil eden semantik/ontolojik katmanı birbirinden ayırır. El sanatları ve motifler tek bir görsel benzerlik ağacına zorlanmaz; kimlik, sınıflandırma, kullanım, anlam ve kanıt ayrı fakat ilişkilendirilebilir kayıtlar olarak tutulur.

Taxonomy ve Ontoloji Neden Ayrı?

Taxonomy “hangi üst başlık altında gezinilir?” sorusunu çözer. Ontoloji ise “hangi varlık hangi başka varlıkla, hangi ilişki türüyle ve hangi kanıtla bağlantılıdır?” sorusunu ele alır. Aynı kategoride bulunmak ortak köken, ortak anlam veya aynı coğrafi dağılım kanıtı değildir.

Motif Taksonomisi v2.0

Kamusal Motif arşivi dokuz ana kategoriyle gezinir. Ana sınıflandırma biçimsel özellik ve/veya temsil edilen referent temelindedir. M09 işaret, damga, tamga ve emblematik öğeleri işlevsel bir işaret sistemi bağlamında toplar; eski M10 ise kaldırılmıştır. MYTHICAL, FANTASTIC ve HYBRID nitelikleri kategori yerine Referent Status facetinde tutulur.

Bu model, tamganın geometrik bir temel biçime sahip olabilmesini fakat ontolojik rolünün MARK_SIGN olmasını; Simurg’un M03 Zoomorfik altında MYTHICAL statüsü taşımasını; sfenks gibi melez oluşumların polyhierarchy ile birden fazla referent kategorisine bağlanabilmesini sağlar.

Profil, Kavram, Varyant ve Occurrence

PUBLIC CATEGORY→REPERTOIRE / GROUP→EXACT PUBLIC CONCEPT→VARIANT→OCCURRENCE

Motif Taksonomisi v2.0’da 171 tekil controlled concept doğrudan kamusal araştırma profili kimliğidir. Eski AES-MOT-0201…0253 kayıtları public profil olarak kullanılmaz; repertuvar, family/pattern grouping veya editorial navigation metadata düğümleri olarak korunur. Exact public kimlik AES-MOT-#### düzeyindedir. Ağaç/Hayat Ağacı ile Eşkenar Dörtgen/Baklava birleşik kayıtları ayrıştırılmış; yeni split kimlikleri merkezi registry üzerinden tahsis edilmiştir.

Motif–El Sanatı Eşleşmesi

Motifin bir el sanatında kullanıldığı bilgisi kategori üyeliğinden türetilmez. Her eşleşme ayrı occursInCraft ilişkisi olarak, mümkün olduğunda eser/occurrence, teknik, nesne türü, coğrafya, dönem ve kaynak/kanıt bağlamıyla kaydedilir. Böylece “bitkisel” sınıfında bulunmak bir motifin bütün bitkisel bezeme kullanan el sanatlarına otomatik bağlanmasına yol açmaz.

Anlam ve Köken İddiaları

Bereket, koruyuculuk, güç, doğurganlık veya köken gibi yorumlar motif kategorisi değildir. Bu ifadeler Claim/Evidence katmanında; topluluk, dönem, coğrafya, eser türü ve kaynak kapsamı belirtilerek tutulur. Belirsizlik veya literatürdeki görüş ayrılığı sınıflandırma yoluyla gizlenmez.

İlişki ve Kanıt

AES kontrollü predicate’ler kullanır: displayedInMotifCategory kamusal gezinme kategorisini; belongsToMotifClass semantik ana sınıfı; hasReferentStatus ve hasSignSystemRole özel facetleri; occursInCraft, occursWithTechnique, occursOnObjectType ve hasRegionalOccurrence belgelenmiş kullanım bağlamlarını ifade eder.