Hikmet Barutçugil

Hikmet Barutçugil 1952 yılında Malatya’da doğmuştur. 1973’te İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Uygulamalı Endüstri Sanatları Yüksek Okulu’nda tekstil eğitimine başlamış ve 1977’de tekstil desinatörü olarak mezun olmuştur. Öğrencilik döneminde Emin Barın’ın yönlendirmesiyle geleneksel sanatlara ilgi duymuş; hat eserlerini incelerken ebruya yönelmiştir.

1978–1981 arasında Londra’da çalışmalarını sürdürmüş, dönüşünün ardından ebruyu yalnız kâğıt yüzeyinde uygulanan bir bezeme sanatı olarak değil, farklı malzemeler ve mekânsal yüzeylerle ilişkilendirilebilen bir tasarım alanı olarak ele almıştır. Uzun süreli sanat pratiği Ebristan, üniversite öğretimi, uluslararası sergiler, yayınlar ve atölye çalışmaları üzerinden sürmüştür.

Ebru üretiminde kıvamlandırılmış su, kitre veya eşdeğer kıvam verici, doğal ya da uygun pigmentler, öd, kâğıt ve gerektiğinde rezerv malzemeleri temel bileşenlerdir. Ebru teknesi, at kılı ve gül dalıyla ilişkilendirilen geleneksel fırça, biz ve tarak başlıca uygulama araçlarıdır.

Barutçugil’in çok yüzeyli üretiminde malzeme repertuvarı kâğıdın ötesine geçerek kumaş, seramik, cam ve ahşaba uzanmaktadır. Bu genişleme, yüzey emiciliği, pigment tutunması ve sabitleme koşullarının yeniden değerlendirilmesini gerektirmiştir. Araç ve malzeme ilişkileri usta düzeyinde çoğaltılmadan canonical Ebru Sanatı repertuvarından miras alınmaktadır.

Barutçugil’in estetik yaklaşımı geleneksel ebrunun su üzerindeki denetlenmiş rastlantısallığını korurken yüzey, ölçek ve sunum biçimlerini genişletmektedir. Sanatçı, ebruyu doğrudan doğanın ritimleri, su hareketi ve organik biçimlenme üzerinden yorumlamaktadır. Barut Ebrusu bu yaklaşımın teknik ve görsel olarak ayırt edici sonucudur.

Çiçek motifleri, mermer ve taş dokularından türetilen yüzey yorumları, kaligrafi ve minyatürle kurulan disiplinlerarası ilişkiler ile çağdaş çevre temaları aynı üretim hattında görülebilmektedir. 2022 tarihli `Dünya Çöl Olmasın` sergisinde ebru, çevresel duyarlılık ve dijital sunumla ilişkilendirilmiştir.

Barutçugil’in korpusu klasik ebrulu kâğıtlardan çiçekli ebrulara, yazılı ve akkâse uygulamalardan Barut Ebrusu örneklerine kadar genişlemektedir. Eser üretimi kâğıtla sınırlı değildir; tekstil, seramik, cam, ahşap ve iç mimari yüzeylere yapılan ebru uygulamaları kişisel üretim repertuvarının önemli bölümünü oluşturmaktadır.

`Ebrunun Mermer Yüzü` sergisinde yazılı akkâse, akkâse ebru, çiçek motifleri, kaya resimleri, minyatür, illüstrasyon, fosil ve kaligrafi başlıkları altında farklı disiplinlerarası eser kategorileri sunulmuştur. `Dünya Çöl Olmasın` sergisi ise 42 eserlik çevre temalı bir korpus ile dijital/NFT sunumları bir araya getirmiştir.

2018 Yeditepe Bienali’nde Barut Ebrusu ile kaplanan küresel yüzeylerden oluşan `Gezegenler` çalışması, ebrunun iki boyutlu kâğıt yüzeyinden üç boyutlu nesneye taşınmasının doğrudan belgelenmiş örneklerinden biridir.

Barutçugil’in sergi pratiği Türkiye ile sınırlı değildir. İTÜ biyografisi 40 ülkede 99 kişisel sergi ve 96 karma sergi kaydetmektedir; daha eski ve daha yeni biyografilerde sayılar farklı tarihsel snapshot’lar olarak değişmektedir. Bu nedenle profil tek bir mutlak toplam yerine kaynak tarihine bağlı sergi ölçeğini korumaktadır.

2014 `Ebrunun Mermer Yüzü`, ebruyu mermer, kaligrafi, minyatür ve illüstrasyon bağlamında disiplinlerarası biçimde sunmuştur. 2022 `Dünya Çöl Olmasın` ise 42 eser ve dijital/NFT unsurlarıyla geleneksel ebruyu güncel çevre ve sergileme tartışmalarına taşımıştır.

Ebru Sanatı canonical repertuvarında çiçek ve yaprak kökenli motiflerin yanında yüzey hareketinden türetilen geometrik/formal desenler bulunmaktadır. Profilde Gonca, Lale, Gül, Karanfil, Sümbül, Papatya, Kır Çiçeği, Bahar Dalı / Çiçekli ve Yapraklı Dal, Çarkıfelek, Testere Dişi, Zikzak, Burma, S Kıvrımı ve Buğday Başağı olmak üzere 14 exact public motif kavramı el sanatının repertuvarından devralınmıştır.

Bu kartlar Ebru Sanatı alanında uygulanabilecek canonical motifleri gösterir; her motifin Barutçugil’in belirli bir kişisel eserinde kullanıldığı anlamına gelmez. Kişisel occurrence ancak eser-düzeyi katalog veya görsel kanıtla ayrıca kesinleştirilecektir.

Barutçugil’in geleneksel sanatlara yönelişinde Emin Barın belirleyici bir öğretici ve yönlendirici olarak belgelenmektedir. Bununla birlikte Barutçugil, ebrunun uygulama bilgisini dönemindeki ustalardan düzenli bir meşk hattıyla almadığını; araştırma, eski örneklerin incelenmesi, deney ve tekrar yoluyla kendi kendine geliştirdiğini doğrudan anlatmaktadır.

Bu öğrenme biçimi, klasik ebru repertuvarının yeniden kurulmasıyla birlikte yeni teknik denemelere de zemin hazırlamıştır. Daha sonraki yıllarda bilgi aktarımı Ebristan, üniversite dersleri, okul atölyeleri, uluslararası kurslar ve öğrenciler aracılığıyla kurumsallaşmıştır. Eda Özbekkangay ve Suna Koçal açık kaynaklarda Barutçugil’in öğrencileri olarak isim düzeyinde doğrulanmaktadır.

Barutçugil’in mirası, geleneksel ebru repertuvarını korurken tekniğin yeni yüzey ve sunum biçimlerine açılmasıyla tanımlanmaktadır. Barut Ebrusu kişisel yenilik olarak ebru terminolojisine girmiş; kumaş, seramik, cam, ahşap ve mimari yüzeylerdeki uygulamalar ebrunun üretim alanını genişletmiştir.

Ebristan, usta bilgisinin yalnız bireysel atölyede değil eğitim, sergi, yayın ve müze-galeri işlevleri içinde aktarılmasını sağlayan kurumsal bir yapı oluşturmuştur. Sanatçının ebru müzesi hedefi, 2020’de açıkça ifade edilmiş; sonraki kurumsallaşma girişimleri bu hedefin sürekliliğini göstermiştir.

Öğrenci yetiştirme, uluslararası eğitim ve yayın faaliyetleri, Barutçugil’in etkisini kişisel eser üretiminin ötesine taşımaktadır. Eda Özbekkangay ve Suna Koçal gibi isimli öğrenciler, aktarımın sonraki kuşaklardaki somut örneklerini oluşturmaktadır.

Barutçugil’in çok sayıda öğrenci yetiştirdiği resmî kaynaklarda belirtilmektedir; ancak bütün öğrenci silsilesinin isim, eğitim dönemi ve icazet/mezuniyet bilgileriyle birlikte açık bir envanteri bulunmamaktadır. Bu nedenle public kişi kartları yalnız doğrudan doğrulanabilen isimlerle sınırlandırılmıştır.

Sanatçının elli yılı aşan üretiminde kişisel eserlerin tam kronolojik kataloğu, Barut Ebrusu’nun tarihsel varyantları ve farklı yüzeylerde kullanılan bağlayıcı/sabitleme yöntemlerinin teknik evrimi de açık kaynaklarda bütünlüklü değildir. Eser-düzeyi motif occurrence’larının görsel ve katalog verileriyle eşlenmesi gelecekteki temel araştırma alanıdır.